स भूयो रथमास्थाय जगाम स्वकमालयम् सिद्धगन्धर्वसंघुष्टविपुलाचलमस्तकम्
पुन्हा रथावर बसून, तो आपल्या राजवाड्यात परत गेला, जिथे सिद्ध आणि गंधर्व यांच्या गाण्यांनी मोठा डोंगर निनादत होता.
स्तूयमानो दितिसुतैर् अप्सरोभिर्विनोदितः त्रैलोक्यलक्ष्मीस्तद्देशे प्राविशत्स्वपुरं यथा
दितीचे पुत्र त्याची स्तुती करत होते, आणि अप्सरा त्याला आनंद देत होत्या; जणू त्रैलोक्याचे वैभव त्याच्याच ठिकाणी आहे, असे वाटावे, तो आपल्या नगरीत प्रवेशला.
निषसादासने पद्मरागरत्नविनिर्मिते ततः किंनरगन्धर्वनागनारीविनोदितैः क्षणं विनोद्यमानस्तु प्रचलन्मणिकुण्डलः
तो पद्मराग रत्नांनी बनवलेल्या आसनावर बसला, त्याचे मणी असलेले कुंडल हलत होते, आणि क्षणभर किंनर, गंधर्व, नाग आणि स्त्रियांसोबत आनंद घेत होता.
प्रादुरासीत्प्रतीहारः शुभ्रनीलाम्बुजाम्बरः स जानुभ्यां महीं गत्वा पिहितास्यः स्वपाणिना
तेव्हा एक द्वारपाल प्रकट झाला, शुभ्र निळ्या कमळासारखे वस्त्र घातलेला; तो जमिनीवर गुडघे टेकून आला आणि स्वतःच्या हाताने आपले तोंड झाकले.
उवाचानाविलं वाक्यम् अल्पाक्षरपरिस्फुटम् दैत्येन्द्रमर्कवृन्दानां बिभ्रतं भास्वरं वपुः
त्याने स्पष्ट, थोडक्यात पण नेमके असे शब्द उच्चारले, तेजस्वी रूप धारण करून दैत्यांचा राजा आणि सूर्यगणांसमोर उभा राहिला.
कालनेमिः सुरान्बद्धांश् चादाय द्वारि तिष्ठति स विज्ञापयति स्थेयं क्व बन्दिभिरिति प्रभो
कालनेमि देवांना बांधून दाराशी उभा आहे आणि म्हणतो, 'हे प्रभो, बंदीजन कुठे थांबावेत?'
तन्निशम्याब्रवीद्दैत्यः प्रतीहारस्य भाषितम् यथेष्टं स्थीयतामेभिर् गृहं मे भुवनत्रयम्
दारपालाचे बोल ऐकून दैत्यराज म्हणाला, 'त्यांना जिथे हवे तिथे थांबू द्या; माझे घर म्हणजेच तिन्ही लोक.'
केवलं पाशबन्धेन विमुक्तैरविलम्बितम् एवं कृते ततो देवा दूयमानेन चेतसा
फक्त दोऱ्यांनी बांधून, कोणतीही विलंब न करता, अशा प्रकारे देवांना बांधण्यात आले आणि त्यांचे मन फारच व्याकुळ झाले.
जग्मुर्जगद्गुरुं द्रष्टुं शरणं कमलोद्भवम् निवेदितास्ते शक्राद्याः शिरोभिर्धरणिं गताः तुष्टुवुः स्पष्टवर्णार्थैर् वचोभिः कमलासनम्
मनात दुःख घेऊन देवता जगाच्या गुरू कमलातून जन्मलेल्या ब्रह्मदेवांकडे शरण जाऊन, इंद्रादी सर्वांनी मस्तक झुकवून स्पष्ट आणि अर्थपूर्ण शब्दांनी कमलासनाची स्तुती केली.
त्वमोंकारो ऽस्यङ्कुराय प्रसूतो विश्वस्यात्मानन्तभेदस्य पूर्वम् सम्भूतस्यानन्तरं सत्त्वमूर्ते संहारेच्छोस्ते नमो रुद्रमूर्ते
तुम्हीच ॐकार आहात, या विश्वाचा अंकुर, अनंत रूपांचा आत्मा, आद्य उत्पत्ती आणि नंतर सत्त्वस्वरूप; संहाराची इच्छा असणाऱ्या रुद्रस्वरूपा, तुम्हाला नमस्कार.
व्यक्तिं नीत्वा त्वं वपुः स्वं महिम्ना तस्मादण्डात् साभिधानादचिन्त्यः द्यावापृथ्व्योर् ऊर्ध्वखण्डावराम्यां ह्य् अण्डादस्मात्त्वं विभागं करोषि
तुमच्या महिम्यामुळे, तुम्ही स्वतःचे रूप त्या अंडातून प्रकट करता, ज्याचे नाव आणि स्वरूप समजणे अशक्य आहे; त्या अंडातून तुम्ही आकाश आणि पृथ्वीचे वरचे-खालचे विभाग करता.
