अथ विष्णुमुखैर्देवैः श्वसनः प्रतिबोधितः चतुर्मुखं तदा प्राह चराचरगुरुं विभुम्
नंतर, विष्णूच्या नेतृत्वाखालील देवांनी जागं केल्यावर, वाऱ्याने त्या चार मुख असलेल्या, चराचरांचे गुरु आणि सर्वव्यापी प्रभूला उत्तर दिलं.
त्वमनन्त करोषि जगद्भवतां सचराचरगर्भविभिन्नगुणाम् अमरासुरमेतदशेषमपि त्वयि तुल्यमहो जनको ऽसि यतः
अनंतस्वरूपा, तूच हे जग निर्माण करतोस; चराचरांचा तूच मूळ आहेस, असंख्य गुणांनी युक्त; देव आणि दैत्यही तुझ्याशी समकक्ष नाहीत, कारण तूच त्यांचा जनक आहेस.
पितुरस्ति तथापि मनोविकृतिः सगुणो विगुणो बलवानबलः भवतो वरलाभनिवृत्तभयः कुलिशाङ्गसुतो दितिजो ऽतिबलः
वडील असूनही, मन अस्वस्थ होते; गुण असो वा नसो, बलवान असो वा दुर्बल, वज्रधारी पुत्र, दितीचा पुत्र, तुझ्या वरामुळे भीतीमुक्त होऊन अतिशय बलवान झाला आहे.
सचराचरनिर्मथने किमिति कितवस्तु कृतो विहितो भवता किल देव त्वया स्थितये जगतां महदद्भुतचित्रविचिगुणाः
चराचरांचा नाश होत असताना, हे दैवत, फसवणूक का केली गेली? खरे तर, जग टिकावे म्हणून तू अद्भुत आणि विविध गुणांची स्थापना केली आहेस.
अपि तुष्टिकृतः श्रुतकामफला विहिता द्विजनायक देवगणाः अपि नाकमभूत्किल यज्ञभुजां भवतो विनियोगवशात्सततम्
द्विजश्रेष्ठ आणि देवगण यांना संतुष्ट केले, त्यांच्या इच्छा पूर्ण केल्या, तरीही यज्ञ करणाऱ्यांना स्वर्ग मिळाला नाही, कारण ते नेहमी तुझ्या इच्छेवर अवलंबून असतात.
अपहृत्य विमानगणं स कृतो दितिजेन महामरुभूमिसमः कृतवानसि सर्वगुणातिशयं यमशेषमहीधरराजतया
दितीपुत्राने स्वर्गीय विमानांचा ताफा हिसकावून घेतला, आणि स्वतःला मोठ्या वाळवंटासारखा केला; तू सर्व गुणांमध्ये श्रेष्ठता आणि सर्व पर्वतराजांचे अधिपत्य प्रस्थापित केलेस.
सममिङ्गितभावविधिः स गिरिर् गगनेन सदोच्छ्रयतां हि गतः अधिवासविहारविधावुचितो दितिजने पविक्षतशृङ्गतटः
तो पर्वत, योग्य संकेत आणि भाव जाणणारा, नेहमीच आकाशात उंच गेला आहे; देवांच्या वासासाठी आणि खेळासाठी योग्य, पण दितीपुत्रांनी त्याच्या शिखरांवर आणि कड्यांवर पाय ठेवले आहेत.
परिलुण्ठितरत्नगुहानिवहो बहुदैत्यसभाश्रयतां गमितः सुरराज स तस्य भयेन गतं व्यदधादशरीर इतो ऽपि वृथा
त्याच्या रत्नांनी भरलेल्या गुहा लुटल्या गेल्या, आणि तो अनेक दैत्यांच्या सभांचा आसरा झाला; देवराजा, त्याच्या भीतीने तू दुसरीकडे गेलास आणि आपलं शरीर व्यर्थ सोडलंस.
