वीरकं लोकवीरेशम् ईशानसदृशद्युतिम् यक्षकुङ्कुमकिञ्जल्कपुञ्जपिङ्गजटासटम्
तो एक पराक्रमी पुरुष होता, जगातील वीरांचा स्वामी, ईशानासारखा तेजस्वी, यक्षांच्या केशराच्या परागाने रंगलेल्या पिंगट जटांमध्ये रमलेला.
वेत्रपाणिनम् अव्यग्रम् उग्रभोगीन्द्रभूषणम् ततो निमीलितोन्निद्रपद्मपत्राभलोचनम्
हातात काठी धरलेला, एकाग्रचित्त, भयंकर सर्पराजाच्या अलंकारांनी सजलेला, डोळे झोपेतल्या कमळाच्या पाकळीसारखे मिटलेले.
प्रेक्षमाणमृजुस्थानं नासिकाग्रं सुलोचनैः श्रवस्तरससिंहेन्द्रचर्मलम्बोत्तरीयकम्
सुंदर डोळ्यांनी नाकाच्या टोकाकडे स्थिरपणे पाहणारा, श्रावस्तीच्या अरण्यातील सिंह आणि हत्तीच्या कातडीचे उत्तरीय अंगावर घेतलेला.
श्रवणाहिफलन्मुक्तनिःश्वासानलपिङ्गलम् प्रेङ्खत्कपालपर्यन्ततुम्बिलम्बिजटाचयम्
कानांना सर्पफणांनी सजवलेला, श्वास अग्नीप्रमाणे तांबूस, डोलणाऱ्या जटांमध्ये टोकाला कवट्या लटकवलेल्या.
कृतवासुकिपर्यङ्कनाभिमूलनिवेशितम् ब्रह्माञ्जलिस्थपुच्छाग्रनिबद्धोरगभूषणम्
वसुकिच्या पलंगावर विसावलेला, नाभी केंद्रस्थानी असलेला, ब्रह्मदेवाच्या जोडलेल्या हातात सापाचा शेपूट धरलेला.
ददर्श शंकरं कामः क्रमप्राप्तान्तिकं शनैः ततो भ्रमरझङ्कारमालम्बिद्रुमसानुकम्
कामदेवाने हळूहळू जवळ जाऊन शंकराला पाहिले; मग मधमाशांच्या गूंजात तो त्या झाडांनी वेढलेल्या टेकाडाकडे गेला.
प्रविष्टः कर्णरन्ध्रेण भवस्य मदनो मनः शंकरस्तमथाकर्ण्य मधुरं मदनाश्रयम्
मदनाने भवाच्या कानातून त्याच्या मनात प्रवेश केला; आणि शंकराने तो मधुर, प्रेममय आवाज ऐकला.
सस्मार दक्षदुहितारं दयितां रक्तमानसः ततः सा तस्य शनकैस् तिरोभूयातिनिर्मला
त्याने दक्षकन्येचे, आपल्या प्रियतेचे, प्रेमाने भरलेल्या अंतःकरणाने स्मरण केले; आणि मग ती, अगदी निर्मळ, हळूहळू त्याच्या नजरेआड झाली.
समाधिभावना तस्थौ लक्ष्यप्रत्यक्षरूपिणी ततस्तन्मयतां यातः प्रत्यूहापिहिताशयः
ती ध्यानात पूर्णपणे तल्लीन राहिली, जणू तिचेच मन त्या ध्यानाच्या विषयात एकरूप झाले होते; पण अडथळ्यांमुळे तिचे मन त्या विषयात पूर्णपणे गुंतले गेले.
वशित्वेन बुबोधेशो विकृतिं मदनात्मिकाम् ईषत्कोपसमाविष्टो धैर्यमालम्ब्य धूर्जटिः
स्वतःवर नियंत्रण मिळवून भगवान शंकरांनी त्या वासनाजन्य विकृतीला ओळखले; थोडा राग मनात येऊनही धैर्याने त्यांनी स्वतःला सावरले.
निरासे मदनस्थित्या योगमायासमाव्रतः स तया माययाविष्टो जज्वाल मदनस्ततः
आशा नसतानाही वासना मनात टिकून राहिली; योगमायेने वेढले गेल्यामुळे त्याच मायेच्या प्रभावाखाली तो आला आणि त्यामुळे वासनांचा ज्वाळा पेटला.
इच्छाशरीरो दुर्जेयो रोषदोषमहाश्रयः हृदयान्निर्गतः सो ऽथ वासनाव्यसनात्मकः
इच्छारूप, जिंकता न येणारा, राग व दोषांचा मोठा आधार असलेला वासना, मनातील त्या तळातून बाहेर पडला, आणि तीच वासनांची व्यथा बनली.
बहिःस्थलं समालम्ब्य ह्य् उपतस्थौ झषध्वजः अनुयातो ऽथ हृद्येन मित्रेण मधुना सह
बाहेरच्या जागी जाऊन मत्स्यध्वज तेथे आला; त्याच्या हृदयातील मित्र आणि मधु या दोघांसह तो पुढे गेला.
सहकारतरौ दृष्ट्वा मृदुमारुतनिर्धुतम् स्तबकं मदनो रम्यं हरवक्षसि सत्वरम्
मृदू वाऱ्याने हलणाऱ्या आंब्याच्या झाडावरील फुलांचा गुच्छ पाहून मदनाने हराच्या छातीवरील त्या सौंदर्यात जल्लोष केला.
मुमोच मोहनं नाम मार्गणं मकरध्वजः शिवस्य हृदये शुद्धे नाशशाली महाशरः
मकरध्वजाने मोह नावाचा, मोठ्या नाश करणारा फुलांचा बाण, शंकराच्या निर्मळ हृदयात सोडला.
