सखीभिः सहिता क्रीडां चक्रे कृत्रिमपुत्रकैः कदाचिद्गन्धतैलेन गात्रमभ्यज्य शैलजा
सखींसोबत ती कृत्रिम मुलांसोबत खेळू लागली. एकदा, पर्वतकन्येने आपल्या अंगाला सुगंधी तेल लावले.
चूर्णैरुद्वर्तयामास मलिनान्तरितां तनुम् तदुद्वर्तनकं गृह्य नरं चक्रे गजाननम्
तिने अंगावरचे मळ चूर्णांनी घासले. ते उवर्तन घेऊन तिने हत्तीमुख असलेला एक मुलगा तयार केला.
पुत्रकं क्रीडती देवी तं चाप्यर्पयदम्भसि जाह्नव्यास्तु शिवासख्यास् ततः सो ऽभूद्बृहद्वपुः
देवी त्या मुलासोबत खेळली आणि त्याला पाण्यात ठेवले. शिवा आणि जाह्नवीच्या मैत्रीने तो मोठ्या रूपात बदलला.
कायेनातिविशालेन जगदापूरयत्तदा पुत्रेत्युवाच ते देवी पुत्रेत्यूचे च जाह्नवी
त्याच्या प्रचंड देहाने जग भरून गेले. देवीने त्याला 'मुलगा' असे हाक मारली आणि जाह्नवीनेही त्याला 'मुलगा' म्हणाले.
गाङ्गेय इति देवैस्तु पूजितो ऽभूद्गजाननः विनायकाधिपत्यं च ददावस्य पितामहः
गणेशाला देवांनी 'गांगेय' म्हणून पूजले. पितामहाने त्याला विनायकांचा अधिपतीपद दिले.
पुनः सा क्रीडनं चक्रे पुत्रार्थं वरवर्णिनी मनोज्ञमङ्कुरं रूढम् अशोकस्य शुभानना
पुन्हा एकदा सुंदर वर्णाची देवी पुत्रासाठी खेळ करू लागली. शुभमुखीने अशोकाच्या मोहक कोंबाचे संगोपन केले.
वर्धयामास तं चापि कृतसंस्कारमङ्गला बृहस्पतिमुखैर्विप्रैर् दिवस्पतिपुरोगमैः
तिने त्याचे संगोपन केले, योग्य संस्कार आणि मंगलकार्य केले. बृहस्पति आणि दिवस्पती यांच्या नेतृत्वाखालील ब्राह्मणांनी विधी केले.
ततो देवैश्च मुनिभिः प्रोक्ता देवी त्विदं वचः भवानि भवती भव्या सम्भूता लोकभूतये
मग देव आणि ऋषींनी देवीला सांगितले, 'भवानी, तू भवती आहेस, कल्याणकारी आहेस, जगाच्या हितासाठी जन्मलेली आहेस.'
प्रायः सुतफलो लोकः पुत्रपौत्रैश्च लभ्यते अपुत्राश्च प्रजाः प्रायो दृश्यन्ते दैवहेतवः
सामान्यपणे लोकांना मुलं आणि नातवंडांमुळे संततीचं फळ मिळतं; पण काही जणांना मुलं नसतात, हे सगळं नशिबामुळे घडतं.
अधुना दर्शिते मार्गे मर्यादां कर्तुमर्हसि फलं किं भविता देवि कल्पितैस्तरुपुत्रकैः इत्युक्ता हर्षपूर्णाङ्गी प्रोवाचोमा शुभां गिरम्
आता मार्ग दाखवला आहे, म्हणून तुला योग्य नियम ठरवावे लागतील; कल्पनेतल्या झाडांच्या फळांनी काय उपयोग होईल, देवी? असं विचारल्यावर ती आनंदानं भरून शुभ शब्द बोलली.
एवं निरुदके देशे यः कूपं कारयेद्बुधः बिन्दौ बिन्दौ च तोयस्य वसेत्संवत्सरं दिवि
ज्याने पाण्याशिवाय असलेल्या जागेत शहाणपणानं विहीर खोदली, त्याला त्या विहिरीतल्या प्रत्येक थेंबासाठी एक वर्ष स्वर्गात राहायला मिळतं.
