स्वच्छेन्द्रनीलभूभागे क्रीडने यत्र धिष्ठितौ वपुःसहायतां प्राप्तौ विनोदरसनिर्वृतौ
नीळमण्यासारख्या स्वच्छ जमिनीवर ते दोघे खेळायला उभे होते, त्यांच्या देहांनी एकत्र येऊन आनंद आणि हर्ष अनुभवत होते.
एवं प्रक्रीडतोस्तत्र देवीशंकरयोस्तदा प्रादुर्भवन्महाशब्दस् तद्गृहोदरगोचरः
त्या ठिकाणी देवी आणि शंकर खेळत असताना, त्या घराच्या आत अचानक मोठा आवाज झाला.
तच्छ्रुत्वा कौतुकाद्देवी किमेतदिति शंकरम् पप्रच्छ तं शुभतनुर् हरं विस्मयपूर्वकम्
तो आवाज ऐकून, कुतूहलानं आणि आश्चर्यानं भरलेल्या शुभ देह असलेल्या देवीने हराला विचारलं, 'हे काय आहे?'
उवाच देवीं नैतत्ते दृष्टपूर्वं सुविस्मिते एते गणेशाः क्रीडन्ते शैले ऽस्मिन्मत्प्रियाः सदा
त्यावर शंकर म्हणाले, 'हे तुला याआधी कधीच दिसलं नाही, म्हणून तू आश्चर्यचकित झाली आहेस. हे माझे प्रिय गणेश आहेत, जे या पर्वतावर नेहमी खेळतात.'
तपसा ब्रह्मचर्येण नियमैः क्षेत्रसेवनैः यैरहं तोषितः पूर्वं त एते मनुजोत्तमाः
तपश्चर्या, ब्रह्मचर्य, नियम आणि तीर्थसेवा यांच्या जोरावर ज्यांनी मला पूर्वी संतुष्ट केलं, ते हे श्रेष्ठ पुरुष आहेत.
मत्समीपमनुप्राप्ता मम हृद्याः शुभानने कामरूपा महोत्साहा महारूपगुणान्विताः
हे सर्व माझ्या जवळ आले आहेत, शुभ मुख असलेल्या देवी, हे मला प्रिय आहेत, इच्छेप्रमाणे रूप घेणारे, मोठ्या उत्साहाने आणि उत्तम गुणांनी युक्त आहेत.
कर्मभिर्विस्मयं तेषां प्रयामि बलशालिनाम् चराचरस्य जगतः सृष्टिसंहरणक्षमाः
माझ्या कृत्यांनी मी त्या सामर्थ्यशाली लोकांना आश्चर्यचकित करतो, जे साऱ्या चराचर जगाची निर्मिती आणि संहार करू शकतात.
ब्रह्मविष्ण्विन्द्रगन्धर्वैः सकिंनरमहोरगैः समावृतो ऽप्यहं नित्यं नैभिर्विरहितो रमे
ब्रह्मा, विष्णू, इंद्र, गंधर्व, किन्नर आणि मोठे सर्प यांच्या संगतीत मी नेहमी असतो, हे सुंदर रमणी, तरीही मी कधीच माझ्या सेवकांपासून दूर राहत नाही.
हृद्या मे चारुसर्वाङ्गि त एते क्रीडिता गिरौ इत्युक्ता तु ततो देवी त्यक्त्वा तद्विस्मयाकुला
सुंदर अंग असलेल्या देवी, हे माझे आवडते सेवक आहेत जे डोंगरावर खेळतात—असं मी सांगितलं. तेव्हा देवी त्या अद्भुततेने भारावून जाऊन तिथून निघून गेली.
गवाक्षान्तरमासाद्य प्रेक्षते विस्मितानना यावन्तस्ते कृशा दीर्घा ह्रस्वाः स्थूला महोदराः
ती खिडकीजवळ जाऊन, आश्चर्यचकित चेहऱ्याने बाहेर पाहू लागली. तिला काही जाड, काही बारीक, काही उंच, काही ठेंगणे, काही मोठ्या पोटाचे सेवक दिसले.
