मातरः प्रेरयन् कामवधूं वैधव्यचिह्निताम् कालो ऽयमिति चालक्ष्य प्रकारेङ्गितसंज्ञया
मातांनी, विधवापणाच्या चिन्हांनी युक्त असलेल्या कामदेवपत्नीला, सांकेतिक इशाऱ्यांनी वेळ आली आहे असे दाखवत, पुढे पाठवले.
ततस्ताश्चोदिता देवम् ऊचुः प्रहसिताननाः रतिः पुरस्तव प्राप्ता नाभाति मदनोज्झिता
मग त्या देवी, हसतमुखाने, देवाला म्हणाल्या, 'रती तुझ्या समोर आली आहे, जरी मदनाशिवाय आहे.'
ततस्तां संनिर्वायाह वामहस्ताग्रसंज्ञया प्रयाणं गिरिजावक्त्रदर्शनोत्सुकमानसः
मग, डाव्या हाताने इशारा करून त्याने तिला परत पाठवले; त्याचे मन गिरिजेचे मुख पाहण्याच्या उत्कंठेने भरले होते.
ततो हरो हिमगिरिकन्दराकृतिं सितं कशामृदुहतिभिः प्रचोदयत् महावृषं गणतुमुलाहितेक्षणं स भूधरानशनिरिव प्रकम्पयन्
मग हराने हिमालयाच्या गुहेसारख्या शुभ्र असलेल्या मोठ्या बैलाला मऊ चाबकाने हाक दिली; त्याच्या भयंकर नजरेने गणांना पांगवले आणि तो पर्वतांना वीजेसारखा हलवत गेला.
ततो हरिर्द्रुतपदपद्धतिः पुरः पुरःसरान्द्रुमनिकरेषु संश्रितान् धरारजःशबलितभूषणो ऽब्रवीत् प्रयात मा कुरुत पथो ऽस्य संकटम्
मग हरि, जमिनीच्या धुळीने माखलेले दागिने घालून, झाडांच्या गर्दीत आसरा घेतलेल्या लोकांसमोर जलद पावलांनी आला आणि म्हणाला, 'चला, या मार्गात अडथळा करू नका.'
प्रभोः पुनः प्रथमनियोगमूर्जयन् सुतो ऽब्रवीद् भ्रुकुटिमुखो ऽपि वीरकः वियच्चरा वियति किमस्ति कान्तकं प्रयात नो धरणिधराविदूरतः
पुन्हा प्रभूच्या पहिल्या आज्ञेने धाडस आलेला, कपाळावर आठ्या घातलेला वीराचा मुलगा म्हणाला, 'आकाशात उडणाऱ्यांसाठी कोणता काटा आहे? चला, पर्वतापासून दूर थांबू नका.'
महार्णवाः कुरुत शिलोपमं पयः सुरद्विषागमनमहातिकर्दमम् गणेश्वराश् चपलतया न गम्यतां सुरेश्वरैः स्थिरमतिभिर् निरीक्ष्यते
महासागराने आपले पाणी दगडासारखे घट्ट करावे, कारण देवांच्या शत्रूंच्या येण्याने मोठा चिखल झाला आहे. गणनायकांनो, चंचलपणे जाऊ नका; स्थिर मनाचे देवांचे स्वामी पाहत आहेत.
न भृङ्गिणा स्वतनुमवेक्ष्य नीयते पिनाकिनः पृथुमुखमण्डम् अग्रतः वृथा यमः प्रकटितदन्तकोटरं त्वमायुधं वहसि विहाय संभ्रमम्
मधमाशी कधीच स्वतःच्या रूपाला पुढे नेत नाही, ना पिनाकधारी रुंदमुखाने पुढे जातो. व्यर्थच यम आपले शस्त्र उघड्या दातांनी घेऊन, घाई सोडून उभा राहतो.
पदं न यद्रथतुरगैः पुरद्विषः प्रमुच्यते बहुतरमातृसंकुलम् अमी सुराः पृथगनुयायिभिर्वृताः पदातयो द्विगुणपथान् हरप्रियाः
पुरद्वेष्ट्याच्या रथाच्या घोड्यांचे पाऊल मातांची गर्दी सोडून मोकळे होत नाही. हे देव वेगवेगळ्या अनुयायांनी वेढलेले पायदळ आहेत; हराच्या प्रियांच्या अनुयायांनी दुहेरी मार्ग धरले आहेत.
स्ववाहनैः पवनविधूतचामरैश् चलध्वजैर्व्रजत विहारशालिभिः सुराः स्वकं किमिति सरागमूर्जितं विचार्यते नियतलयत्रयानुगम्
स्वतःच्या वाहनांवर, वाऱ्याने हलणाऱ्या चामरांनी, फडकणाऱ्या ध्वजांनी, खेळात रमलेल्या देवांनी मार्गक्रमण केले. मग का ते स्वतःचे, कामभावनेने भरलेले, ठराविक तीन निवासस्थानांचा पाठपुरावा करतात याचा विचार करतात?
