गेयनृत्योपहाराश्च नानावाद्यरवप्रियाः न ह्येषां वै अनन्तत्वाद् गुणान्वक्तुं हि शक्यते
हे गण गाणी, नृत्य, नैवेद्य आणि विविध वाद्यांच्या आवाजात आनंद मानतात; हे अनंत असल्यामुळे त्यांचे गुण सांगता येणार नाहीत.
मार्गत्वगुत्तरासङ्गशुद्धाङ्गो मुञ्जमेखली मानशिलेन कल्केन चपलो रञ्जिताननः
प्राण्यांच्या कातडीचे वस्त्र घातलेला, शुद्ध अंग असलेला, मुंजेच्या कमरपट्ट्याने कमर बांधलेला, मानशिलेने रंगवलेला चेहरा, असा तो चंचल आहे.
पिनद्धोत्पलस्रग्दामा सुकान्तो मधुराकृतिः पाषाणशकलोत्तानकांस्यतालप्रवर्तकः
कमळांच्या माळांनी सजलेला, सुंदर आणि मधुर रूपाचा, तो दगड, कांस्य आणि लाकडाच्या टाळ वाजवतो.
असौ गणेश्वरो देवः किंनामा किंनरानुगः य एष गणगीतेषु दत्तकर्णो मुहुर्मुहुः
हा गणांचा स्वामी आहे—त्याचे नाव काय, तो किन्नरांचा अनुयायी आहे का—जो पुन्हा पुन्हा गणगीत ऐकताना कान देतो.
स एष वीरको देवि सदा मद्धृदयप्रियः नानाश्चर्यगुणाधारो गणेश्वरगणार्चितः
हे वीर बालक, देवी, नेहमीच माझ्या हृदयाला प्रिय आहे. त्याच्यात अनेक अद्भुत गुण आहेत आणि गणेशाच्या सेवकांनी त्याची पूजा केली जाते.
ईदृशस्य सुतस्यास्ति ममोत्कण्ठा पुरान्तक कदाहम् ईदृशं पुत्रं द्रक्ष्याम्यानन्ददायिनम्
असं उत्तम पुत्र मिळावा म्हणून, पुरांतक, मी नेहमीच आतुरतेने वाट पाहत होते. केव्हा मला असा आनंद देणारा पुत्र दिसेल?
एष एव सुतस्ते ऽस्तु नयनानन्दहेतुकः त्वया मात्रा कृतार्थो ऽस्तु वीरको ऽपि सुमध्यमे
हा बालकच तुझा पुत्र होवो, डोळ्यांना आनंद देणारा. तू, सुडौल कटी असलेली, आई म्हणून पूर्णत्व पावो आणि वीरकही समाधानी होवो.
इत्युक्ता प्रेषयामास विजयां हर्षणोत्सुका वीरकानयनायाशु दुहिता हिमभूभृतः
असं म्हणून, आनंदाने आणि उत्कंठेने, तिने विजयेला लवकर वीरकाला आणण्यासाठी पाठवलं, ती हिमालयाच्या कन्या.
सावरुह्य त्वरायुक्ता प्रासादादम्बरस्पृशः विजयोवाच गणपं गणमध्ये प्रवर्तिता
ती विजयेला आकाशाला स्पर्श करणाऱ्या प्रासादातून घाईने खाली उतरली आणि सेवकांच्या मध्ये असलेल्या गणपाशी जाऊन बोलली.
एहि वीरक चापल्यात् त्वया देवः प्रकोपितः किमुत्तरं वदत्यर्थे नृत्यरङ्गे तु शैलजा
'वीरका, ये! तुझ्या चंचलपणामुळे देव रागावला आहे. या विषयावर नृत्यगृहात शैलजा काय उत्तर देते?'
इत्युक्तस्त्यक्तपाषाणशकलो मार्जिताननः आहूतस्तु तयोद्भूतमूलप्रस्तावशंसकः
असं ऐकून, त्याने दगडाचे तुकडे बाजूला ठेवले, चेहरा पुसला आणि तिच्या बोलावण्यावर, या सगळ्याचा मूळ कारण सांगितलं.