पपात परुषप्रांशुः पुष्पबाणो विमोहनः ततः करणसंदेहो विद्धस्तु हृदये भवः
तो कठीण, उंच व मोहक फुलांचा बाण पडला; त्यानंतर हृदयात बाण लागल्यामुळे शंकरांच्या इंद्रियांना संभ्रम वाटू लागला.
बभूव भूधरौपम्यधैर्यो ऽपि मदनोन्मुखः ततः प्रभुत्वाद्भावानां नावेशं समपद्यत
डोंगरासारखे धैर्य असूनही शंकर वासनाकडे वळले; त्या भावनांच्या सामर्थ्यामुळे ते त्याच्या प्रभावाखाली गेले.
बाह्यं बहु समासाद्य प्रत्यूहप्रसवात्मकम् ततः कोपानलोद्भूतघोरहुङ्कारभीषणे
बाहेरील अनेक अडथळ्यांचा अनुभव घेतल्यावर, अडथळ्यांच्या वाढीमुळे, रागाच्या ज्वाळेतून एक भयंकर, भीतीदायक गर्जना उमटली.
बभूव वदने नेत्रं तृतीयमनलाकुलम् रुद्रस्य रौद्रवपुषो जगत्संहारभैरवम्
त्यांच्या चेहऱ्यावर तिसरे, अग्नीने भरलेले नेत्र प्रकट झाले—रुद्राच्या रौद्र रूपातील, जगाचा संहार करणारे ते भीषण नेत्र.
तदन्तिकस्थे मदने व्यस्फारयत धूर्जटिः तन्नेत्रविस्फुलिङ्गेन क्रोशतां नाकवासिनाम्
मदन जवळ उभा असताना, धूर्जटींनी ते नेत्र उघडले; त्या नेत्रातील ज्वाळेने स्वर्गातील देवता घाबरून ओरडू लागले.
गमितो भस्मसात्तूर्णं कन्दर्पः कामिदर्पकः स तु तं भस्मसात्कृत्वा हरनेत्रोद्भवो ऽनलः
कामदेव, जो प्रेमिकांच्या गर्वाचा नाश करणारा आहे, क्षणात भस्म झाला; आणि हराच्या नेत्रातून निघालेल्या अग्नीने त्याला जाळून टाकले.
व्यजृम्भत जगद्दग्धुं ज्वालाहुङ्कारघस्मरः ततो भवो जगद्धेतोर् व्यभवज्जातवेदसम्
तो अग्नी जग जाळण्यासाठी प्रचंड ज्वाळांसह वाढू लागला; पण जगाच्या भल्यासाठी शंकरांनी तो अग्नी थांबवला.
सहकारे मधौ चन्द्रे सुमनःसु परेष्वपि भृङ्गेषु कोकिलास्येषु विभागेन स्मरानलम्
आंब्याच्या झाडात, वसंत ऋतूत, चंद्रात, फुलांमध्ये, भुंगे आणि कोकिळांच्या गाण्यात, विविध रूपांनी, प्रेमाचा अग्नी वसतो.
स बाह्यान्तरविद्धेन हरेण स्मरमार्गणः रागस्नेहसमिद्धान्तर्धावंस्तीव्रहुताशनः
तो प्रेमाचा बाण, हरिने बाहेरून आणि आतून भेदलेला, प्रेम व आपुलकीने पेटलेला, आतमध्ये प्रचंड ज्वाळेसारखा धावून गेला.
विभक्तलोकसंक्षोभकरो दुर्वारजृम्भितः सम्प्राप्य स्नेहसंपृक्तं कामिनां हृदयं किल
तो अनियंत्रितपणे वाढत, वेगवेगळ्या लोकांना अस्वस्थ करतो आणि प्रेमाने भरलेल्या प्रियकरांच्या हृदयात पोहोचतो, असे म्हणतात.
ज्वलत्यहर्निशं भीमो दुश्चिकित्स्यमुखात्मकः विलोक्य हरहुङ्कारज्वालाभस्मकृतं स्मरम्
तो भीषण, दिवस-रात्र जळणारा, बरा न होणारा असा आहे; हराच्या गर्जनेच्या ज्वाळेने प्रेम भस्म झाल्याचे पाहूनही तो शांत होत नाही.
विललाप रतिः क्रूरं बन्धुना मधुना सह ततो विलप्य बहुशो मधुना परिसान्त्विता
रती आपल्या क्रूर पती मधूसह फार दुःखी झाली आणि जोरजोराने रडली. नंतर मधूनं तिला समजावलं.
जगाम शरणं देवम् इन्दुमौलिं त्रिलोचनम् भृङ्गानुयातां संगृह्य पुष्पितां सहकारजाम्
मग तिनं फुलांनी बहरलेली आंब्याची वेल, मागे भुंगे फिरत असताना, गोळा केली आणि चंद्रकोर आणि तीन डोळे असलेल्या देवाकडे आश्रयासाठी गेली.
लतां पवित्रकस्थाने पाणौ परभृतां सखीम् निर्बध्य तु जटाजूटं कुटिलैर् अलकै रतिः
रतीनं हातात फुलांनी सजलेली वेल पवित्र अर्पण म्हणून घेतली आणि ती पक्ष्यांना आकर्षित करणारी आपली मैत्रीण वेल वळवलेल्या केसांमध्ये गुंफली.
उद्ध्वल्य गात्रं शुभ्रेण हृद्येन स्मरभस्मना जानुभ्यामवनीं गत्वा प्रोवाचेन्दुविभूषणम्
तिनं आपल्या अंगावर शुद्ध आणि मनाला आनंद देणारी प्रेमाची भस्म उधळली, गुडघ्यावर बसून पृथ्वीला स्पर्श केला आणि चंद्राने अलंकृत असलेल्या देवाला बोलली.