न किंनरैर् अभिभवितुं हि शक्यते विभूषणचयसमुद्भवो ध्वनिः अजातिजाः किमिति न षड्जमध्यम् अपृथुस्वरं बहुतरमत्र वक्ष्यते
किंनरांना दागिन्यांच्या राशींतून उमटणारा आवाज कधीच जिंकता येत नाही. जे कुळात जन्मले नाहीत, ते षड्ज किंवा मध्यम स्वर का काढत नाहीत? येथे बरेच जण अस्पष्ट स्वरात बोलतील.
नतानतानतनततानतां गताः पृथक्तया समयकृता विभिन्नताम् विशङ्किता भवदतिभेदशीलिनः प्रयान्त्यमी द्रुतपदमेव गौडकाः
वेगवेगळ्या, मोजून, वेगळ्या लयींनी गेलेले, वेगळेपणाने सजवलेले, तुमच्या खूपच फूट पाडणाऱ्या स्वभावाची भीती बाळगणारे हे गौडक लोक जलद पावलांनी निघून जातात.
विसंहताः किमिति न षाड्गवादयः स्वगीतकैर् ललितपदप्रयोगजैः प्रभोः पुरो भवति हि यस्य चाक्षतं समुद्गतार्थकमिति तत्प्रतीयते
षाड्ग वाद्ये त्यांच्या स्वतःच्या गाण्यांसह आणि सुंदर पावलांनी एकत्र का वाजवली जात नाहीत? प्रभूच्या समोर, ज्याचा अर्थ अखंडपणे प्रकट होतो, असेच समजले जाते.
अमी पृथग्विरचितरम्यरासकं विलासिनो बहुगमकस्वभावकम् प्रयुञ्जते गिरिशयशोविसारिणं प्रकीर्णकं बहुतरनागजातयः
हे लोक वेगवेगळ्या, सुंदर नृत्यांनी, अनेक गतींनी भरलेले, गिरिशाच्या कीर्तीचा विस्तार करणारे, अनेक हत्तींच्या कुळात विखुरलेले, आनंदाने नाचतात.
अमी कथं ककुभि कथाः प्रतिक्षणं ध्वनन्ति ते विविधवधूविमिश्रिताः न जातयो ध्वनिमुरजासमीरिता न मूर्छिताः किमिति च मूर्छनात्मकाः
या कथा प्रत्येक दिशेला, विविध वधूंमध्ये मिसळून, कशा घुमतात? कुळांनी मृदंगाचा नाद केला नाही, ना ते स्वरबद्ध झाले—मग ते स्वरबद्ध स्वभावाचे का नाहीत?
इतीरते गिरिमवधानशालिनः सुरासुराः सपदि तु वीरकाज्ञया नियामिताः प्रययुरतीव हर्षिताश् चराचरं जगदखिलं ह्यपूरयन्
अशा प्रकारे, पर्वताकडे लक्ष देणारे देव आणि दैत्य, वीराच्या आज्ञेने तात्काळ मार्गस्थ झाले. ते अत्यंत आनंदित होऊन, साऱ्या जगात, चल-अचल सर्वत्र भरून गेले.
इति स्तनत्ककुभि रसन्महार्णवे स्तनद्घने विदलितशैलकंदरे जगत्यभूत्तुमुल इवाकुलीकृतः पिनाकिना त्वरितगतेन भूधरः
गर्जनाऱ्या समुद्रात, गुंफा फुटून प्रतिध्वनी होत असताना, जगात मोठा गोंधळ निर्माण झाला, जणू वेगाने जाणाऱ्या पिनाकधारीमुळे साऱ्या दिशांना खळबळ माजली.
परिज्वलत्कनकसहस्रतोरणं क्वचिन्मिलन्मरकतवेश्मवेदिकम् क्वचित् क्वचिद् विमलविदूरवेदिकं क्वचिद् गलज्जलधररम्यनिर्झरम्
कुठे हजारो सोन्याच्या तोरणांनी उजळलेले, कुठे पाचूच्या राजवाड्याच्या चौकटी बंद होत असलेल्या, कुठे निर्मळ, दूरवरच्या अंगणांनी सजलेले, तर कुठे ढगांच्या प्रवाहाने सुंदर धबधबे वाहणारे.
चलद्ध्वजप्रवरसहस्रमण्डितं सुरद्रुमस्तबकविकीर्णचत्वरम् सितासितारुणरुचिधातुवर्णिकं श्रियोज्ज्वलं प्रविततमार्गगोपुरम्
हजारो हलणाऱ्या ध्वजांनी सजलेले, दिव्य वृक्षांच्या घोसांनी विखुरलेले चौक, पांढऱ्या, काळ्या आणि लाल रंगांनी रंगवलेले, समृद्धीने उजळलेले, लांब पसरलेल्या मार्गगोपुरांनी शोभलेले.
