नारी याभर्तृकाकस्मात् तनुस्ते त्यक्तभूषणा न राजते तथा शक्र म्लानवक्त्रशिरोरुहा
जशी एखादी स्त्री, पतीपासून अचानक दूर होऊन, दागिने काढून टाकते आणि तेज हरवते, तसाच, हे इंद्रा, तुझा चेहरा मलूल आणि केस सुकलेले दिसतात.
हुताशनविमुक्तो ऽपि न धूमेन विराजसे भस्मनेव प्रतिच्छन्नो दग्धदावश्चिरोषितः
जसा अग्नीतून सुटलेला धूर तेजस्वी दिसत नाही, किंवा राखेने झाकलेला, किंवा जळून गेलेला वन उजाड वाटतो, तसा तूही तेजस्वी वाटत नाहीस.
यमामयमये नैव शरीरे त्वं विराजसे दण्डस्यालम्बनेनेव ह्य् अकृच्छ्रस्तु पदे पदे
रोग आणि मृत्यू यांनी ग्रस्त असलेल्या शरीरात तू कधीच तेजस्वी दिसत नाहीस, जशी काठी प्रत्येक पावलावर आधार देऊ शकत नाही.
रजनीचरनाथो ऽपि किं भीत इव भाषसे राक्षसेन्द्र क्षताराते त्वमरातिक्षतो यथा
रात्री हिंडणाऱ्यांचा अधिपती असूनही, राक्षसांचा राजा, तू घाबरल्यासारखं का बोलतोस? शत्रूने जखमी केल्यासारखा तू दिसतोस.
तनुस्ते वरुणोच्छुष्का परीतस्येव वह्निना विमुक्तरुधिरं पाशं फणिभिः प्रविलोकयन्
तुझं शरीर वरुणासारखं कोरडं झालं आहे, जणू आगीनं वेढलेलं आहे; रक्तहीन, तू सर्पांनी वेढलेल्या फासाकडे पाहतो आहेस.
वायो भवान् विचेतस्कस् त्वं स्निग्धैरिव निर्जितः किं त्वं बिभेषि धनद संन्यस्यैव कुबेरताम्
वायो, तू गोंधळलेला आहेस, जणू कोमल लोकांनी जिंकलेला; धनद, तू आपली कुबेरपद सोडून घाबरतोस का?
रुद्रास्त्रिशूलिनः सन्तो वदध्वं बहुशूलताम् भवन्तः केन तत्क्षिप्तं तेजस्तु भवतामपि
रुद्रांनो, त्रिशूळधारी होऊन, तुमच्याकडे किती शस्त्रं आहेत ते सांगा; तुमच्यातील तेज कोणामुळे नाहीसं झालं?
अकिंचित्करतां यातः करस्ते न विभासते अलं नीलोत्पलाभेन चक्रेण मधुसूदन
मधुसूदन, तुझा हात आता शक्तिहीन झाला आहे आणि तो तेजस्वी दिसत नाही; निळ्या कमळासारख्या चक्राची आता गरज नाही.
किं त्वयानुदरालीनभुवनप्रविलोकनम् क्रियते स्तिमिताक्षेण भवता विश्वतोमुख
विश्वाच्या सर्व बाजूंनी पाहणाऱ्या, तू स्थिर डोळ्यांनी जगाकडे का पाहतोस, जणू संपूर्ण सृष्टीकडे शांतपणे नजर टाकतो आहेस?
एवमुक्ताः सुरास्तेन ब्रह्मणा ब्रह्ममूर्तिना वाचां प्रधानभूतत्वान् मारुतं तमचोदयन्
ब्रह्मरूप असलेल्या त्या ब्रह्मदेवाने असे सांगितल्यावर, त्याच्या शब्दांना महत्त्व देऊन देवांनी वाऱ्याला प्रोत्साहित केले.
अथ विष्णुमुखैर्देवैः श्वसनः प्रतिबोधितः चतुर्मुखं तदा प्राह चराचरगुरुं विभुम्
नंतर, विष्णूच्या नेतृत्वाखालील देवांनी जागं केल्यावर, वाऱ्याने त्या चार मुख असलेल्या, चराचरांचे गुरु आणि सर्वव्यापी प्रभूला उत्तर दिलं.
