पट्टिशैर्मुशलैः पाशैर् गदाभिः कुणपैरपि तीक्ष्णाननैश्च नाराचैश् चक्रैः शक्तिभिरेव च
त्यांनी पट्टिश, मुषळ, दोर, गदा, मृतदेह, धारदार टोकाचे बाण, चक्र आणि शस्त्रे यांचा वापर करून हल्ला केला.
तानस्त्रान्दानवैर्मुक्तांश् चित्रयोधी जनार्दनः एकैकं शतशश्चक्रे बाणैरग्निशिखोपमैः
जनार्दन या अद्भुत योद्ध्याने दैत्यांनी सोडलेली ती अस्त्रे, अग्निशिखेसारख्या बाणांनी प्रत्येकी शंभर बनवून परतवली.
ततः क्षीणायुधप्राणा दानवा भ्रान्तचेतसः अस्त्राण्यादातुमभवन्न् असमर्था यदा रणे
तेव्हा दैत्यांची शस्त्रं आणि शक्ती संपली, त्यांची मने गोंधळली, आणि युद्धात शस्त्र उचलायला ते असमर्थ झाले.
तदा मृतैर्गजैरश्वैर् जनार्दनमयोधयन् समन्तात्कोटिशो दैत्याः सर्वतः प्रत्ययोधयन्
त्यावेळी असंख्य दैत्यांनी चहुबाजूंनी जनार्दनावर हल्ला केला आणि मृत हत्ती-घोड्यांची प्रेते शस्त्रांसारखी वापरली.
बहु कृत्वा वपुर्विष्णुः किंचिच्छान्तभुजो ऽभवत् उवाच च गरुत्मन्तं तस्मिन्सुतुमुले रणे
विष्णूंनी अनेक रूपे धारण केली आणि थोडा वेळ शांत उभा राहिला. त्या प्रचंड रणभूमीत त्याने गरुडाशी बोलले.
गरुत्मन्कच्चिदश्रान्तस् त्वमस्मिन्नपि साम्प्रतम् यद्यश्रान्तो ऽसि तद्याहि मथनस्य रथं प्रति
गरुड, या युद्धात तुला अजून थकवा आला नाही का? जर अजून दमला नसशील, तर मथनाच्या रथाकडे जा.
श्रान्तो ऽस्यथ मुहूर्तं त्वं रणादपसृतो भव इत्युक्तो गरुडस्तेन विष्णुना प्रभविष्णुना
जर तू थकलास असशील, तर थोडा वेळ युद्धातून मागे हट, असे प्रभू विष्णूंनी गरुडाला सांगितले.
आससाद रणे दैत्यं मथनं घोरदर्शनम् दैत्यस्त्वभिमुखं दृष्ट्वा शङ्खचक्रगदाधरम्
रणांगणात गरुडाने भयंकर दिसणाऱ्या मथन दैत्याजवळ गेला. शंख, चक्र आणि गदा धारण केलेला विष्णू समोर येताच दैत्य त्याच्याकडे ताठ मानेने पाहू लागला.
जघान भिन्दिपालेन शितबाणेन वक्षसि तत्प्रहारमचिन्त्यैव विष्णुस्तस्मिन्महाहवे
दैत्याने भेदक बाणाने विष्णूच्या छातीवर वार केला, पण त्या महान युद्धात विष्णूने तो आघात काहीच मानला नाही.
जघान पञ्चभिर्बाणैर् मार्जितैश्च शिलाशितैः पुनर्दशभिर् आकृष्टैस् तं तताड स्तनान्तरे
विष्णूंनी त्याच्यावर पाच धारदार आणि दगडाच्या टोकाचे बाण सोडले, आणि पुन्हा दहा ताणलेले बाण छातीवर मारले.