दशकूपसमा वापी दशवापीसमो ह्रदः दशह्रदसमः पुत्रो दशपुत्रसमो द्रुमः एषैव मम मर्यादा नियता लोकभाविनी
दहा विहिरींइतकी एक तळी, दहा तळींपेक्षा एक सरोवर मोठं, दहा सरोवरांइतका एक मुलगा आणि दहा मुलांइतकं एक झाड महत्त्वाचं; हाच माझा ठरवलेला नियम आहे, जो लोकांच्या भल्यासाठी आहे.
इत्युक्तास्तु ततो विप्रा बृहस्पतिपुरोगमाः जग्मुः स्वमन्दिराण्येव भवानीं वन्द्य सादरम्
असं सांगितल्यावर बृहस्पतीसह सर्व ब्राह्मणांनी आदरानं भवानीचं पूजन केलं आणि मग आपापल्या घरी परत गेले.
गतेषु तेषु देवो ऽपि शंकरः पर्वतात्मजाम् पाणिनालम्ब्य वामेन शनैः प्रावेशयच्छुभाम्
ते सर्व गेले की, शंकरदेवांनी पर्वतीचं डाव्या हातानं हात धरून तिला हळूवारपणे आत नेलं.
चित्तप्रसादजननं प्रासादमनुगोपुरम् लम्बमौक्तिकदामानं मालिकाकुलवेदिकम्
तेथे एक सुंदर राजवाडा होता, मनाला आनंद देणारा, मोठ्या दरवाज्यासह, लटकणाऱ्या मोत्यांच्या माळांनी आणि फुलांच्या हारांनी सजलेला.
निर्धौतकलधौतं च क्रीडागुहमनोरमम् प्रकीर्णकुसुमामोदमत्तालिकुलकूजितम्
त्या राजवाड्यात खेळण्यासाठी एक गुहा होती, जी स्वच्छ धुतलेली आणि सुंदर होती, फुलांच्या सुगंधानं भरलेली आणि मस्त झालेल्या पक्षिणींच्या कूजनानं गूंजत होती.
किंनरोद्गीतसंगीतगृहान्तरितभित्तिकम् सुगन्धिधूपसंघातमनःप्रार्थ्यमलक्षितम्
त्या राजवाड्याच्या आतील भिंतींवर किंनरांच्या गाण्याचा आवाज घुमत होता, आणि तिथे सुगंधी धूपाचा दरवळ पसरलेला होता, जो डोळ्यांना दिसत नव्हता पण मनाला हवाहवासा वाटत होता.
क्रीडन्मयूरनारीभिर् वृतं वै ततवादिभिः हंससंघातसंघुष्टं स्फटिकस्तम्भवेदिकम्
त्या ठिकाणी नाचणारे मोर, खेळणाऱ्या स्त्रिया, वाद्य वाजवणारे, राजहंसांच्या थव्यांचा गजर आणि स्फटिकाच्या खांबांनी सजवलेली मांडव होती.
अनाविलमसंभ्रान्त्या बहुशः किंनराकुलम् शुकैर्यत्राभिहन्यन्ते पद्मरागविनिर्मिताः
तो राजवाडा स्वच्छ, गोंधळमुक्त आणि वारंवार किंनरांनी भरलेला होता; तिथे पोपटांनी पद्मरागाच्या रत्नांवर चोच मारली.
भित्तयो दाडिमभ्रान्त्या प्रतिबिम्बितमौक्तिकाः तत्राक्षक्रीडया देवी विहर्तुमुपचक्रमे
त्या भिंतींवर मोत्यांचे प्रतिबिंब डाळिंबाच्या दाण्यासारखे दिसत होते; तिथे देवीने फासे खेळायला सुरुवात केली.