उपयोग्यतया विवृतं सुचिरं विमलद्युतिपूरितदिग्वदनम् भवतैव विनिर्मितमादियुगे सुरहेतिसमूहम् अनुत्थमिदम्
दीर्घ काळ, तुझ्यामुळे दिशांना शुद्ध तेजानं भरलेलं जग योग्य बनवलं गेलं; आदिकाळी, देवास्त्रांचा समूह उभा राहिला नाही, हे सृष्टीकर्ता.
दितिजस्य शरीरमवाप्य गतं शतधा मतिभेदमिवाल्पमनाः आसारधूलिध्वस्ताङ्गा द्वारस्थाः स्मः कदर्थिनः लब्धप्रवेशाः कृच्छ्रेण वयं तस्यामरद्विषः
दितीपुत्राचं शरीर धारण करून, तो जणू शंभर भागात मन विभागल्यासारखा, थोड्या बुध्दीने गेला; आम्ही, त्याच्या अमरद्वेष्ट्याचे शत्रू, दरवाज्यात उभे राहून, कष्टाने आत प्रवेश मिळवला.
सभायाममरा देव निकृष्टे ऽप्युपवेशिताः वेत्रहस्तैर् अजल्पन्तस् ततो ऽपहसितास्तु तैः
सभेत देवांना कमी दर्जाच्या जागी बसवलं होतं; त्यांनी हातात काठी धरून काहीही न बोलता बसलं, म्हणून त्यांची तिथे चेष्टा करण्यात आली.
महार्थाः सिद्धसर्वार्था भवन्तः स्वल्पभाषिणः चाटुयुक्तमथो कर्म ह्य् अमरा बहु भाषत
तुम्ही धनवान आणि सर्व कामांत यशस्वी असूनही फार कमी बोलता; पण देव, गोड बोलण्यात पटाईत असले तरी, जास्त बोलतात आणि कृती मात्र कमी करतात.
समयं दैत्यसिंहस्य सशक्रस्य नु संस्थिताः वदतेति च दैत्यस्य प्रेष्यैर्विहसिता बहु
दैत्यराजा आणि इंद्र यांच्या सभेत, 'बोल' असं सांगितल्यावर दैत्याच्या नोकरांनी वारंवार त्यांची हसत चेष्टा केली.
ऋतवो मूर्तिमन्तस्तम् उपासन्ते ह्यहर्निशम् कृतापराधसंत्रासं न त्यजन्ति कदाचन
ऋतू स्वतः मूर्तरूप घेऊन रात्रंदिवस त्याची सेवा करतात; त्याच्या अपराधांमुळे घाबरून, ते कधीच त्याला सोडत नाहीत.
तन्त्रीत्रयलयोपेतं सिद्धगन्धर्वकिंनरैः सुरागम् उपधा नित्यं गीयते तस्य वेश्मसु
त्याच्या राजवाड्यांत, सिद्ध, गंधर्व आणि किन्नर सतत तीन प्रकारच्या वाद्यांसह दिव्य गाणी गातात.
हन्ताकृतोपकरणैर् मित्राणि गुरुलाघवैः शरणागतसंत्यागी त्यक्तसत्यपरिश्रयः
तो फक्त हातवारे करून मित्र-शत्रू ठरवतो, शरण आलेल्यांना सहज सोडून देतो आणि सत्याचा आधारही त्यागतो.
इति निःशेषमथवा निःशेषं वै न शक्यते तस्याविनयमाख्यातुं स्रष्टा तत्र परायणम्
त्याचा उद्धटपणा पूर्णपणे सांगता येणं अशक्य आहे; तिथे केवळ सृष्टीकर्ता एकटा साक्षी आहे.
इत्युक्तः स्वात्मभूर्देवः सुरैर्दैत्यविचेष्टितम् सुरानुवाच भगवांस् ततः स्मितमुखाम्बुजः
असं ऐकून, स्वयंभू देवाने कमळासारख्या हसऱ्या मुखाने देवांना दैत्याच्या कृत्यांबद्दल सांगितलं.