व्याघ्रेभवदनाः केचित् केचिन्मेषाजरूपिणः अनेकप्राणिरूपाश्च ज्वालास्याः कृष्णपिङ्गलाः
काहींची तोंडं वाघासारखी होती, काही मेंढी आणि शेळीच्या रूपात होते; अनेकजण वेगवेगळ्या प्राण्यांच्या रूपात, ज्वाळासारख्या तोंडाने, काळसर आणि पिंगट रंगाचे दिसले.
सौम्या भीमाः स्मितमुखाः कृष्णपिङ्गजटासटाः नानाविहङ्गवदना नानाविधमृगाननाः
काही सौम्य, काही भयंकर, काही हसऱ्या चेहऱ्याचे, काळ्या-पिंगट जटांमध्ये, काही वेगवेगळ्या पक्ष्यांच्या चेहऱ्याचे, तर काही विविध प्राण्यांच्या मुखाचे होते.
कौशेयचर्मवसना नग्नाश्चान्ये विरूपिणः गोकर्णा गजकर्णाश्च बहुवक्त्रेक्षणोदराः
काही रेशमी किंवा प्राण्यांच्या कातडीचे वस्त्र घालणारे, काही नग्न आणि विचित्र दिसणारे; काहींना गायीचे कान, काहींना हत्तीचे कान, अनेक तोंड, डोळे आणि पोट असलेले होते.
बहुपादा बहुभुजा दिव्यनानास्त्रपाणयः अनेककुसुमापीडा नानाव्यालविभूषणाः
काहींना अनेक पाय, अनेक हात, वेगवेगळी दिव्य शस्त्रे हातात, काहींना विविध फुलांच्या माळा, तर काहींना वेगवेगळ्या सर्पांची अलंकारे होती.
वृकाननायुधधरा नानाकवचभूषणाः विचित्रवाहनारूढा दिव्यरूपा वियच्चराः
काहींना लांडग्याचे तोंड आणि शस्त्रे, विविध कवचांनी सजलेले; काहींना विचित्र वाहनांवर बसलेले, दिव्य रूप असलेले आणि आकाशात संचार करणारे दिसले.
वीणावाद्यमुखोद्घुष्टा नानास्थानकनर्तकाः गणेशांस्तांस्तथा दृष्ट्वा देवी प्रोवाच शंकरम्
काहींच्या कडून वीणेच्या संगीताचा गजर होत होता, काही वेगवेगळ्या मुद्रेत नाचत होते; हे सर्व गण पाहून देवीने शंकराला विचारले.
गणेशाः कतिसंख्याताः किंनामानः किमात्मकाः एकैकशो मम ब्रूहि धिष्ठिता ये पृथक्पृथक्
हे गण कोण आहेत, त्यांची संख्या किती, त्यांची नावे काय, त्यांचे स्वरूप कसे आहे? इथे वेगवेगळ्या ठिकाणी असलेल्यांची माहिती मला एकेका करून सांग.
कोटिसंख्या ह्यसंख्याता नानाविख्यातपौरुषाः जगदापूरितं सर्वैर् एभिर्भीमैर्महाबलैः
हे गण कोट्यवधी असून मोजता येणार नाहीत, त्यांची सामर्थ्ये वेगवेगळी आणि प्रसिद्ध आहेत; या भयंकर आणि बलाढ्य गणांनी सारा जग व्यापलेला आहे.
सिद्धक्षेत्रेषु रथ्यासु जीर्णोद्यानेषु वेश्मसु दानवानां शरीरेषु बालेषून्मत्तकेषु च एते विशन्ति मुदिता नानाहारविहारिणः
सिद्ध क्षेत्रात, रस्त्यांवर, जीर्ण बागांत, घरांत, दानवांच्या शरीरात, लहान मुलांमध्ये आणि वेड्यांमध्ये हे आनंदी गण प्रवेश करतात आणि विविध पदार्थांचा आस्वाद घेतात.
