अवमत्य विमानानि स्वर्गवासविरागिणः पितुर्गृह इवासन्ना देवगन्धर्वकिंनराः
स्वर्गातील निवासस्थानांमध्ये रस नसलेले, आपापल्या राजवाड्यांचा तिरस्कार करणारे देव, गंधर्व आणि किन्नर, जणू काही वडिलांच्या घरीच आहेत अशा मोकळेपणाने तिथे थांबले होते.
अहो धन्यो ऽसि शैलेन्द्र यस्य ते कन्दरं हरः अध्यास्ते लोकनाथो ऽपि समाधानपरायणः
अहो, शैलेंद्रा, तू किती भाग्यवान! तुझ्या डोंगरातील गुहेत स्वतः लोकांचा स्वामी, ध्यानात मग्न असलेला हराच वास करतो.
इत्युक्तवति देवर्षौ नारदे सादरं गिरा हिमशैलस्य महिषी मेना मुनिदिदृक्षया
देवर्षी नारदांनी आदराने असे बोलताच, हिमशैलाची राणी मेना, त्या ऋषींचे दर्शन घेण्याची इच्छा बाळगून,
अनुयाता दुहित्रा तु स्वल्पालिपरिचारिका लज्जाप्रणयनम्राङ्गी प्रविवेश निवेशनम्
ती आपल्या मुलीसह आणि काही दासींसह, लाज आणि प्रेमाने वाकलेली, निवासस्थानी आत गेली.
तत्र स्थितो मुनिवरः शैलेन सहितो वशी दृष्ट्वा तु तेजसो राशिं मुनिं शैलप्रिया तदा
तिथे, संयमी असा तो महान ऋषी पर्वतराजासोबत बसला होता; आणि त्या तेजस्वी ऋषीला पाहून पर्वतराजाची प्रिय पत्नी पुढे आली.
ववन्दे गूढवदना पाणिपद्मकृताञ्जलिः तां विलोक्य महाभागो महर्षिर् अमितद्युतिः
तिने चेहरा अर्धवट लपवून, कमळासारख्या हातांनी नमस्कार केला; तिला पाहून, अमाप तेज असलेला तो महान ऋषी,
आशीर्भिर् अमृतोद्गाररूपाभिस्तां व्यवर्धयत् ततो विस्मितचित्ता तु हिमवद्गिरिपुत्रिका
अमृतासारख्या गोड आशीर्वचनांनी तिला वाढवले; त्यानंतर हिमालयाची कन्या मनोमन आश्चर्यचकित झाली.
उदैक्षन्नारदं देवी मुनिमद्भुतरूपिणम् एहि वत्सेति चाप्युक्ता ऋषिणा स्निग्धया गिरा
ती देवी त्या अद्भुत रूप असलेल्या नारद ऋषीकडे पाहू लागली; आणि त्या ऋषीने प्रेमळ शब्दांनी, 'ये बाळा,' असे म्हटले.
कण्ठे गृहीत्वा पितरम् उत्सङ्गे समुपाविशत् उवाच माता तां देवीम् अभिवन्दय पुत्रिके
तिने वडिलांना गळ्यात मिठी मारली आणि त्यांच्या मांडीवर बसली; मग आईने तिला सांगितले, 'मुली, देवीला नमस्कार कर.'
भगवन्तं ततो धन्यं पतिमाप्स्यसि संमतम् इत्युक्ता तु ततो मात्रा वस्त्रान्तपिहितानना
मग आईने तिला म्हटले, 'तुला तो सर्वांना प्रिय आणि धन्य असा पती मिळेल'; हे ऐकून तिने वस्त्राच्या कडने चेहरा झाकला.
किंचित्कम्पितमूर्धा तु वाक्यं नोवाच किंचन ततः पुनरुवाचेदं वाक्यं माता सुतां तदा
तिचे डोके थोडेसे हलत होते, पण ती काहीच बोलली नाही; तेव्हा आईने पुन्हा तिला असे सांगितले.
