लोकावसादमेकत्र जगत्पालनमेकतः चराचराणि भूतानि सुरासुरविभेदतः
एका बाजूला लोकांचा ऱ्हास होत होता, तर दुसऱ्या बाजूला जगाचे रक्षण होत होते. सर्व चराचर जीव देव आणि दैत्य अशा दोन गटांत विभागले गेले होते.
तद्द्विधाप्येकतां यातं ददृशुः प्रेक्षका इव यद्वस्तु किंचिल् लोकेषु त्रिषु सत्तास्वरूपकम् तत् तत्रादृश्यद् अखिलं खिलीभूतविभूतिकम्
ती द्वैतेपणाही एकरूप झाली, जणू काही प्रेक्षक ते पाहत आहेत असे वाटले. तीनही लोकांत जे काही अस्तित्वाचे खरे स्वरूप आहे, ते सर्व त्या ठिकाणी पूर्णपणे प्रकट झाले.
अस्त्राणि तेजांसि धनानि धैर्यं सेनाबलं वीर्यपराक्रमौ च सत्त्वौजसां तन्निकरं बभूव सुरासुराणां तपसो बलेन
शस्त्रे, तेज, धन, धैर्य, सैन्याचे बळ, शौर्य आणि पराक्रम, तसेच सर्व सत्त्वशक्ती—हे सर्व देव आणि दैत्य यांच्या तपश्चर्येच्या बळावर त्यांच्याकडे होते.
अथाभिमुखम् आयान्तं नवभिर्नतपर्वभिः बाणैरनलकल्पाग्रैर् बिभिदुस्तारकं हृदि
नंतर तारकासुर समोर येताच, वाकडी झालेल्या सांध्यांनी आणि अग्निसारख्या टोकांनी असलेल्या नव बाणांनी त्याच्या हृदयात भोसकले.
स तानचिन्त्य दैत्येन्द्रः सुरबाणान्गतान्हृदि नवभिर्नवभिर्बाणैः सुरान्विव्याध दानवः
तो दैत्यांचा राजा काहीच न घाबरता, त्याच बाणांनी जे त्याच्या हृदयात घुसले होते, प्रत्येक देवाला नव-नव बाणांनी हृदयावर मारले.
जगद्धरणसम्भूतैः शल्यैरिव पुरःसरैः ततो ऽच्छिन्नं शरव्रातं संग्रामे मुमुचुः सुराः
जगाच्या आधारावर निर्माण झालेल्या शल्यांसारख्या बाणांच्या पुढे देवांनी युद्धात अखंड बाणांचा वर्षाव केला.
अनन्तरं च कान्तानाम् अश्रुपातमिवानिशम् तदप्राप्तं वियत्येव नाशयामास दानवः
त्या क्षणानंतर, जणू प्रिय व्यक्तींचे अश्रू सतत पडत आहेत असे वाटावे, तसे ते बाण त्याच्यापर्यंत न पोहोचता दैत्याने आकाशातच नष्ट केले.
शरैर्यथा कुचरितैः प्रख्यातं परमागतम् सुनिर्मलं क्रमायातं कुपुत्रः स्वं महाकुलम्
जसे दुष्ट पुत्र आपल्या वाईट कृत्यांनी प्रसिद्ध, शुद्ध आणि सन्मानित घराण्याचा नाश करतो, तसेच ते बाणही नष्ट झाले.
ततो निवार्य तद्बाणजालं सुरभुजेरितम् बाणैर्व्योम दिशः पृथ्वीं पूरयामास दानवः
मग देवांनी सोडलेला तो बाणांचा मारा थोपवून, दैत्याने आपल्या बाणांनी आकाश, दिशा आणि पृथ्वी सर्वत्र व्यापून टाकली.
चिछेद पुङ्खदेशेषु स्वके स्थाने च लाघवात् बाणजालैः सुतीक्ष्णाग्रैः कङ्कबर्हिणवाजितैः
गिधाड आणि मोराच्या पिसांनी सजवलेल्या, अत्यंत तीक्ष्ण टोकांच्या बाणांच्या वर्षावाने त्याने ते बाण त्यांच्या मूळ ठिकाणी आणि टोकावरच वेगाने छाटले.