ऊष्मपाः फेनपाश्चैव धूमपा मधुपायिनः रक्तपाः सर्वभक्षाश्च वायुपा ह्यम्बुभोजनाः
काही उष्णता पितात, काही फेस, काही धूर, काही मध; काही रक्त पितात, काही सर्व काही खातात, काही वाऱ्यावर जगतात, काही पाण्यावर.
गेयनृत्योपहाराश्च नानावाद्यरवप्रियाः न ह्येषां वै अनन्तत्वाद् गुणान्वक्तुं हि शक्यते
हे गण गाणी, नृत्य, नैवेद्य आणि विविध वाद्यांच्या आवाजात आनंद मानतात; हे अनंत असल्यामुळे त्यांचे गुण सांगता येणार नाहीत.
मार्गत्वगुत्तरासङ्गशुद्धाङ्गो मुञ्जमेखली मानशिलेन कल्केन चपलो रञ्जिताननः
प्राण्यांच्या कातडीचे वस्त्र घातलेला, शुद्ध अंग असलेला, मुंजेच्या कमरपट्ट्याने कमर बांधलेला, मानशिलेने रंगवलेला चेहरा, असा तो चंचल आहे.
पिनद्धोत्पलस्रग्दामा सुकान्तो मधुराकृतिः पाषाणशकलोत्तानकांस्यतालप्रवर्तकः
कमळांच्या माळांनी सजलेला, सुंदर आणि मधुर रूपाचा, तो दगड, कांस्य आणि लाकडाच्या टाळ वाजवतो.
असौ गणेश्वरो देवः किंनामा किंनरानुगः य एष गणगीतेषु दत्तकर्णो मुहुर्मुहुः
हा गणांचा स्वामी आहे—त्याचे नाव काय, तो किन्नरांचा अनुयायी आहे का—जो पुन्हा पुन्हा गणगीत ऐकताना कान देतो.
स एष वीरको देवि सदा मद्धृदयप्रियः नानाश्चर्यगुणाधारो गणेश्वरगणार्चितः
हे वीर बालक, देवी, नेहमीच माझ्या हृदयाला प्रिय आहे. त्याच्यात अनेक अद्भुत गुण आहेत आणि गणेशाच्या सेवकांनी त्याची पूजा केली जाते.
ईदृशस्य सुतस्यास्ति ममोत्कण्ठा पुरान्तक कदाहम् ईदृशं पुत्रं द्रक्ष्याम्यानन्ददायिनम्
असं उत्तम पुत्र मिळावा म्हणून, पुरांतक, मी नेहमीच आतुरतेने वाट पाहत होते. केव्हा मला असा आनंद देणारा पुत्र दिसेल?
एष एव सुतस्ते ऽस्तु नयनानन्दहेतुकः त्वया मात्रा कृतार्थो ऽस्तु वीरको ऽपि सुमध्यमे
हा बालकच तुझा पुत्र होवो, डोळ्यांना आनंद देणारा. तू, सुडौल कटी असलेली, आई म्हणून पूर्णत्व पावो आणि वीरकही समाधानी होवो.
इत्युक्ता प्रेषयामास विजयां हर्षणोत्सुका वीरकानयनायाशु दुहिता हिमभूभृतः
असं म्हणून, आनंदाने आणि उत्कंठेने, तिने विजयेला लवकर वीरकाला आणण्यासाठी पाठवलं, ती हिमालयाच्या कन्या.
सावरुह्य त्वरायुक्ता प्रासादादम्बरस्पृशः विजयोवाच गणपं गणमध्ये प्रवर्तिता
ती विजयेला आकाशाला स्पर्श करणाऱ्या प्रासादातून घाईने खाली उतरली आणि सेवकांच्या मध्ये असलेल्या गणपाशी जाऊन बोलली.
एहि वीरक चापल्यात् त्वया देवः प्रकोपितः किमुत्तरं वदत्यर्थे नृत्यरङ्गे तु शैलजा
'वीरका, ये! तुझ्या चंचलपणामुळे देव रागावला आहे. या विषयावर नृत्यगृहात शैलजा काय उत्तर देते?'