त्वमनन्त करोषि जगद्भवतां सचराचरगर्भविभिन्नगुणाम् अमरासुरमेतदशेषमपि त्वयि तुल्यमहो जनको ऽसि यतः
अनंतस्वरूपा, तूच हे जग निर्माण करतोस; चराचरांचा तूच मूळ आहेस, असंख्य गुणांनी युक्त; देव आणि दैत्यही तुझ्याशी समकक्ष नाहीत, कारण तूच त्यांचा जनक आहेस.
पितुरस्ति तथापि मनोविकृतिः सगुणो विगुणो बलवानबलः भवतो वरलाभनिवृत्तभयः कुलिशाङ्गसुतो दितिजो ऽतिबलः
वडील असूनही, मन अस्वस्थ होते; गुण असो वा नसो, बलवान असो वा दुर्बल, वज्रधारी पुत्र, दितीचा पुत्र, तुझ्या वरामुळे भीतीमुक्त होऊन अतिशय बलवान झाला आहे.
सचराचरनिर्मथने किमिति कितवस्तु कृतो विहितो भवता किल देव त्वया स्थितये जगतां महदद्भुतचित्रविचिगुणाः
चराचरांचा नाश होत असताना, हे दैवत, फसवणूक का केली गेली? खरे तर, जग टिकावे म्हणून तू अद्भुत आणि विविध गुणांची स्थापना केली आहेस.
अपि तुष्टिकृतः श्रुतकामफला विहिता द्विजनायक देवगणाः अपि नाकमभूत्किल यज्ञभुजां भवतो विनियोगवशात्सततम्
द्विजश्रेष्ठ आणि देवगण यांना संतुष्ट केले, त्यांच्या इच्छा पूर्ण केल्या, तरीही यज्ञ करणाऱ्यांना स्वर्ग मिळाला नाही, कारण ते नेहमी तुझ्या इच्छेवर अवलंबून असतात.
अपहृत्य विमानगणं स कृतो दितिजेन महामरुभूमिसमः कृतवानसि सर्वगुणातिशयं यमशेषमहीधरराजतया
दितीपुत्राने स्वर्गीय विमानांचा ताफा हिसकावून घेतला, आणि स्वतःला मोठ्या वाळवंटासारखा केला; तू सर्व गुणांमध्ये श्रेष्ठता आणि सर्व पर्वतराजांचे अधिपत्य प्रस्थापित केलेस.
सममिङ्गितभावविधिः स गिरिर् गगनेन सदोच्छ्रयतां हि गतः अधिवासविहारविधावुचितो दितिजने पविक्षतशृङ्गतटः
तो पर्वत, योग्य संकेत आणि भाव जाणणारा, नेहमीच आकाशात उंच गेला आहे; देवांच्या वासासाठी आणि खेळासाठी योग्य, पण दितीपुत्रांनी त्याच्या शिखरांवर आणि कड्यांवर पाय ठेवले आहेत.
परिलुण्ठितरत्नगुहानिवहो बहुदैत्यसभाश्रयतां गमितः सुरराज स तस्य भयेन गतं व्यदधादशरीर इतो ऽपि वृथा
त्याच्या रत्नांनी भरलेल्या गुहा लुटल्या गेल्या, आणि तो अनेक दैत्यांच्या सभांचा आसरा झाला; देवराजा, त्याच्या भीतीने तू दुसरीकडे गेलास आणि आपलं शरीर व्यर्थ सोडलंस.
उपयोग्यतया विवृतं सुचिरं विमलद्युतिपूरितदिग्वदनम् भवतैव विनिर्मितमादियुगे सुरहेतिसमूहम् अनुत्थमिदम्
दीर्घ काळ, तुझ्यामुळे दिशांना शुद्ध तेजानं भरलेलं जग योग्य बनवलं गेलं; आदिकाळी, देवास्त्रांचा समूह उभा राहिला नाही, हे सृष्टीकर्ता.