कर्णान्तकृष्टैर्विमलैः सुवर्णरजतोज्ज्वलैः शास्त्रार्थैः संशयप्राप्तान् यथार्थान्वै विकल्पितैः
कानापर्यंत ओढलेले, सुवर्ण आणि चांदीने झळाळणारे, शुद्ध असे बाण जसे शास्त्रातील अर्थ शंका मिटवून स्पष्ट होतात तसेच कौशल्याने मारले.
ततः शतेन बाणानां शक्रं विव्याध दानवः नारायणं च सप्तत्या नवत्या च हुताशनम्
मग त्या दैत्याने शक्रावर शंभर बाण सोडले, नारायणावर सत्तर आणि अग्नीवर नव्वद बाणांचा मारा केला.
दशभिर्मारुतं मूर्ध्नि यमं दशभिरेव च धनदं चैव सप्तत्या वरुणं च तथाष्टभिः
त्याने मारुताच्या डोक्यावर दहा बाण, यमावरही दहा, कुबेरावर सत्तर आणि वरुणावर आठ बाण सोडले.
विंशत्या निरृतिं दैत्यः पुनश्चाष्टाभिरेव च विव्याध पुनरेकैकं दशभिर्दशभिः शरैः
दैत्याने निरृतिवर वीस बाण सोडले, पुन्हा आठ बाणांनी त्याला घायाळ केले; आणि पुन्हा प्रत्येकावर दहा-दहा बाणांचा मारा केला.
तथा च मातलिं दैत्यो विव्याध त्रिभिराशुगैः गरुडं दशभिश्चैव स विव्याध पतत्रिभिः
त्याचप्रमाणे, दैत्याने मातलीवर तीन वेगवान बाण सोडले आणि गरुडावर दहा पिसांच्या बाणांनी हल्ला केला.
पुनश्च दैत्यो देवानां तिलशो नतपर्वभिः चकार वर्मजातानि चिछेद च धनूंषि तु ततो विकवचा देवा विधनुष्काः शरैः कृताः
पुन्हा त्या दैत्याने सांध्यांनी वाकलेल्या बाणांनी देवांचे कवच तुकडे तुकडे केले आणि त्यांची धनुष्ये छाटली; त्यामुळे देवांचे कवच आणि धनुष्य दोन्ही तुटले आणि ते त्याच्या बाणांनी जखमी झाले.
अथान्यानि चापानि तस्मिन्सरोषा रणे लोकपाला गृहीत्वा समन्तात् शरैरक्षयैर्दानवेन्द्रं ततक्षुस् तदा दानवो ऽमर्षसंरक्तनेत्रः
मग युद्धात संतापाने सर्व दिशांचे रक्षक दुसरी धनुष्ये घेऊन त्या दैत्यराजाभोवती जमले आणि अमर्याद बाणांनी त्याला जखमी केले; त्या वेळी दैत्याच्या डोळ्यांत प्रचंड राग होता.
शरानग्निकल्पान्ववर्षामराणां ततो बाणमादाय कल्पानलाभम् जघानोरसि क्षिप्रमिन्द्रं सुबाहुं महेन्द्रो व्यकम्पद्रथोपस्थ एव
त्याने अमरांवर अग्निसारखे बाणांचा वर्षाव केला; मग एक प्रलयाग्नीप्रमाणे तेजस्वी बाण घेऊन त्याने महेंद्राच्या छातीवर वेगाने वार केला, त्यामुळे महेंद्र रथावरच थरथर कापू लागला.
विलोक्यान्तरिक्षे सहस्रार्कबिम्बं पुनर्दानवो विष्णुमुद्भूतवीर्यम् शराभ्यां जघानांसमूले सलीलं ततः केशवस्यापतच्छार्ङ्गमग्रे
आकाशात हजार सूर्यांसारखा तेजस्वी गोल दिसताच, त्या दैत्याने उगवलेल्या शक्तीच्या विष्णूला दोन बाणांनी खांद्याच्या मुळाशी घाव घातला; मग केशवाचा बाण शार्ङ्ग धनुष्यापुढे पडला.
ततस्तारकः प्रेतनाथं पृषत्कैर् वसुं तस्य सव्ये स्मरन्क्षुद्रभावम् शरैरग्निकल्पैर्जलेशस्य कायं रणे ऽशोषयद्दुर्जयो दैत्यराजः
मग तारक, प्रेतांचा स्वामी, वसुच्या तुच्छतेची आठवण काढून, त्याच्या डाव्या बाजूला बाणांनी भोसकले; रणात जलेशाच्या देहाला अग्निसारख्या बाणांनी कोरडे घातले, तो दैत्यांचा अपराजित राजा होता.