व्यक्तं मेरौ यज्जनायुस्तवाभूद् एवं विद्मस्त्वत्प्रणीतश्चकास्ति व्यक्तं देवा जन्मनः शाश्वतस्य द्यौस्ते मूर्धा लोचने चन्द्रसूर्यौ
आम्हाला ठाऊक आहे की मेरू पर्वतावर तुमचे प्रकट रूपच जीवांचे आयुष्य झाले; तुम्ही निर्माण केलेले तेजस्वी आहे, देवता तुमच्या शाश्वत जन्माची संतती आहेत; आकाश तुमचे मस्तक, चंद्र-सूर्य तुमची डोळे.
व्यालाः केशाः श्रोत्ररन्ध्रा दिशस्ते पादौ भूमिर्नाभिरन्ध्रे समुद्राः मायाकारः कारणं त्वं प्रसिद्धो वेदैः शान्तो ज्योतिषा त्वं विमुक्तः
साप तुमचे केस, दिशा तुमचे कानांचे छिद्र, पृथ्वी तुमचे पाय, समुद्र तुमच्या नाभीमध्ये; तुम्ही मायाकार आणि कारण म्हणून वेदांनी प्रसिद्ध आहात, शांत, तेजस्वी आणि मुक्त.
वेदार्थेषु त्वां विवृण्वन्ति बुद्ध्वा हृत्पद्मान्तःसंनिविष्टं पुराणम् त्वामात्मानं लब्धयोगा गृणन्ति सांख्यैर्यास्ताः सप्त सूक्ष्माः प्रणीताः
वेद तुमच्याच वर्णन करतात, हृदयकमळात वास करणाऱ्या प्राचीन परमात्म्याचे; योग प्राप्त केलेले तुम्हाला आत्मा म्हणून ओळखतात, आणि सांख्याच्या सात सूक्ष्म तत्त्वांची स्थापना तुम्हीच केली आहे.
तासां हेतुर्याष्टमी चापि गीता तस्यां तस्यां गीयसे वै त्वमन्तम् दृष्ट्वा मूर्तिं स्थूलसूक्ष्मां चकार देवैर्भावाः कारणैः कैश्चिदुक्ताः
त्यातील आठवे तत्त्व, जे कारण आहे आणि गायले जाते, त्यातही तुम्हीच अंतिम म्हणून वंदिले जाता; तुमचे स्थूल आणि सूक्ष्म रूप पाहून देवांनी विविध कारणांनी तुमच्या अवस्थांचे वर्णन केले.
सम्भूतास्ते त्वत्त एवादिसर्गे भूयस्तां तां वासनां ते ऽभ्युपेयुः त्वत्संकल्पेनान्तमायाप्तिगूढः कालो मेयो ध्वस्तसंख्याविकल्पः
सृष्टीच्या आरंभी ही सर्व जीवसृष्टी तुमच्यापासूनच उत्पन्न झाली; त्यांनी वेगवेगळ्या प्रवृत्ती प्राप्त केल्या; तुमच्या इच्छेने, अंतिम प्राप्तीने झाकलेला काळ मोजता येतो, त्याचे विभाग आणि फरक नाहीसे होतात.
भावाभावव्यक्तिसंहारहेतुस् त्वं सो ऽनन्तस्तस्य कर्तासि चात्मन् ये ऽन्ये सूक्ष्माः सन्ति तेभ्यो ऽभिगीतः स्थूला भावाश्चावृतारश्च तेषाम्
सृष्टी आणि लय, अस्तित्व आणि अनस्तित्व यांचे कारण तुम्हीच; तुम्ही अनंत आणि सर्वांचे कर्ता; सूक्ष्म ज्ञानी तुम्हाला वंदितात, आणि स्थूल जीव व त्यांच्या आच्छादनांचा जन्म त्यांच्यापासून होतो.
तेभ्यः स्थूलैस्तैः पुराणैः प्रतीतो भूतं भव्यं चैवमुद्भूतिभाजाम् भावे भावे भावितं त्वा युनक्ति युक्तं युक्तं व्यक्तिभावान्निरस्य इत्थं देवो भक्तिभाजां शरण्यस् त्राता गोप्ता नो भवानन्तमूर्तिः
त्या सूक्ष्म तत्त्वांपासून स्थूल प्राचीन रूपे प्रकट होतात; त्यामुळे उत्पन्न होणाऱ्यांचे भूतकाळ आणि भविष्यकाळ ठरते; प्रत्येक अवस्थेत, जे जुळते त्याशी तुम्ही एकरूप होता, आणि रूपांच्या प्रकटतेने वेगळेही दिसता; अशा अनंत रूपधारी प्रभो, भक्तांसाठी तुम्हीच शरण, रक्षक आणि पालक आहात.
