निराहारा शतं साभूत् समानां तपसां निधिः तत उद्वेजिताः सर्वे प्राणिनस्तत्तपो ऽग्निना
ती शंभर वर्षे उपवास करून, कठोर तप करीत राहिली. तिच्या या तपाच्या ज्वाळेमुळे सर्व जीव घाबरले.
ततः सस्मार भगवान् मुनीन्सप्त शतक्रतुः ते समागम्य मुनयः सर्वे समुदितास्ततः
मग इंद्राने त्या सात ऋषींना आठवले. ते सर्व ऋषी आनंदाने एकत्र आले.
पूजिताश्च महेन्द्रेण पप्रच्छुस्तं प्रयोजनम् किमर्थं तु सुरश्रेष्ठ संस्मृतास्तु वयं त्वया
महेंद्राने त्यांचे आदराने स्वागत केले. त्यांनी विचारले, 'देवतांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या, आम्हाला का बोलावले आहे?'
शक्रः प्रोवाच शृण्वन्तु भगवन्तः प्रयोजनम् हिमाचले तपो घोरं तप्यते भूधरात्मजा तस्या ह्यभिमतं कामं भवन्तः कर्तुमर्हथ
शक्र म्हणाला, 'हे पूज्य ऋषींनो, ऐका. हिमालयावर पर्वतराजाची कन्या कठोर तप करत आहे. तिची इच्छा पूर्ण करणे हे तुमचे कर्तव्य आहे.'
ततः समापतन्देव्या जगदर्थं त्वरान्विताः तथेत्युक्त्वा तु शैलेन्द्रं सिद्धसंघातसेवितम्
मग त्या ऋषींनी जगाच्या कल्याणासाठी देवीकडे जलद गेले. 'तसेच होईल' असे म्हणून, ते सिद्धांच्या समूहासह पर्वतराजाकडे गेले.
ऊचुरागत्य मुनयस् तामथो मधुराक्षरम् पुत्रि किं ते व्यवसितः कामः कमललोचने
ऋषी तेथे जाऊन गोड शब्दांत म्हणाले, 'मुली, कमलासारख्या डोळ्यांची, तुझी ठाम इच्छा काय आहे?'
तानुवाच ततो देवी सलज्जा गौरवान्मुनीन् तपस्यतो महाभागाः प्राप्य मौने भवादृशान्
मग देवी लाजत आणि आदराने म्हणाली, 'हे पुण्यवान ऋषींनो, तप करणारे आणि मौन धारण करणारे, तुमच्यासारख्या थोर व्यक्तींच्या सान्निध्यात—'
वन्दनाय नियुक्ता धीः पावयत्यविकल्पितम् प्रश्नोन्मुखत्वाद्भवतां युक्तमासनमादितः
माझे मन नम्रतेने वंदन करण्यात एकाग्र झाले आहे. प्रश्न विचारण्याच्या तयारीमुळे, मी प्रथम तुमची आसने स्विकारली आहेत.
उपविष्टाः श्रमोन्मुक्तास् ततः प्रक्ष्यथ मामतः इत्युक्त्वा सा ततश्चक्रे कृतासनपरिग्रहान्
तुम्ही आसनावर बसून, श्रममुक्त झाल्यावर मग मला विचाराल. असे म्हणून तिने त्यांच्यासाठी आसनांची व्यवस्था केली.
सा तु तान्विधिवत्पूज्यान् पूजयित्वा विधानतः उवाचादित्यसंकाशान् मुनीन्सप्त सती शनैः
तिने योग्य पद्धतीने त्या पूज्य ऋषींची पूजा केली आणि मग सूर्यासारखे तेजस्वी असलेल्या सात ऋषींना हळूहळू संबोधले.
त्यक्त्वा व्रतात्मकं मौनं मौनं जग्राह ह्रीमयम् भावं तस्यास्तु मौनान्तं तस्याः सप्तर्षयो यथा
तिने व्रताचे मौन सोडून, लाजेने भरलेले मौन स्वीकारले. तिच्या मौनाचा शेवट ऋषींनी जसा पाहिला तसा झाला.