विद्धो मर्मसु दैत्येन्द्रो हरिबाणैरकम्पत स मुहूर्तं समाश्वास्य जग्राह परिघं तदा
हरिच्या बाणांनी मर्मस्थळी घायाळ झाल्यावरही दैत्यांचा राजा हलला नाही; थोडा वेळ सावरून त्याने लोखंडी गदा उचलली.
जघ्ने जनार्दनं चापि परिघेणाग्निवर्चसा विष्णुस्तेन प्रहारेण किंचिदाघूर्णितो ऽभवत्
त्याने प्रखर तेजस्वी गदाने जनार्दनावर प्रहार केला, आणि त्या आघाताने विष्णू थोडासा डळमळला.
ततः क्रोधविवृत्ताक्षो गदां जग्राह माधवः मथनं सरथं रोषान् निष्पिपेषाथ रोषतः
माधवाच्या डोळ्यांत रागाने ज्वाळा पेटल्या, त्याने गदा उचलली आणि संतापाने मथनासह त्याचा रथ चिरडून टाकला.
स पपाताथ दैत्येन्द्रः क्षयकाले ऽचलो यथा तस्मिन्निपतिते भूमौ दानवे वीर्यशालिनि
मग दैत्यांचा राजा पर्वत कोसळावा तसा खाली पडला. तो बलवान दैत्य पृथ्वीवर पडताच,
अवसादं ययुर्दैत्याः कर्दमे करिणो यथा ततस्तेषु विपन्नेषु दानवेष्वतिमानिषु
दैत्यांचे मन खचले, जणू काही हत्ती चिखलात अडकावेत तसे. त्या गर्विष्ठ दैत्यांचा पराभव झाल्यावर,
प्रकोपाद्रक्तनयनो महिषो दानवेश्वरः प्रत्युद्ययौ हरिं रौद्रः स्वबाहुबलमास्थितः
रागाने डोळे रक्तबंबाळ झालेले, दैत्यांचा स्वामी महिष, भीषण रूप धारण करून आणि स्वतःच्या बळावर भरवसा ठेवून हरिपुढे आला.
तीक्ष्णधारेण शूलेन महिषो हरिमर्दयन् शक्त्या च गरुडं वीरो महिषो ऽभ्यहनद्धृदि
तीक्ष्ण टोकाच्या शूलाने महिषाने हरिला जखमी केले आणि शक्तीने त्याने गरुडाच्या छातीवर घाव घातला.
ततो व्यावृत्य वदनं महाचलगुहानिभम् ग्रस्तुमैच्छद्रणे दैत्यः स गरुत्मन्तमच्युतम्
मग त्या दैत्याने मोठ्या पर्वताच्या गुहेसारखे तोंड उघडून युद्धात अचल असलेल्या गरुडाला गिळायचा प्रयत्न केला.
अथाच्युतो ऽपि विज्ञाय दानवस्य चिकीर्षितम् वदनं पूरयामास दिव्यैरस्त्रैर्महाबलः
पण अच्युताने दैत्याचा हेतू ओळखून, आपल्या दिव्य अस्त्रांनी त्याचे तोंड भरून टाकले.
महिषस्याथ ससृजे बाणौघं गरुडध्वजः पिधाय वदनं दिव्यैर् दिव्यास्त्रपरिमन्त्रितैः
मग गरुडध्वज विष्णूंनी महिषावर बाणांचा वर्षाव केला आणि मंत्रबद्ध दिव्य अस्त्रांनी त्याचे तोंड बंद केले.
स तैर्बाणैरभिहतो महिषो ऽचलसंनिभः परिवर्तितकायो ऽधः पपात न ममार च
त्या बाणांनी घायाळ झालेला तो महिष, डोंगरासारखा मोठा, अंग उलटवत खाली पडला, पण मेला नाही.
महिषं पतितं दृष्ट्वा भूमौ प्रोवाच केशवः महिषासुर मत्तस्त्वं वधं नास्त्रैरिहार्हसि
महिष जमिनीवर पडलेला पाहून केशव म्हणाले, "महिषासुर, तू मदाने भरलेला आहेस; इथे शस्त्रांनी तुला मारणे योग्य नाही."