विरेमुरमराः स्तुत्वा ब्रह्माणमविकारिणम् तस्थुर्मनोभिर् इष्टार्थसम्प्राप्तिप्रार्थनास्ततः
अमरांनी अविकारी ब्रह्मदेवाची स्तुती करून थांबले आणि मनोभावे इच्छित फलप्राप्तीसाठी प्रार्थना करत उभे राहिले.
एवं स्तुतो विरिञ्चिस्तु प्रसादं परमं गतः अमरान्वरदेनाह वामहस्तेन निर्दिशन्
अशा प्रकारे स्तुती झाल्यावर, ब्रह्मदेव परम कृपेने भरून अमरांना वर देण्यासाठी डाव्या हाताने दर्शवित उत्तर दिले.
नारी याभर्तृकाकस्मात् तनुस्ते त्यक्तभूषणा न राजते तथा शक्र म्लानवक्त्रशिरोरुहा
जशी एखादी स्त्री, पतीपासून अचानक दूर होऊन, दागिने काढून टाकते आणि तेज हरवते, तसाच, हे इंद्रा, तुझा चेहरा मलूल आणि केस सुकलेले दिसतात.
हुताशनविमुक्तो ऽपि न धूमेन विराजसे भस्मनेव प्रतिच्छन्नो दग्धदावश्चिरोषितः
जसा अग्नीतून सुटलेला धूर तेजस्वी दिसत नाही, किंवा राखेने झाकलेला, किंवा जळून गेलेला वन उजाड वाटतो, तसा तूही तेजस्वी वाटत नाहीस.
यमामयमये नैव शरीरे त्वं विराजसे दण्डस्यालम्बनेनेव ह्य् अकृच्छ्रस्तु पदे पदे
रोग आणि मृत्यू यांनी ग्रस्त असलेल्या शरीरात तू कधीच तेजस्वी दिसत नाहीस, जशी काठी प्रत्येक पावलावर आधार देऊ शकत नाही.
रजनीचरनाथो ऽपि किं भीत इव भाषसे राक्षसेन्द्र क्षताराते त्वमरातिक्षतो यथा
रात्री हिंडणाऱ्यांचा अधिपती असूनही, राक्षसांचा राजा, तू घाबरल्यासारखं का बोलतोस? शत्रूने जखमी केल्यासारखा तू दिसतोस.
तनुस्ते वरुणोच्छुष्का परीतस्येव वह्निना विमुक्तरुधिरं पाशं फणिभिः प्रविलोकयन्
तुझं शरीर वरुणासारखं कोरडं झालं आहे, जणू आगीनं वेढलेलं आहे; रक्तहीन, तू सर्पांनी वेढलेल्या फासाकडे पाहतो आहेस.
वायो भवान् विचेतस्कस् त्वं स्निग्धैरिव निर्जितः किं त्वं बिभेषि धनद संन्यस्यैव कुबेरताम्
वायो, तू गोंधळलेला आहेस, जणू कोमल लोकांनी जिंकलेला; धनद, तू आपली कुबेरपद सोडून घाबरतोस का?
रुद्रास्त्रिशूलिनः सन्तो वदध्वं बहुशूलताम् भवन्तः केन तत्क्षिप्तं तेजस्तु भवतामपि
रुद्रांनो, त्रिशूळधारी होऊन, तुमच्याकडे किती शस्त्रं आहेत ते सांगा; तुमच्यातील तेज कोणामुळे नाहीसं झालं?
अकिंचित्करतां यातः करस्ते न विभासते अलं नीलोत्पलाभेन चक्रेण मधुसूदन
मधुसूदन, तुझा हात आता शक्तिहीन झाला आहे आणि तो तेजस्वी दिसत नाही; निळ्या कमळासारख्या चक्राची आता गरज नाही.
किं त्वयानुदरालीनभुवनप्रविलोकनम् क्रियते स्तिमिताक्षेण भवता विश्वतोमुख
विश्वाच्या सर्व बाजूंनी पाहणाऱ्या, तू स्थिर डोळ्यांनी जगाकडे का पाहतोस, जणू संपूर्ण सृष्टीकडे शांतपणे नजर टाकतो आहेस?
एवमुक्ताः सुरास्तेन ब्रह्मणा ब्रह्ममूर्तिना वाचां प्रधानभूतत्वान् मारुतं तमचोदयन्
ब्रह्मरूप असलेल्या त्या ब्रह्मदेवाने असे सांगितल्यावर, त्याच्या शब्दांना महत्त्व देऊन देवांनी वाऱ्याला प्रोत्साहित केले.