वत्से वन्दय देवर्षिं ततो दास्यामि ते शुभम् रत्नक्रीडनकं रम्यं स्थापितं यच्चिरं मया
'बाळा, देवर्षीला नमस्कार कर; मग मी तुला एक सुंदर, रत्नजडित खेळणे देईन, जे मी खूप दिवस जपून ठेवले आहे.'
इत्युक्ता तु ततो वेगाद् उद्धृत्य चरणौ तदा ववन्दे मूर्ध्नि संधाय करपङ्कजकुड्मलम्
आईच्या आग्रहावरून, तिने पटकन उठून, कमळासारखे हात त्यांच्या पायांवर ठेवले आणि मस्तक त्या पायांवर टेकवून नमस्कार केला.
कृते तु वन्दने तस्या माता सखीमुखेन तु चोदयामास शनकैस् तस्याः सौभाग्यशंसिनाम्
तिने नमस्कार केल्यावर, आईने तिच्या सखीमार्फत हळूवारपणे तिच्या सौभाग्याची स्तुती करणाऱ्यांना प्रोत्साहित केले.
शरीरलक्षणानां तु विज्ञानाय तु कौतुकात् स्त्रीस्वभावाद्यद्दुहितुश् चिन्तां हृदि समुद्वहन्
मुलीच्या शरीरावरील चिन्हे जाणून घेण्याच्या उत्सुकतेने आणि स्त्रीसुलभ स्वभावामुळे, तिच्या मनात त्या मुलीबद्दल विचार आला.
ज्ञात्वा तदिङ्गितं शैलो महिष्या हृदयेन तु अनुद्गीर्णो ऽक्षतिर्मेने रम्यमेतदुपस्थितम्
पत्नीच्या मनातील संकेत ओळखून, पर्वतराजाने, जरी काहीही बोलले गेले नव्हते, तरी हे सर्व मनापासून आनंददायक वाटले.
चोदितः शैलमहिषीसख्या मुनिवरस्तदा स्मिताननो महाभागो वाक्यं प्रोवाच नारदः
राणीच्या सखीने सुचवल्यावर, तो महान आणि हसतमुख ऋषी नारद पर्वतराजाला म्हणाला:
न जातो ऽस्याः पतिर्भद्रे लक्षणैश्च विवर्जिता उत्तानहस्ता सततं चरणैर्व्यभिचारिभिः स्वछायया भविष्येयं किमन्यद्बहु भाष्यते
'मृदु स्वभावाच्या राणी, हिला पती मिळणार नाही; तिच्यात शुभ लक्षणे नाहीत. तिचे हात नेहमी उघडे असतात, पाय स्थिर नाहीत; स्वतःच्या सावलीतच ती राहील. यापेक्षा अधिक मी काय सांगू?'
श्रुत्वैतत्संभ्रमाविष्टो ध्वस्तधैर्यो महाबलः नारदं प्रत्युवाचाथ साश्रुकण्ठो महागिरिः
हे ऐकून, महाबळवान तो पर्वत अत्यंत गोंधळून गेला, त्याचं धैर्य ढासळलं, आणि डोळ्यांत अश्रू आणून त्याने नारदांना बोललं.
संसारस्यातिदोषस्य दुर्विज्ञेया गतिर्यतः सृष्ट्यां चावश्यभाविन्यां केनाप्यतिशयात्मना
हे जगणं फारच दोषांनी भरलेलं आहे, त्याचा मार्ग समजणं कठीण आहे. आणि सृष्टी होणं टाळता येत नाही, कारण कुणीतरी विलक्षण शक्तीने ती घडवली जाते.
कर्त्रा प्रणीता मर्यादा स्थिता संसारिणामियम् यो जायते हि यद्बीजो जनितुः स ह्यसार्थकः
सृष्टीकर्त्याने या जगातल्या सगळ्या जीवांसाठी एक मर्यादा ठरवली आहे. जो बीज आहे त्यातूनच जन्म होतो, पण जर मूळ कारणच नसेल तर तो जन्म निरर्थक ठरतो.