योषिद्वध्यः पुरोक्तो ऽसि साक्षात्कमलयोनिना उत्तिष्ठ जीवितं रक्ष गच्छास्मात्संगराद्द्रुतम्
कमलातून जन्मलेल्या ब्रह्मदेवांनी आधीच सांगितले आहे की, तुझा वध स्त्रीकडूनच होईल. उठ, आपले प्राण वाचव आणि या युद्धातून लवकर निघून जा."
तस्मिन्पराङ्मुखे दैत्ये महिषे शुम्भदानवः संदष्टौष्ठपुटः कोपाद् भ्रुकुटीकुटिलाननः
महिष दैत्य मागे वळला तेव्हा शुंभ दानव रागाने ओठ चावत, कपाळावर आठ्या घालून उभा राहिला.
निर्मथ्य पाणिना पाणिं धनुरादाय भैरवम् सज्यं चकार स धनुः शरांश्चाशीविषोपमान्
त्याने हातातला हात घट्ट दाबून, भयंकर धनुष्य उचलले, ते सज्ज केले आणि सर्पासारखे विषारी बाण तयार केले.
स चित्रयोधी दृढमुष्टिपातस् ततस्तु विष्णुं गरुडं च दैत्यः बाणैर्ज्वलद्वह्निशिखानिकाशैः क्षिप्तैरसंख्यैः परिघातहीनैः
तो कुशल योद्धा, मजबूत पकड घेऊन, नंतर विष्णू आणि गरुडावर अग्नीच्या ज्वाळेसारखे असंख्य, अचूक बाण सोडू लागला.
विष्णुश्च दैत्येन्द्रशराहतो ऽपि भुशुण्डिमादाय कृतान्ततुल्याम् तया भुशुण्ड्या च पिपेष मेषं शुम्भस्य पत्त्रं धरणीधराभम्
दैत्यराजाच्या बाणांनी जरी विष्णू जखमी झाले, तरी त्यांनी मृत्यूसारखी भयंकर गदा उचलली आणि त्या गदाने शुंभाच्या डोंगरासारख्या मोठ्या ढालीवर जबरदस्त प्रहार केला.
तस्मादवप्लुत्य हताच्च मेषाद् भूभौ पदातिः स तु दैत्यनाथः ततो महीस्थस्य हरिः शरौघान् मुमोच कालानलतुल्यभासः
त्या मारलेल्या मेंढ्यापासून आणि ढालीपासून उडी मारून, दैत्यांचा नाथ जमिनीवर उभा राहिला; मग हरिने पृथ्वीवरून प्रलयाच्या आगीसारखे तेजस्वी बाणांचा वर्षाव केला.
शरैस्त्रिभिस्तस्य भुजं बिभेद षड्भिश्च शीर्षं दशभिश्च केतुम् विष्णुर्विकृष्टैः श्रवणावसानं दैत्यस्य विव्याध विवृत्तनेत्रः
विष्णूंनी तीन बाणांनी त्याचा हात, सहा बाणांनी डोके, दहा बाणांनी ध्वज आणि तिरकस धनुष्याने त्याचे कान भेदले, त्यावेळी दैत्य मोठ्या डोळ्यांनी पाहत होता.
स तेन विद्धो व्यथितो बभूव दैत्येश्वरो विस्रुतशोणितौघः ततो ऽस्य किंचिच् चलितस्य धैर्याद् उवाच शङ्खाम्बुजशार्ङ्गपाणिः
त्या घावांनी दैत्यांचा राजा फारच त्रस्त झाला, त्याच्या शरीरातून रक्ताचे प्रवाह वाहू लागले; तो थोडासा डगमगला तेव्हा शंख, कमळ आणि शार्ङ्गधारी विष्णू त्याला म्हणाले,