दितिजस्य शरीरमवाप्य गतं शतधा मतिभेदमिवाल्पमनाः आसारधूलिध्वस्ताङ्गा द्वारस्थाः स्मः कदर्थिनः लब्धप्रवेशाः कृच्छ्रेण वयं तस्यामरद्विषः
दितीपुत्राचं शरीर धारण करून, तो जणू शंभर भागात मन विभागल्यासारखा, थोड्या बुध्दीने गेला; आम्ही, त्याच्या अमरद्वेष्ट्याचे शत्रू, दरवाज्यात उभे राहून, कष्टाने आत प्रवेश मिळवला.
सभायाममरा देव निकृष्टे ऽप्युपवेशिताः वेत्रहस्तैर् अजल्पन्तस् ततो ऽपहसितास्तु तैः
सभेत देवांना कमी दर्जाच्या जागी बसवलं होतं; त्यांनी हातात काठी धरून काहीही न बोलता बसलं, म्हणून त्यांची तिथे चेष्टा करण्यात आली.
महार्थाः सिद्धसर्वार्था भवन्तः स्वल्पभाषिणः चाटुयुक्तमथो कर्म ह्य् अमरा बहु भाषत
तुम्ही धनवान आणि सर्व कामांत यशस्वी असूनही फार कमी बोलता; पण देव, गोड बोलण्यात पटाईत असले तरी, जास्त बोलतात आणि कृती मात्र कमी करतात.
समयं दैत्यसिंहस्य सशक्रस्य नु संस्थिताः वदतेति च दैत्यस्य प्रेष्यैर्विहसिता बहु
दैत्यराजा आणि इंद्र यांच्या सभेत, 'बोल' असं सांगितल्यावर दैत्याच्या नोकरांनी वारंवार त्यांची हसत चेष्टा केली.
ऋतवो मूर्तिमन्तस्तम् उपासन्ते ह्यहर्निशम् कृतापराधसंत्रासं न त्यजन्ति कदाचन
ऋतू स्वतः मूर्तरूप घेऊन रात्रंदिवस त्याची सेवा करतात; त्याच्या अपराधांमुळे घाबरून, ते कधीच त्याला सोडत नाहीत.
तन्त्रीत्रयलयोपेतं सिद्धगन्धर्वकिंनरैः सुरागम् उपधा नित्यं गीयते तस्य वेश्मसु
त्याच्या राजवाड्यांत, सिद्ध, गंधर्व आणि किन्नर सतत तीन प्रकारच्या वाद्यांसह दिव्य गाणी गातात.
हन्ताकृतोपकरणैर् मित्राणि गुरुलाघवैः शरणागतसंत्यागी त्यक्तसत्यपरिश्रयः
तो फक्त हातवारे करून मित्र-शत्रू ठरवतो, शरण आलेल्यांना सहज सोडून देतो आणि सत्याचा आधारही त्यागतो.
इति निःशेषमथवा निःशेषं वै न शक्यते तस्याविनयमाख्यातुं स्रष्टा तत्र परायणम्
त्याचा उद्धटपणा पूर्णपणे सांगता येणं अशक्य आहे; तिथे केवळ सृष्टीकर्ता एकटा साक्षी आहे.
इत्युक्तः स्वात्मभूर्देवः सुरैर्दैत्यविचेष्टितम् सुरानुवाच भगवांस् ततः स्मितमुखाम्बुजः
असं ऐकून, स्वयंभू देवाने कमळासारख्या हसऱ्या मुखाने देवांना दैत्याच्या कृत्यांबद्दल सांगितलं.
अवध्यस्तारको दैत्यः सर्वैरपि सुरासुरैः यस्य वध्यः स नाद्यापि जातस्त्रिभुवने पुमान्
तारक हा दैत्य देव किंवा दानव कोणाच्याही हातून मारला जाऊ शकत नाही; त्याला मारणारा अद्याप त्रैलोक्यात जन्मलेला नाही.
मया स वरदानेन छन्दयित्वा निवारितः तपसः सांप्रतं राजा त्रैलोक्यदहनात्मकात्
मी त्याला वर देऊन तपश्चर्येतून परावृत्त केलं; आता तो तीनही लोकांत अग्नीप्रमाणे तेजस्वी राजा झाला आहे.