तं प्रविशन्तमगात्प्रविलोक्य व्याकुलतां नगरं गिरिभर्तुः व्यग्रपुरन्ध्रिजनं जययुक्तं धावितमार्गजनाकुलरथ्यम्
तो आत जाताना पाहून, पर्वतराजाच्या नगरीत खळबळ माजली; वाघासारख्या स्त्रिया, विजयाने भरलेल्या, रस्त्यांवर गर्दी करू लागल्या, मार्गावर धावत धावत.
हर्म्यगवाक्षगतामरनारीलोचननीलसरोरुहमालम् सुप्रकटा समदृश्यत काचित् स्वाभरणांशुवितानविगूढा
राजवाड्याच्या खिडकीत उभी असलेली एखादी देवी, तिच्या डोळ्यांत निळ्या कमळांची माळ दिसत होती, तिच्या दागिन्यांच्या किरणांनी झाकली गेली नव्हती, ती अगदी स्पष्टपणे दिसत होती.
काप्यखिलीकृतमण्डनभूषा त्यक्तसखीप्रणया हरम् ऐक्षत् काचिदुवाच कलं गतमाना कातरतां सखि मा कुरु मूढे
कोणी सर्व अलंकारांनी सजलेली, सखींच्या प्रेमाचा त्याग करून हराकडे पाहत होती. दुसरी, हलक्या आवाजात बोलत, काळजीने निघून गेली—'सखी, मूर्खपणा करू नकोस.'
दग्धमनोभव एव पिनाकी कामयते स्वयमेव विहर्तुम् काचिदपि स्वयमेव पतन्ती प्राह परां विरहस्खलिताङ्गीम्
मनात इच्छा धगधगत असतानाही पिनाकधारी स्वतःच एकटा आनंद घेण्याची इच्छा करतो; एक स्त्री आपोआप पडली आणि विरहाने अशक्त झालेल्या दुसऱ्या स्त्रीला म्हणाली.
मा चपले मदनव्यतिषङ्गं शंकरजं स्खलनेन वद त्वम् कापि कृतव्यवधानमदृष्ट्वा युक्तिवशाद्गिरिशो ह्ययमूचे
अगं चंचल, मदनासोबतचं संग शंकरामुळे झालं असं म्हणू नकोस; काही चूक झाली असेल तर योग्यतेची जाणीव न ठेवता सांग, कारण गिरीशाने हे सर्व विचारपूर्वक बोललं.
एष स यत्र सहस्रमखाद्या नाकसदामधिपाः स्वयमुक्तैः नामभिर् इन्दुजटं निजसेवाप्राप्तफलाय नतास्तु घटन्ते
हा तोच आहे, ज्याच्यासमोर इंद्र आणि स्वर्गातील इतर सर्व देव आपापल्या नावाने, चंद्रशेखराला वंदन करतात आणि आपल्या सेवेला फळ मिळावं म्हणून प्रार्थना करतात.
एष न चैष स एष यदग्रे चर्मपरीततनुः शशिमौली धावति वज्रधरो ऽमरराजो मार्गममुं विवृतीकरणाय
हा तो नाही; हा तो आहे, ज्याचं अंग कातड्याने झाकलेलं आहे, डोक्यावर चंद्र आहे, आणि वज्रधारी अमरराज त्याचा मार्ग मोकळा करण्यासाठी पुढे धावतो.
एष स पद्मभवो ऽयमुपेत्य प्रांशुजटामृगचर्मनिगूढः सप्रणयं करघट्टितवक्त्रः किंचिदुवाच मितं श्रुतिमूले
हा तोच आहे, कमळातून जन्मलेला, जो उंच जटांमध्ये आणि मृगचर्मात लपून आला, प्रेमाने हाताने चेहरा स्पर्श करत, वेदांच्या मुळाशी थोडंसं, मोजकं बोलला.
एवमभूत्सुरनारिकुलानां चित्तविसंष्ठुलता गुरुरागात् शंकरसंश्रयणाद् गिरिजायाजन्मफलं परमं त्विति चोचुः
अशा प्रकारे देवांगनांच्या मनात गोंधळ निर्माण झाला; शंकराच्या आश्रयामुळे त्यांनी म्हटलं, 'गिरिजेच्या जन्माचं हेच श्रेष्ठ फळ आहे.'
ततो हिमगिरेर्वेश्म विश्वकर्मनिवेदितम् महानीलमयस्तम्भं ज्वलत्काञ्चनकुट्टिमम्
मग हिमालयाच्या घरात, विश्वकर्म्याने तयार केलेलं, निळ्या दगडाचा मोठा खांब आणि तेजस्वी सोन्याचं जमिन होतं.
मुक्ताजालपरिष्कारं ज्वलितौषधिदीपितम् क्रीडोद्यानसहस्राढ्यं काञ्चनाम्बुजदीर्घिकम्
मोत्यांच्या जाळ्यांनी सजवलेलं, तेजस्वी औषधींनी उजळलेलं, हजारो खेळण्याच्या बागांनी भरलेलं आणि सोन्याच्या कमळांनी युक्त तलाव होतं.