देव्याः समीपमागच्छद् विजयानुगुप्तः शनैः प्रासादशिखरात्फुल्लरक्ताम्बुजनिभद्युतिः
विजयेच्या संरक्षणाखाली, तो हळूहळू प्रासादाच्या शिखरावरून देवीच्या जवळ गेला, त्याचा तेज फुललेल्या लाल कमळासारखा होता.
तं दृष्ट्वा प्रस्रुतानल्पस्वादुक्षीरपयोधरा गिरिजोवाच सस्नेहं गिरा मधुरवर्णया
त्याला पाहून, गिरीजा, जिच्या स्तनांतून गोड दूध वाहत होतं, तिने प्रेमळ आणि मधुर शब्दांत त्याच्याशी बोलली.
एह्येहि यातो ऽसि मे पुत्रतां देवदेवेन दत्तो ऽधुना वीरक
'ये, ये! आता तू माझा पुत्र झालास, वीरका, देवाधिदेवांनी तुला दिला आहे.'
इत्येवमङ्के निधायाथ तं पर्यचुम्बत्कपोले कलवादिनम्
असं म्हणून, तिने त्याला मांडीवर घेतलं आणि तो गोड आवाज काढत असताना गालावर प्रेमाने चुंबन दिलं.
मूर्ध्न्युपाघ्राय संमार्ज्य गात्राणि भूषयामास दिव्यैः स्वयं भूषणैः किङ्किणीमेखलानूपुरैर् माणिक्यकेयूरहारोरुमूलगुणैः
तिने त्याचं डोकं हुंगळं, अंग स्वच्छ केलं आणि स्वतःच दिव्य दागिन्यांनी—घुंगरांची कंबरपट्टा, पैंजण, मणींचे केयूर, हार, आणि मांडीच्या दागिन्यांनी—त्याला सजवलं.
कोमलैः पल्लवैश्चित्रितैश्चारुभिर् दिव्यमन्त्रोद्भवैस् तस्य शुभैस्ततो भूरिभिश्चाकरोन्मिश्रसिद्धार्थकैर् अङ्गरक्षाविधिम्
मऊ, रंगीबेरंगी, सुंदर पानं आणि दिव्य मंत्रांनी उत्पन्न झालेल्या शुभ वस्तूंनी, तसेच सिद्धार्थाच्या बियांमध्ये मिसळून, तिने त्याचं अंगरक्षण केलं.
एवमादाय चोवाच कृत्वा स्रजं मूर्ध्नि गोरोचनापत्रभङ्गोज्ज्वलम्
असं करून, त्याला घेतल्यावर, गोरचनाने आणि ताज्या पानांनी उजळलेली माळ त्याच्या डोक्यावर ठेवून, तिने बोलायला सुरुवात केली.
गच्छ गच्छाधुना क्रीड सार्धं गणैरप्रमत्तो नगे श्वभ्रवर्ज शनैर्व्यालमालाकुलाः शैलसानुद्रुमदन्तिभिर् भिन्नसाराः परे सङ्गिनः
'जा, जा, आता खेळायला जा, पण पर्वतावर गप्प बसू नकोस. दरी टाळ, आणि हळूहळू त्या उतारांवर जा जिथे साप, झाडं, हत्ती आणि तुटलेले दगड आहेत, जिथे इतरही फिरतात.'
जाह्नवीयं जलं क्षुब्धतोयाकुलं कूलं मा विशेथा बहुव्याघ्रदुष्टे वने
'जाह्नवीच्या काठी जाऊ नकोस, तिथे पाणी खूप खवळलेलं आहे आणि जंगलात अनेक वाईट वाघ आहेत.'
वत्सासंख्येषु दुर्गा गणेशेष्वेतस्मिन्वीरके पुत्रभावोपतुष्टान्तःकरणा तिष्ठतु
'वीरका, गणेशाच्या असंख्य मुलांमध्ये, माझ्या अंतःकरणाला आनंद देणारा पुत्रभाव तुझ्यात कायम राहो.'