शरैरग्निकल्पैश्चकाराशु दैत्यस् तथा राक्षसान्भीतभीतान्दिशासु पृषत्कैश्च रूक्षैर्विकारप्रयुक्तं चकारानिलं लीलयैवासुरेशः
त्या दैत्याने अग्निसारख्या बाणांनी झपाट्याने हल्ला केला आणि घाबरलेले राक्षस सर्व दिशांना पळाले; असुरराजाने कठोर व वाकड्या बाणांनी सहजपणे वाऱ्यासारखी गडबड केली.
अथानम्य चापं हरिस्तीक्ष्णबाणैर् हनत्सारथिं दैत्यराजस्य हृद्यम् ध्वजं धूमकेतुः किरीटं महेन्द्रो धनेशो धनुः काञ्चनानद्धपृष्ठम् यमो बाहुदण्डं रथाङ्गानि वायुर् निशाचारिणाम् ईश्वरस्यापि वर्म
मग हरिने आपले धनुष्य वाकवून तीक्ष्ण बाणांनी दैत्यराजाच्या सारथ्याच्या हृदयावर वार केला; धूमकेतूने ध्वजावर, महेंद्राने मुकुटावर, धनाध्यक्षाने सोन्याने मढवलेल्या धनुष्यावर, यमाने बाहूवर, वायूने रथाच्या भागांवर आणि रात्रभर हिंडणाऱ्यांच्या स्वाम्याच्या कवचावर घाव घातले.
दृष्ट्वा तद्युद्धममरैर् अकृत्रिमपराक्रमम् दैत्यनाथः कृतं संख्ये स्वबाहुयुगबान्धवः
देवतांनी दाखवलेले खरे शौर्याचे ते युद्ध पाहून, दैत्यांचा स्वामी रणभूमीत स्वतःच्या हातांनी आणि आप्तांसह लढला.
मुमोच मुद्गरं भीमं सहस्राक्षाय संगरे दृष्ट्वा मुद्गरम् आयान्तम् अनिवार्यमथाम्बरे
त्याने भीषण गदा युद्धात हजार डोळ्यांच्या त्या इंद्रावर फेकली; ती गदा आकाशातून येताना कोणीही थांबवू शकत नव्हता.
रथादाप्लुत्य धरणीम् अगमत्पाकशासनः मुद्गरो ऽपि रथोपस्थे पपात परुषस्वनः
पाकशासन आपल्या रथातून उडी मारून जमिनीवर आला; ती गदा रथाच्या आसनावर मोठ्या आवाजात आदळली.
स रथं चूर्णयामास न ममार च मातलिः गृहीत्वा पट्टिशं दैत्यो जघानोरसि केशवम्
ती गदा रथ चुरडून टाकली, पण मातळी मरण पावला नाही; दैत्याने पट्टिश उचलून केशवाच्या छातीवर घाव घातला.
स्कन्धे गरुत्मतः सो ऽपि निषसाद विचेतनः खड्गेन राक्षसेन्द्रस्य निचकर्त च वाहनम्
तो गरुडाच्या खांद्यावर बेशुद्ध होऊन कोसळला; मग त्याने राक्षसांच्या राजाच्या वाहनावर तलवारीने प्रहार केला.
यमं च पातयामास भूमौ दैत्यो भुशुण्डिना वह्निं च भिन्दिपालेन ताडयामास मूर्धनि
दैत्याने यमाला गद्याने जमिनीवर आदळले आणि अग्नीच्या डोक्यावर भिंडिपाळ्याने मारले.
वायुं च दोर्भ्यामुत्क्षिप्य पातयामास भूतले धनेशं च धनुष्कोट्या कुट्टयामास कोपनः
त्याने वायूला दोन्ही हातांनी उचलून जमिनीवर फेकले; रागाने धनाध्यक्षाला धनुष्याच्या टोकाने मारले.
ततो देवनिकायानाम् एकैकं समरे ततः जघानास्त्रैरसंख्येयैर् दैत्येन्द्रो ऽमितविक्रमः
मग त्या रणात दैत्यराजाने अमाप शौर्य दाखवत देवांच्या प्रत्येक सैन्याला असंख्य अस्त्रांनी ठार केले.