गौरवाधीनतां प्राप्ताः पप्रच्छुस्तां पुनस्तथा सापि गौरवगर्भेण मनसा चारुहासिनी
आदरभावाने ऋषींनी पुन्हा तिला विचारले. तीही सुंदर हास्याने, मनात आदर ठेवून उत्तर देऊ लागली.
मुनीञ्शान्तकथालापान् प्रेक्ष्य प्रोवाच वाग्यमम् भगवन्तो विजानन्ति प्राणिनां मानसं हितम्
ऋषी शांतपणे बोलत असल्याचे पाहून, तिने आपले शब्द थोडे रोखून म्हटले, 'हे पूज्यजन, तुम्हाला सर्व जीवांच्या मनाचे हित माहीत आहे.'
मनोगतीभिरत्यर्थं कदर्थन्ते हि देहिनः केचित् तु निपुणास्तत्र घटन्ते विबुधोद्यमैः
काही लोक मनाच्या चंचलतेमुळे गोष्टी फारच बदलतात; पण काही कुशल लोक देवतुल्य प्रयत्नांनी यश मिळवतात.
उपायैर्दुर्लभान्भावान् प्राप्नुवन्ति ह्यतन्द्रिताः अपरे तु परिच्छिन्ना नानाकाराभ्युपक्रमाः
उपायांनी जे सतत प्रयत्न करतात ते दुर्मिळ अवस्था मिळवतात; इतर काही मात्र मर्यादित राहून वेगवेगळ्या मार्गांचा अवलंब करतात.
देहान्तरार्थमारम्भम् आश्रयन्ति हितप्रदम् मम त्वाकाशसम्भूतपुष्पदामा विभूषितम्
नवीन देह मिळवण्यासाठी काहीजण कल्याणकारी कृत्ये करतात; पण मी आकाशातून आलेल्या फुलांच्या माळांनी सजलेली आहे—
वन्ध्या सुतं प्राप्तुकामा मनः प्रसरते मुहुः अहं किल भवं देवं पतिं प्राप्तुं समुद्यता
जशी एखादी वंध्या स्त्री पुत्रप्राप्तीची इच्छा धरते आणि तिचे मन वारंवार तिकडे धावते, तशी मीही देवाधिदेव शिवाला पती म्हणून मिळविण्यासाठी प्रयत्न करत आहे.
प्रकृत्यैव दुराधर्षं तपस्यन्तं तु संप्रति सुरासुरैरनिर्णीतं परमार्थक्रियाश्रयम्
स्वभावतःच जिंकता न येणारे, ते सध्या कठोर तप करत आहेत. त्यांच्या अंतिम कृतीचे ठरवणे देव आणि दैत्य कोणालाही शक्य झालेले नाही.
सांप्रतं चापि निर्दग्धमदनं वीतरागिणम् कथमाराधयेदीशं मादृशी तादृशं शिवम्
आता तो प्रेमाने होरपळून, सर्व आसक्तीपासून मुक्त झाला आहे. मग माझ्यासारख्या एखाद्या स्त्रीने अशा शिवाचे मन कसे जिंकावे?
इत्युक्ता मुनयस्ते तु स्थिरतां मनसस्ततः ज्ञातुमस्या वचः प्रोचुः प्रक्रमात्प्रकृतार्थकम्
तिच्या या बोलण्यावर, स्थिर मनाचे ते ऋषी तिच्या मनाचा हेतू जाणून घेण्यासाठी, योग्य आणि स्पष्ट शब्दांत प्रत्युत्तर देऊ लागले.
द्विविधं तु सुखं तावत् पुत्रि लोकेषु भाव्यते शरीरस्यास्य संभोगैश् चेतसश्चापि निर्वृतिः
मुली, या जगात दोन प्रकारचे सुख असतात—एक म्हणजे शरीराच्या आनंदातून मिळणारे, आणि दुसरे म्हणजे मनाच्या समाधानातून मिळणारे.