अवध्यस्तारको दैत्यः सर्वैरपि सुरासुरैः यस्य वध्यः स नाद्यापि जातस्त्रिभुवने पुमान्
तारक हा दैत्य देव किंवा दानव कोणाच्याही हातून मारला जाऊ शकत नाही; त्याला मारणारा अद्याप त्रैलोक्यात जन्मलेला नाही.
मया स वरदानेन छन्दयित्वा निवारितः तपसः सांप्रतं राजा त्रैलोक्यदहनात्मकात्
मी त्याला वर देऊन तपश्चर्येतून परावृत्त केलं; आता तो तीनही लोकांत अग्नीप्रमाणे तेजस्वी राजा झाला आहे.
स च वव्रे वधं दैत्यः शिशुतः सप्तवासरात् स सप्तदिवसो बालः शंकराद्यो भविष्यति
त्या दैत्याने असा वर मागितला की, सात दिवसांच्या बालकाच्या हातूनच त्याचा वध व्हावा; तो सात दिवसांचा मुलगा शंकरापासून जन्माला येईल.
तारकस्य निहन्ता स भास्कराभो भविष्यति सांप्रतं चाप्यपत्नीकः शंकरो भगवान्प्रभुः
तारकाचा वध करणारा सूर्याप्रमाणे तेजस्वी असेल; पण सध्या शंकर भगवान पत्नीविना आहेत.
यच्चाहमुक्तवान्यस्या ह्य् उत्तानकरता सदा उत्तानो वरदः पाणिर् एष देव्याः सदैव तु
आणि मी पूर्वी सांगितल्याप्रमाणे, त्याचा हात नेहमी वर देण्यासाठी पुढे असतो; हा हात नेहमी देवीला वर देण्यास तयार आहे.
हिमाचलस्य दुहिता सा तु देवी भविष्यति तस्याः सकाशाद्यः शर्वस् त्व् अरण्यां पावको यथा
हिमाचलाची कन्या ती देवी होईल; तिच्यापासून शर्व जंगलात, अग्नी जसा लाकडातून प्रकटतो तसा, जन्म घेईल.
जनयिष्यति तं प्राप्य तारको ऽभिभविष्यति मयाप्युपायः स कृतो यथैवं हि भविष्यति
ती त्याला जन्म देईल; तो मिळताच तारकाचा पराभव होईल. मी हा उपाय केला आहे आणि तसंच घडेल.
शेषश्चाप्यस्य विभवो विनश्येत्तदनन्तरम् स्तोककालं प्रतीक्षध्वं निर्विशङ्केन चेतसा
नंतर त्याचं उरलेलं सामर्थ्यही नष्ट होईल; थोडा वेळ निर्धास्त मनाने वाट पाहा.
इत्युक्तास्त्रिदशास्तेन साक्षात्कमलजन्मना जग्मुस्तं प्रणिपत्येशं यथायोगं दिवौकसः
कमळातून जन्मलेल्या त्या देवाने असं सांगितल्यावर, देवांनी योग्य रीतीने प्रभूला वंदन करून तेथून प्रस्थान केलं.
ततो गतेषु देवेषु ब्रह्मा लोकपितामहः निशां सस्मार भगवान् स्वतनोः पूर्वसंभवाम्
देव निघून गेल्यावर, ब्रह्मा, लोकांचे पितामह, रात्री आपल्या कन्येच्या पूर्वजन्माची आठवण काढू लागले.
ततो भगवती रात्रिर् उपतस्थे पितामहम् तां विविक्ते समालोक्य ब्रह्मोवाच विभावरीम्
मग ती दिव्य रात्रि पितामह ब्रह्मदेवांच्या जवळ आली. तिला एकटी पाहून ब्रह्मदेवांनी त्या तेजस्विनीला असे सांगितले.
विभावरि महत्कायं विबुधानामुपस्थितम् तत्कर्तव्यं त्वया देवि शृणु कार्यस्य निश्चयम्
हे तेजस्विनी, देवांशी संबंधित एक मोठं काम समोर आलं आहे. ते काम तुलाच करावं लागेल, देवी. या कार्याचा निर्णय ऐक.