कासि कस्यासि कल्याणि किमर्थं चापि रोदिषि नैतदल्पमहं मन्ये कारणं लोकसुन्दरि
तू कोण आहेस, कुणाची मुलगी आहेस, शुभेच्छा असो तुला? तू का रडतेस? हे कारण लहान नाही असे मला वाटते, हे जगातील सुंदर स्त्री.
सा तस्य वचनं श्रुत्वा उवाच मधुना सह रुदती शोकजननं श्वसती दैन्यवर्धनम्
त्याचे शब्द ऐकून, ती अश्रूंनी आणि शोकाने भरलेल्या श्वासात उत्तर देऊ लागली, तिच्या दुःखात भर पडली.
कामस्य दयितां भार्यां रतिं मां विद्धि सुव्रत गिरावस्मिन्महाभाग गिरिशस्तपसि स्थितः
हे महाभागा, मला कामदेवाची प्रिय पत्नी रती समज. गिरीश तपस्या करत आहेत.
तेन प्रत्यूहरुष्टेन विस्फार्यालोक्य लोचनम् दग्धो ऽसौ झषकेतुस्तु मम कान्तो ऽतिवल्लभः
त्यांच्या रागाने, डोळ्यांतून ज्वाळा निघून, माझा प्रिय, मत्स्यध्वज, जळून गेला; तो मला फारच प्रिय होता.
अहं तु शरणं याता तं देवं भयविह्वला स्तुतवत्यथ संस्तुत्या ततो मां गिरिशो ऽब्रवीत्
भयाने व्याकुळ होऊन, मी त्या देवाकडे शरण गेले, त्याची प्रार्थना केली आणि प्रार्थना ऐकून गिरीशाने मला सांगितले.
तुष्टो ऽहं कामदयिते कामो ऽयं ते भविष्यति त्वत्स्तुतिं चाप्यधीयानो नरो भक्त्या मदाश्रयः लप्स्यते काङ्क्षितं कामं निवर्त्य मरणादितः
मी तुझ्यावर खूष आहे, कामदेवाची प्रिया; कामदेव पुन्हा तुला मिळेल. जो कोणी भक्तीने तुझी स्तुती करेल आणि माझ्या आश्रयाला येईल, त्याला हवे ते फळ मिळेल आणि तो मृत्यूपासून वाचेल.
प्रतीक्षन्ती च तद्वाक्यम् आशावेशादिभिर्ह्यहम् शरीरं परिरक्षिष्ये कंचित्कालं महाद्युते
त्या शब्दांची वाट पाहत, आशेने आणि अपेक्षेने मी काही काळ शरीर जपेन, हे तेजस्वी.
इत्युक्तस्तु तदा रत्या शैलः संभ्रमभीषितः पाणावादाय हि सुतां गन्तुमैच्छत्स्वकं पुरम्
रतीने असे सांगितल्यावर, पर्वत घाबरून आणि घाईने, आपल्या मुलीचा हात धरून आपल्या नगराकडे जायला निघाला.
भाविनो ऽवश्यभावित्वाद् भवित्री भूतभाविनी लज्जमाना सखिमुखैर् उवाच पितरं गिरिम्
भविष्यात जे घडणार आहे ते निश्चितच घडते म्हणून, ती लाजली आणि आपल्या सखींच्या माध्यमातून वडिलांना, पर्वताला बोलली.
दुर्भाग्येण शरीरेण किं ममानेन कारणम् कथं च तादृशं प्राप्तं सुखं मे स पतिर्भवेत्
या दुर्दैवी शरीरामुळे माझ्या नशिबात काय आहे? मला असे सुख कसे मिळाले की माझा पती होईल?
तपोभिः प्राप्यते ऽभीष्टं नासाध्यं हि तपस्यतः दुर्भगत्वं वृथा लोको वहते सति साधने
तपस्येमुळे हवे ते मिळते; जो तप करतो त्याला काहीच अशक्य नाही. साधन असताना लोक दुर्दैव का सहन करतात?
जीविताद्दुर्भगाच्छ्रेयो मरणं ह्यतपस्यतः भविष्यामि न संदेहो नियमैः शोषये तनुम्
जो तप करत नाही त्याला जगण्यापेक्षा मरणच बरे; मी नक्कीच नियमांनी माझे शरीर क्षीण करीन.
तपसि भ्रष्टसंदेह उद्यमो ऽर्थजिगीषया साहं तपः करिष्यामि यदहं प्राप्य दुर्लभा
तपस्येमुळे माझ्या मनातील शंका नाहीशा होतील, आणि संपत्ती मिळवण्यासाठी मी कठोर तप करीन. हे तप मी त्यासाठी करतोय, की जे मिळवणं फार कठीण आहे, ते मला मिळावं.
इत्युक्तः शैलराजस्तु दुहित्रा स्नेहविक्लवः उवाच वाचा शैलेन्द्रः स्नेहगद्गदवर्णया
मुलीने असे सांगितल्यावर, पर्वतराज आपल्या लेकीवरील प्रेमाने भरून गेला आणि त्याच्या भावना दाटून आल्या, म्हणून त्याने थरथरत्या आवाजात बोलायला सुरुवात केली.
उमेति चपले पुत्रि न क्षमं तावकं वपुः सोढुं क्लेशस्वरूपस्य तपसः सौम्यदर्शने
उमे, माझ्या चंचल लेकी, तुझं कोमल रूप हे कठोर तपाच्या यातना सहन करू शकत नाही, गोड दिसणाऱ्या माझ्या मुली.
