पराजयं महेन्द्रस्य सर्वलोकक्षयावहम् चेलुः शिखरिणो मुख्याः पेतुरुल्का नभस्तलात्
महेंद्राचा पराभव आणि सर्व लोकांचा नाश घडवणाऱ्या मुख्य पर्वतशिखरा आकाशातून उल्केसारख्या खाली कोसळल्या.
जगर्जुर्जलदा दिक्षु ह्य् उद्भूताश्च महार्णवाः तां भूतविकृतिं दृष्ट्वा भगवान्गरुडध्वजः
सर्व दिशांना ढगांनी गडगडाट केला आणि मोठ्या समुद्रांनी उसळी घेतली; ही भीषण उलथापालथ पाहून गरुडध्वज भगवान प्रकट झाले.
व्यबुध्यताहिपर्यङ्के योगनिद्रां विहाय तु लक्ष्मीकरयुगाजस्रलालिताङ्घ्रिसरोरुहः
सर्पाच्या शय्येवर योगनिद्रा सोडून भगवान जागे झाले, आणि लक्ष्मीच्या हातांनी नेहमीच जपले जाणारे त्यांचे कमळासारखे पाय उजळले.
शरदम्बरनीलाब्जकान्तदेहछविर्विभुः कौस्तुभोद्भासितोरस्कः कान्तकेयूरभास्वरः
शरद ऋतूतील निळ्या कमळासारखा तेजस्वी, कौस्तुभ मणीने उजळलेली छाती आणि सुंदर केयूरांनी शोभलेला तो प्रभू प्रकट झाला.
विमृश्य सुरसंक्षोभं वैनतेयं समाह्वयत् आहूते ऽवस्थिते तस्मिन् नागावस्थितवर्ष्मणि
देवतांमध्ये निर्माण झालेला गोंधळ पाहून त्यांनी वैनतेयाला बोलावले; त्याने सर्परूप धारण करून हजर झाला.
दिव्यनानास्त्रतीक्ष्णार्चिर् आरुह्यागात् सुरान्स्वयम् तत्रापश्यत देवेन्द्रम् अभिद्रुतमभिप्लुतैः
दिव्य अस्त्रांनी प्रज्वलित असलेल्या गरुडावर बसून ते स्वतः देवांकडे गेले; तिथे त्यांनी इंद्राला शत्रूंनी वेढलेले पाहिले.
दानवेन्द्रैर्नवाम्भोदसच्छायैः पौरुषोत्कटैः यथा हि पुरुषं घोरैर् अभाग्यैर्वंशशालिभिः
नव्या पावसाळी ढगांसारख्या काळ्या आणि बलाढ्य असुरराजांनी, जसे एखाद्या माणसाला भयावह, दुष्ट नातेवाईकांनी वेढले असते, तसे इंद्राला वेढले होते.
परित्राणायाशु कृतं सुक्षेत्रे कर्म निर्मलम् अथापश्यन्त दैतेया वियति ज्योतिर्मण्डलम्
संरक्षणासाठी पवित्र स्थळी शुद्ध कर्मे लवकरच केली गेली; तेव्हा दैत्यांनी आकाशात तेजाचा एक वर्तुळ पाहिले.
स्फुरन्तमुदयाद्रिस्थं सूर्यमुष्णत्विषा इव प्रभावं ज्ञातुमिच्छन्तो दानवास्तस्य तेजसः
ते वर्तुळ उगवत्या पर्वतावर चमकत होते, जणू काही सूर्य आपल्या प्रखर किरणांनी तळपत आहे; त्या तेजाचे मूळ जाणून घेण्याची दानवांची इच्छा झाली.
गरुत्मन्तमपश्यन्तः कल्पान्तानलसंनिभम् तमास्थितं च मेघौघद्युतिमक्षयमच्युतम्
त्यांनी गरुडाला, कल्पांताच्या अग्नीसारखा तेजस्वी, आणि मेघांच्या राशीसारखा उजळणारा अच्युत पाहिला.
तम् आलोक्यासुरेन्द्रास्तु हर्षसम्पूर्णमानसाः अयं वै देवसर्वस्वं जिते ऽस्मिन्निर्जिताः सुराः
त्याला पाहून असुरांचे प्रमुख अत्यंत आनंदित झाले आणि म्हणाले, 'हा खरेच देवांचा सार आहे; याला जिंकले तर देवही हरले.'
अयं स दैत्यचक्राणां कृतान्तः केशवो ऽरिहा एनमाश्रित्य लोकेषु यज्ञभागभुजो ऽमराः
'हा दैत्यांच्या सैन्याचा अंत करणारा, केशव, शत्रूंचा नाश करणारा आहे; याच्यावर विश्वास ठेवून सर्व लोकांतील देव यज्ञातील भाग घेतात.'
इत्युक्त्वा दानवाः सर्वे परिवार्य समन्ततः निजघ्नुर्विविधैरस्त्रैस् ते तम् आयान्तम् आहवे
असे म्हणून सर्व दानवांनी त्याला चहुबाजूंनी वेढले आणि तो युद्धात येत असताना विविध अस्त्रांनी त्याच्यावर हल्ला केला.
कालनेमिप्रभृतयो दश दैत्या महारथाः षष्ट्या विव्याध बाणानां कालनेमिर्जनार्दनम्
कालनेमि आणि आणखी नऊ बलाढ्य असुररथी, त्यात कालनेमिने जनार्दनाला साठ बाणांनी भेदले.