प्रकृत्या स तु दिग्वासा भीमः पितृवणेशयः कपाली भिक्षुको नग्नो विरूपाक्षः स्थिरक्रियः
तो स्वभावतः दिशांना वस्त्र मानणारा, भीषण, स्मशानाचा स्वामी, कवटी धारण करणारा, भिक्षा मागणारा, नग्न, विचित्र डोळ्यांचा आणि आपल्या कृतीत कायम ठाम असणारा आहे.
प्रमत्तोन्मत्तकाकारो बीभत्सकृतसंग्रहः यतिना तेन कस्ते ऽर्थो मूर्तानर्थेन काङ्क्षितः
तो नेहमी नशेत किंवा वेड्यासारखा वागतो, घृणास्पद वस्तू गोळा करतो, आणि योग्यासारखे जगतो—अशा दुःखद रूपात असलेल्या त्याच्याशी तुला काय संबंध हवा आहे?
यदि ह्यस्य शरीरस्य भोगमिच्छसि सांप्रतम् तत्कथं ते महादेवाद् भयभाजो जुगुप्सितात्
जर तुला आता या शरीराचा आनंद घ्यायचा असेल, तर मग भीतीदायक आणि अप्रिय असलेल्या त्या महादेवाची इच्छा तुला का आहे?
स्रवद्रक्तवसाभ्यक्तकपालकृतभूषणात् श्वसदुग्रभुजंगेन्द्रकृतभूषणभीषणात्
त्याचे अलंकार सळसळत्या रक्ताने आणि चरबिने माखलेले आहेत, आणि त्याच्या भुजांवर गुंडाळलेला भयंकर सर्प त्याला आणखी भयानक बनवतो.
श्मशानवासिनो रौद्रप्रमथानुगतात् सति सुरेन्द्रमुकुटव्रातनिघृष्टचरणो ऽरिहा
तो स्मशानात राहतो, रौद्र प्रेतात्म्यांच्या संगतीत असतो, आणि देवेंद्रांच्या मुकुटांनी त्याचे पाय झिजले तरी तो शत्रूंचा संहार करणारा आहे.
हरिरस्ति जगद्धाता श्रीकान्तो ऽनन्तमूर्तिमान् नाथो यज्ञभुजामस्ति तथेन्द्रः पाकशासनः
हरि आहे, जो जगाचा पालनकर्ता आणि लक्ष्मीचा प्रियकर आहे, अनंत रूपांचा स्वामी आहे; यज्ञाचा भाग घेणाऱ्यांचा स्वामी आहे, आणि इंद्र आहे, वज्रधारी आहे.
देवतानां निधिश्चास्ति ज्वलनः सर्वकामकृत् वायुरस्ति जगद्धाता यः प्राणः सर्वदेहिनाम्
देवतांचा खजिना अग्नी आहे, जो सर्व इच्छा पूर्ण करणारा आहे; वायू आहे, जो सर्व जगाचा आधार आहे आणि सर्व सजीवांचा प्राण आहे.
तथा वैश्रवणो राजा सर्वार्थमतिमान्विभुः एभ्य एकतमं कस्मान् न त्वं सम्प्राप्तुमिच्छसि
तसेच, वैश्रवण नावाचा सर्वज्ञ राजा आहे, जो सर्व प्रकारे श्रेष्ठ आहे—मग या सर्वांपैकी कोणत्याही एकाला मिळवण्याची इच्छा तुला का नाही?
उतान्यदेहसंप्राप्त्या सुखं ते मनसेप्सितम् एवमेतत्तवाप्यत्र प्रभवो नाकसंपदाम् अस्मिन्नेव पराः सर्वाः कल्याणप्राप्तयस्तव
किंवा दुसरे शरीर मिळवून, तुला मनासारखे सुख मिळू शकते; अशा प्रकारे तुझे जन्म सर्व स्वर्गसंपत्ती आणि सर्व शुभ प्राप्ती देणारे ठरतील.