भावीन्यभिविचार्याणि पदार्थानि सदैव तु भाविनो ऽर्था भवन्त्येव हठेनानिच्छतो ऽपि वा
भविष्यात काय घडेल याचा नेहमी विचार करायला हवा; कारण जे काही घडायचं असतं, ते आपल्याला आवडो किंवा न आवडो, जबरदस्तीनेही घडतंच.
तस्मान्न तपसा ते ऽस्ति बाले किंचित्प्रयोजनम् भवनायैव गच्छामश् चिन्तयिष्यामि तत्र वै
म्हणून, बाळा, तुला तप करण्याचा काहीही उपयोग नाही; आपण घरी जाऊया, आणि मी तिथे या गोष्टीचा विचार करीन.
इत्युक्ता तु यदा नैव गुहायाभ्येति शैलजा ततः स चिन्तयाविष्टो दुहितां प्रशशंस च
पण असं सांगितल्यावरही ती गुहेतून बाहेर आली नाही, म्हणून पर्वतराज विचारात पडला आणि आपल्या लेकीचं कौतुक करू लागला.
ततो ऽन्तरिक्षे दिव्या वाग् अभूद्भुवनभूतले उमेति चपले पुत्रि त्वयोक्ता तनया ततः
तेव्हा आकाशातून पृथ्वीवर एक दिव्य वाणी ऐकू आली — 'उमे, चंचल लेकी, तुझ्या वडिलांनी तुला हे नाव दिलं आहे.'
उमेति नाम तेनास्या भुवनेषु भविष्यति सिद्धिं च मूर्तिमत्येषा साधयिष्यति चिन्तिताम्
उमा हेच तिचं नाव जगात ओळखलं जाईल; ती आपल्या इच्छित ध्येयाला प्रत्यक्ष शरीराने पूर्ण करील.
इति श्रुत्वा तु वचनम् आकाशात्काशपाण्डुरः अनुज्ञाय सुतां शैलो जगामाशु स्वमन्दिरम्
आकाशातून हे शब्द ऐकून, पर्वतराज आकाशासारखा फिकट झाला, आणि आपल्या लेकीला परवानगी देऊन, तो पटकन आपल्या महालात परत गेला.
शैलजापि ययौ शैलम् अगम्यमपि दैवतैः सखीभ्यामनुयाता तु नियता नगराजजा
आणि पर्वतराजाची कन्या आपल्या मैत्रिणींना घेऊन, देवांनाही जिथे जाता येत नाही अशा पर्वतावर गेली; ती नेहमीच ठाम राहणारी राजकन्या होती.
शृङ्गं हिमवतः पुण्यं नानाधातुविभूषितम् दिव्यपुष्पलताकीर्णं सिद्धगन्धर्वसेवितम्
ती हिमालयाच्या त्या पवित्र शिखरावर पोहोचली, जे विविध धातूंनी सजलेलं होतं, दिव्य फुलांनी वेलींनी वेढलेलं, सिद्ध आणि गंधर्वांनी सेविलेलं होतं.
नानामृगगणाकीर्णं भ्रमरोद्घुष्टपादपम् दिव्यप्रस्रवणोपेतं दीर्घिकाभिरलंकृतम्
त्या ठिकाणी अनेक प्राण्यांचे थवे होते, मधमाशांनी गजबजलेल्या झाडांवर, दिव्य झऱ्यांनी आणि सुंदर तलावांनी ते सजलेलं होतं.
नानापक्षिगणाकीर्णं चक्रवाकोपशोभितम् जलजस्थलजैः पुष्पैः प्रोत्फुल्लैरुपशोभितम्
विविध पक्ष्यांच्या थव्यांनी भरलेलं, चक्रवाकांनी शोभलेलं, जल आणि जमिनीवरील उमललेल्या फुलांनी सजलेलं ते ठिकाण होतं.
चित्रकन्दरसंस्थानं गुहागृहमनोहरम् विहङ्गसंघसंजुष्टं कल्पपादपसंकटम्
चित्रविचित्र गुहा असलेलं, सुंदर घरासारखं वाटणारं, पक्ष्यांच्या थव्यांनी भरलेलं आणि कल्पवृक्षांनी दाटलेलं ते स्थान होतं.
तत्रापश्यन्महाशाखं शाखिनं हरितच्छदम् सर्वर्तुकुसुमोपेतं मनोरथशतोज्ज्वलम्
तिथे तिने एक मोठं झाड पाहिलं, ज्याच्या फांद्या विशाल होत्या, हिरव्या पानांनी झाकलेलं, सर्व ऋतूंच्या फुलांनी सजलेलं आणि शेकडो इच्छांनी उजळलेलं होतं.
नानापुष्पसमाकीर्णं नानाविधफलान्वितम् नतं सूर्यस्य रुचिभिर् भिन्नसंहृतपल्लवम्
ते झाड विविध फुलांनी आणि अनेक प्रकारच्या फळांनी भरलेलं होतं, त्याच्या वाकलेल्या पानांवर सूर्यकिरणांनी रंगीबेरंगी छटा उमटल्या होत्या.
तत्राम्बराणि संत्यज्य भूषणानि च शैलजा संवीता वल्कलैर्दिव्यैर् दर्भनिर्मितमेखला
तिथे पर्वतराजकन्येने आपले वस्त्र आणि दागिने काढून ठेवले, दिव्य झाडाच्या सालीचे वस्त्र परिधान केले आणि कुशाच्या गवताची कमरबंध घातली.
त्रिःस्नाता पाटलाहारा बभूव शरदां शतम् शतमेकेन शीर्णेन पर्णेनावर्तयत्तदा
ती दिवसातून तीन वेळा स्नान करायची, फिकट रंगाच्या फळांवर जगायची, शंभर वर्षे तिने एकच गळून पडलेलं पान खाऊन उपवास केला.