निमिः शतेन बाणानां मथनो ऽशीतिभिः शरैः जम्भकश्चैव सप्तत्या शुम्भो दशभिरेव च
निमीने शंभर बाणांनी, मथनाने ऐंशी बाणांनी, जंभकाने सत्तर बाणांनी आणि शुंभाने दहा बाणांनी हल्ला केला.
शेषा दैत्येश्वराः सर्वे विष्णुमेकैकशः शरैः दशभिश्चैव यत्तास्ते जघ्नुः सगरुडं रणे
इतर सर्व दैत्यराजांनी प्रत्येकी दहा बाणांनी विष्णू आणि गरुडावर एकत्र युद्धात हल्ला केला.
तेषाम् अमृष्य तत्कर्म विष्णुर्दानवसूदनः एकैकं दानवं जघ्ने षड्भिः षड्भिरजिह्मगैः
त्यांचा प्रहार सहन न होऊन, दानवांचा संहार करणाऱ्या विष्णूंनी प्रत्येकी सहा सरळ बाणांनी प्रत्येक दैत्याचा वध केला.
आकर्णकृष्टैर्भूयश्च कालनेमिस् त्रिभिः शरैः विष्णुं विव्याध हृदये क्रोधाद्रक्तविलोचनः
पुन्हा, कालनेमिने तीन बाण कानापर्यंत ओढून, रागाने डोळे लाल करून, विष्णूच्या हृदयात घुसवले.
तस्याशोभन्त ते बाणा हृदये तप्तकाञ्चनाः मयूखानीव दीप्तानि कौस्तुभस्य स्फुटत्विषः
त्यांचे बाण तापलेल्या सोन्यासारखे चमकत होते, कौस्तुभ मण्याच्या तेजस्वी किरणांसारखे त्याने हृदयावर झळकत होते.
तैर्बाणैः किंचिदायस्तो हरिर्जग्राह मुद्गरम् सततं भ्राम्य वेगेन दानवाय व्यसर्जयत्
त्या बाणांनी थोडा जखमी झाल्यावर, हरिने आपली गदा उचलली, ती जोरात फिरवून राक्षसावर फेकली.
दानवेन्द्रस्तमप्राप्तं वियत्येव शतैः शरैः चिछेद तिलशः क्रुद्धो दर्शयन्पाणिलाघवम्
रागाने पेटलेल्या दैत्यराजाने, आपल्या हातातील कौशल्य दाखवत, आकाशात येणारी ती गदा शेकडो बाणांनी तुकडे तुकडे केली.
ततो विष्णुः प्रकुपितः प्रासं जग्राह भैरवम् तेन दैत्यस्य हृदयं ताडयामास गाढतः
मग विष्णू रागावून, भयंकर भाला उचलला आणि त्या दैत्याच्या हृदयावर जोरात प्रहार केला.
क्षणेन लब्धसंज्ञस्तु कालनेमिर्महासुरः शक्तिं जग्राह तीक्ष्णाग्रां हेमघण्टाट्टहासिनीम्
क्षणातच भानावर येऊन, मोठा असुर कालनेमि, सोन्याच्या घंटांनी सजलेला, टोकदार शूल हातात घेतो.
तया वामभुजं विष्णोर् बिभेद दितिनन्दनः भिन्नः शक्त्या भुजस्तस्य स्रुतशोणित आबभौ
त्या शूलाने दितीपुत्राने विष्णूचा डावा हात भेदला; त्या जखमेवरून रक्त वाहू लागले.
पद्मरागमयेनेव केयूरेण विभूषितः ततो विष्णुः प्रकुपितो जग्राह विपुलं धनुः
पद्मरागाच्या कड्यांसारख्या कड्यांनी सजलेला तो हात दिसत होता. मग विष्णू रागाने मोठं धनुष्य उचलतो.
सप्तदश च नाराचांस् तीक्ष्णान्मर्मविभेदिनः दैत्यस्य हृदयं षड्भिर् विव्याध च त्रिभिः शरैः
सतरापैकी सहा तीक्ष्ण बाणांनी त्याने दैत्याच्या हृदयाचा वेध घेतला आणि आणखी तीन बाणांनी त्याला भेदले.
चतुर्भिः सारथिं चास्य ध्वजं चैकेन पत्त्रिणा द्वाभ्यां ज्याधनुषी चापि भुजं सव्यं च पत्त्रिणा
चार बाणांनी त्याने सारथ्याला, एका बाणाने ध्वजाला, दोन बाणांनी धनुष्य आणि त्याची दोरी, आणि अजून एका बाणाने दैत्याचा डावा हात भेदला.
स विद्धो हृदये गाढं दैत्यो हरिशिलीमुखैः स्रुतरक्तारुणप्रांशुः पीडाकुलितमानसः
हरिच्या लोखंडी टोकाच्या बाणांनी हृदयात खोलवर भेदला गेल्यावर, दैत्य रक्ताने लाल झालेला, वेदनेने आणि चिंता मनात घेऊन तडफडू लागला.
चकम्पे मारुतेनेव नोदितः किंशुकद्रुमः तमाकम्पितमालक्ष्य गदां जग्राह केशवः
तो वाऱ्याने हललेल्या किंशुक वृक्षासारखा थरथर कापू लागला; त्याला असं डगमगताना पाहून केशवाने गदा उचलली.
तां च वेगेन चिक्षेप कालनेमिरथं प्रति सा पपात शिरस्युग्रा विपुला कालनेमिनः
ती गदा कालनेमिने जोरात विष्णूच्या रथाकडे फेकली, आणि ती मोठी गदा प्रचंड वेगाने कालनेमिच्या डोक्यावर कोसळली.