स्वच्छेन्द्रनीलभूभागे क्रीडने यत्र धिष्ठितौ वपुःसहायतां प्राप्तौ विनोदरसनिर्वृतौ
नीळमण्यासारख्या स्वच्छ जमिनीवर ते दोघे खेळायला उभे होते, त्यांच्या देहांनी एकत्र येऊन आनंद आणि हर्ष अनुभवत होते.
एवं प्रक्रीडतोस्तत्र देवीशंकरयोस्तदा प्रादुर्भवन्महाशब्दस् तद्गृहोदरगोचरः
त्या ठिकाणी देवी आणि शंकर खेळत असताना, त्या घराच्या आत अचानक मोठा आवाज झाला.
तच्छ्रुत्वा कौतुकाद्देवी किमेतदिति शंकरम् पप्रच्छ तं शुभतनुर् हरं विस्मयपूर्वकम्
तो आवाज ऐकून, कुतूहलानं आणि आश्चर्यानं भरलेल्या शुभ देह असलेल्या देवीने हराला विचारलं, 'हे काय आहे?'
उवाच देवीं नैतत्ते दृष्टपूर्वं सुविस्मिते एते गणेशाः क्रीडन्ते शैले ऽस्मिन्मत्प्रियाः सदा
त्यावर शंकर म्हणाले, 'हे तुला याआधी कधीच दिसलं नाही, म्हणून तू आश्चर्यचकित झाली आहेस. हे माझे प्रिय गणेश आहेत, जे या पर्वतावर नेहमी खेळतात.'
तपसा ब्रह्मचर्येण नियमैः क्षेत्रसेवनैः यैरहं तोषितः पूर्वं त एते मनुजोत्तमाः
तपश्चर्या, ब्रह्मचर्य, नियम आणि तीर्थसेवा यांच्या जोरावर ज्यांनी मला पूर्वी संतुष्ट केलं, ते हे श्रेष्ठ पुरुष आहेत.
मत्समीपमनुप्राप्ता मम हृद्याः शुभानने कामरूपा महोत्साहा महारूपगुणान्विताः
हे सर्व माझ्या जवळ आले आहेत, शुभ मुख असलेल्या देवी, हे मला प्रिय आहेत, इच्छेप्रमाणे रूप घेणारे, मोठ्या उत्साहाने आणि उत्तम गुणांनी युक्त आहेत.
कर्मभिर्विस्मयं तेषां प्रयामि बलशालिनाम् चराचरस्य जगतः सृष्टिसंहरणक्षमाः
माझ्या कृत्यांनी मी त्या सामर्थ्यशाली लोकांना आश्चर्यचकित करतो, जे साऱ्या चराचर जगाची निर्मिती आणि संहार करू शकतात.
ब्रह्मविष्ण्विन्द्रगन्धर्वैः सकिंनरमहोरगैः समावृतो ऽप्यहं नित्यं नैभिर्विरहितो रमे
ब्रह्मा, विष्णू, इंद्र, गंधर्व, किन्नर आणि मोठे सर्प यांच्या संगतीत मी नेहमी असतो, हे सुंदर रमणी, तरीही मी कधीच माझ्या सेवकांपासून दूर राहत नाही.
हृद्या मे चारुसर्वाङ्गि त एते क्रीडिता गिरौ इत्युक्ता तु ततो देवी त्यक्त्वा तद्विस्मयाकुला
सुंदर अंग असलेल्या देवी, हे माझे आवडते सेवक आहेत जे डोंगरावर खेळतात—असं मी सांगितलं. तेव्हा देवी त्या अद्भुततेने भारावून जाऊन तिथून निघून गेली.
गवाक्षान्तरमासाद्य प्रेक्षते विस्मितानना यावन्तस्ते कृशा दीर्घा ह्रस्वाः स्थूला महोदराः
ती खिडकीजवळ जाऊन, आश्चर्यचकित चेहऱ्याने बाहेर पाहू लागली. तिला काही जाड, काही बारीक, काही उंच, काही ठेंगणे, काही मोठ्या पोटाचे सेवक दिसले.