स्वस्य पितृजनप्रार्थितं भव्यमायातिभाविन्यसौ भव्यता
त्याच्या पूर्वजांनी ज्या शुभतेची इच्छा केली होती, ती आता त्याच्याकडे आली आहे; ही शुभता भविष्यातही टिकून राहो.'
सो ऽपि निर्वर्त्य सर्वान् गणान् सस्मयमाह बालत्वलीलारसाविष्टधीः
तोही सर्व गणांना एकत्र करून, बाललीलांच्या आनंदात मन रमवून, हसत हसत बोलू लागला.
एष मात्रा स्वयं मे कृतभूषणो ऽत्र एष पटः पाटलैर्बिन्दुभिः सिन्दुवारस्य पुष्पैरियं मालतीमिश्रिता मालिका मे शिरस्याहिता
ही माझ्या आईने स्वतः मला सजवलं आहे; हा लाल ठिपक्यांचा कापड आहे, ही सिंदुवाऱ्याची फुलं आहेत, आणि ही मोगऱ्याच्या फुलांसोबत केलेली माळ माझ्या डोक्यावर ठेवली आहे.
को ऽयमातोद्यधारी गणस्तस्य दास्यामि हस्तादिदं क्रीडनम्
गणांमध्ये हा कोण आहे ज्याच्या हातात वाद्य आहे? मी माझ्या हातातलं हे खेळणं त्याला देईन.
दक्षिणात्पश्चिमं पश्चिमादुत्तरमुत्तरात्पूर्वमभ्येत्य सख्या युता प्रेक्षती तं गवाक्षान्तराद्वीरकं शैलपुत्री बहिः क्रीडनं यज्जगन्मातुरप्येष चित्तभ्रमः
दक्षिणेकडून पश्चिमेकडे, पश्चिमेकडून उत्तरकडे, आणि उत्तरकडून पुर्वेकडे मैत्रिणींना सोबत घेऊन ती खिडकीतून त्याच्याकडे पाहू लागली; पर्वतकन्येला बाहेर खेळणारा तो वीर दिसला, आणि जगदंबेलाही मनात गोंधळ निर्माण झाला.
पुत्रलुब्धो जनस्तत्र को मोहमायाति न स्वल्पचेता जडो मांसविण्मूत्रसंघातदेहः
मुलांवर प्रेम करणाऱ्या माणसांमध्ये कोण मोहात पडत नाही? फक्त ज्याचं समज कमी आहे, जड, मांस, विष्ठा आणि मूत्र यांच्या एकत्रित शरीराचा तोच पडत नाही.
द्रष्टुमभ्यन्तरे नाकवासेश्वरैर् इन्दुमौलिं प्रविष्टेषु कक्षान्तरम्
चंद्रकोरी धारण करणारा प्रभू आतल्या खोलीत गेला, तेव्हा स्वर्गात राहणारे देव त्याला पाहण्यासाठी आत आले.
वाहनात्यावरोहा गणास्तैर्युतो लोकपालास्त्रमूर्तो ह्ययं खड्गो विखड्गकरो निर्ममः कृतान्तः कस्य केनाहतो ब्रूत मौने भवन्तो ऽस्त्रदण्डेन किं दुःस्पृहाः
वाहनांसह, गणांच्या गराड्यात, लोकपाल आले; हा तर तलवार आहे, तलवार करणारा, निर्लोभी, मृत्यूच आहे; त्याला कोण आणि कशासाठी मारतो? सांगा, गप्प राहून, तुम्हाला शस्त्रदंडाची इच्छा आहे का?
भीममूर्त्याननेनास्ति कृत्यं गिरौ य एषो ऽस्त्रज्ञेन किं वध्यते
या भीषण रूपाशी डोंगरावर काहीच करायचं नाही; शस्त्रज्ञाने त्याला मारून काय मिळणार?