जनिता चापि जातस्य न कश्चिदिति यत्स्फुटम् स्वकर्मणैव जायन्ते विविधा भूतजातयः
आणि हे स्पष्ट आहे की, जन्मलेल्या गोष्टींचा खरा निर्माण करणारा कोणी नाही; प्रत्येक वेगवेगळ्या जीवांचा जन्म त्यांच्या स्वतःच्या कर्मामुळेच होतो.
अण्डजो ह्यण्डजाज्जातः पुनर्जायेत मानवः मानुषाच्च सरीसृप्यां मनुष्यत्वेन जायते
अंड्यातून जन्मणारा जीव दुसऱ्या अंड्यातूनच जन्मतो; माणूस पुन्हा जन्म घेऊ शकतो, आणि माणसातूनच कधी कधी सरीसृपात जन्म घेतला जातो, तरीही त्याचं माणूसपण टिकून राहतं.
तत्रापि जातौ श्रेष्ठायां धर्मस्योत्कर्षणेन तु अपुत्रजन्मिनः शेषाः प्राणिनः समवस्थिताः
या जन्मांमध्येही, उत्तम जन्म हा धर्माच्या श्रेष्ठतेमुळे मिळतो; बाकीचे जीव अपत्य नसलेल्यांसारखेच राहतात.
मनुजास्तत्र जायन्ते यतो न गृहधर्मिणः क्रमेणाश्रमसंप्राप्तिर् ब्रह्मचारिव्रतादनु
त्यांच्यात माणसं जन्म घेतात, जे गृहस्थधर्म पाळत नाहीत; आणि मग ते क्रमाने ब्रह्मचर्यव्रतापासून सुरू होणाऱ्या आश्रमांमध्ये प्रवेश करतात.
तस्य कर्तुर्नियोगेन संसारो येन वर्धितः संसारस्य कुतो वृद्धिः सर्वे स्युर्यदतिग्रहाः
ज्याच्या आज्ञेने हा संसार वाढतो, त्याच्या इच्छेनेच हे होतं; पण जर सगळेच फारच संयमित राहिले, तर संसार कसा वाढेल?
अतः कर्त्रा तु शास्त्रेषु सुतलाभः प्रशंसितः प्राणिनां मोहनार्थाय नरकत्राणसंश्रयात्
म्हणूनच, सृष्टीकर्त्याने शास्त्रांमध्ये पुत्रप्राप्तीचं मोठं महत्त्व सांगितलं आहे, कारण जीवांना मोहात पाडण्यासाठी आणि नरकाच्या यातनांपासून वाचण्यासाठी.
स्त्रिया विरहिता सृष्टिर् जन्तूनां नोपपद्यते स्त्रीजातिस्तु प्रकृत्यैव कृपणा दैन्यभाषिणी शास्त्रालोचनसामर्थ्यम् उज्झितं तासु वेधसा
स्त्रीशिवाय कोणत्याही जीवांची सृष्टी होऊ शकत नाही; आणि स्त्रीला तिच्या स्वभावामुळे नेहमीच दीन वाटतं, ती नेहमी आपल्या दुःखाचीच भाषा करते, आणि सृष्टीकर्त्याने त्यांना शास्त्राचं अर्थ समजण्याची शक्ती दिलेली नाही.
शास्त्रेषूक्तमसंदिग्धं बहुवारं महाफलम् दशपुत्रसमा कन्या या न स्याच्छीलवर्जिता
शास्त्रांमध्ये हे अगदी स्पष्टपणे आणि वारंवार सांगितलं आहे की, चांगल्या स्वभावाची कन्या दहा पुत्रांइतकीच श्रेष्ठ आहे.
वाक्यमेतत्फलभ्रष्टं पुंसि ग्लानिकरं परम् कन्या हि कृपणा शोच्या पितुर्दुःखविवर्धिनी
पण हे वचन फोल आहे, पुरुषांना केवळ दुःखच देणारे आहे, कारण कन्या ही नेहमीच दीन आणि दयेचीच पात्र असते, आणि ती वडिलांचं दुःख वाढवते.