कक्षावालम्ब्य पाणिभ्याम् उपविष्टो ह्यधोमुखः सर्वे ते निष्प्रतीकारा दैत्याश्चन्द्रमसा जिताः
तो आपले हात बाजूला टेकून, खाली मान घालून बसला होता; सर्व दैत्य चंद्रामुळे पराभूत झाले, आणि त्यांच्यात प्रतिकार करण्याची शक्ती राहिली नाही.
रणेच्छां दूरतस्त्यक्त्वा तस्थुस्ते जीवितार्थिनः तत्राब्रवीत्कालनेमिर् दैत्यान्कोपेन दीपितः
लढायची इच्छा सोडून, ते फक्त जीव वाचवण्यासाठी दूर उभे राहिले; तेव्हा क्रोधाने पेटलेला कालनेमि दैत्यांना म्हणाला.
भो भोः शृङ्गारिणः शराः सर्वे शस्त्रास्त्रपारगाः एकैको ऽपि जगत्सर्वं शक्तस्तुलयितुं भुजैः
अहो, शिंगधारी वीरांनो, तुम्ही सर्व शस्त्रास्त्रांत निपुण आहात; तुमच्यातला प्रत्येकजण आपल्या बाहूंनी अख्खं जग तोलू शकतो.
एकैको ऽपि क्षमो ग्रस्तुं जगत्सर्वं चराचरम् एकैकस्यापि पर्याप्ता न सर्वे ऽपि दिवौकसः
तुमच्यातला प्रत्येकजण चालतं-न चालतं असं सगळं जग गिळू शकतो; आणि एकट्या तुमच्यासमोर सर्व देव मिळूनही अपुरे आहेत.
कलां पूरयितुं यत्नात् षोडशीमतिविक्रमाः किं प्रयाताश्च तिष्ठध्वं समरे ऽमरनिर्जिताः
तुमच्या प्रचंड सामर्थ्याने, तुम्ही प्रत्येकजण चंद्राचा सोळावा भागही सहज भरू शकता; मग तुम्ही मागे का फिरलात? अमरांना न जिंकता, रणभूमीत ठाम उभे रहा!
न युक्तमेतच्छूराणां विशेषाद्दैत्यजन्मनाम् राजा चान्तरितो ऽस्माकं तारको लोकमारकः
हे दैत्यवीरांनो, हे वागणं शोभत नाही; विशेषतः दैत्य कुळात जन्मलेल्या तुम्हा वीरांना. आपला राजा तारक, जो जगाचा संहारक आहे, तो आपल्या मध्येच लपलेला आहे.
विरतानां रणादस्मात् क्रुद्धः प्राणान्हरिष्यति शीतेन नष्टश्रुतयो भ्रष्टवाक्पाटवास्तथा
जर तुम्ही या रणभूमीतून मागे फिरलात, तर तो रागावून तुमचे प्राण घेईल; थंडीमुळे तुमचं ऐकणं आणि बोलण्याची ताकदही हरवली आहे.
मूकास्तदाभवन्दैत्या रणद्दशनपङ्क्तयः तान्दृष्ट्वा नष्टचेतस्कान् दैत्याञ्छीतेन सादितान्
तेव्हा दैत्य मूक झाले, लढाईत त्यांच्या दातांतून थरथर आली; थंडीने त्रस्त, भान हरपलेले दैत्य पाहून—
मत्वा कालक्षमं कार्यं कालनेमिर्महासुरः आश्रित्य दानवीं मायां वितत्य स्वं महावपुः
तेव्हा हे निर्णायक पाऊल उचलायची वेळ आली आहे, असं ओळखून, महाबली कालनेमिने दैत्यांची माया वापरली आणि आपलं विशाल रूप विस्तारलं.
पूरयामास गगनं दिशो विदिश एव च निर्ममे दानवेन्द्रेशः शरीरे भास्करायुतम्
त्याने आपलं रूप इतकं वाढवलं की आकाश, दिशा आणि उपदिशा सगळीकडे पसरलं; दानवांचा राजा आपल्या शरीरात दहा हजार सूर्यांची प्रभा निर्माण करू लागला.
दिशश्च मायया चण्डैः पूरयामास पावकैः ततो ज्वालाकुलं सर्वं त्रैलोक्यमभवत्क्षणात्
मायेमुळे निर्माण झालेल्या प्रचंड ज्वाळांनी त्याने सर्व दिशा व्यापल्या; क्षणातच तिन्ही लोक ज्वाळांनी भरून गेले.
तेन ज्वालासमूहेन हिमांशुरगमच्छमम् ततः क्रमेण विभ्रष्टं शीतदुर्दिनम् आबभौ
त्या ज्वाळांच्या प्रचंड झटक्याने चंद्राचं शीतलपण नाहीसं झालं; मग हळूहळू ती भीषण थंडीची वेळही नाहीशी झाली.
तद्बलं दानवेन्द्राणां मायया कालनेमिनः तद्दृष्ट्वा दानवानीकं लब्धसंज्ञं दिवाकरः उवाचारुणमुद्भ्रान्तः कोपाल्लोकैकलोचनः
हे दानवांच्या राजांचं सामर्थ्य आणि कालनेमिची माया होती; हे पाहून, सूर्याने पुन्हा शुद्धीवर येऊन, रागाने, आपल्या सारथी अरुणाला सांगितलं.
नयारुण रथं शीघ्रं कालनेमिरथो यतः विमर्दस्तत्र विषमो भविता शूरसंक्षयः
'अरुणा, रथ लवकर हाक, कारण कालनेमिचा रथ तिथे आहे; तिथे मोठा संघर्ष होईल आणि वीरांचा संहार होईल.'
जित एष शशाङ्को ऽत्र यद्बलं वयमाश्रिताः इत्युक्तश्चोदयामास रथं गरुडपूर्वजः
'इथे चंद्र पराभूत झाला आहे, ज्याच्या सामर्थ्यावर आपण अवलंबून होतो.' असं म्हणताच, गरुडाचा मोठा भाऊ रथ पुढे घेऊ लागला.
प्रयत्नविधृतैरश्वैः सितचामरमालिभिः जगद्दीपो ऽथ भगवाञ् जग्राह विततं धनुः
प्रयत्नपूर्वक आवळलेल्या घोड्यांनी, पांढऱ्या चामरांनी सजवलेल्या रथावर, जगाचा दीपक असलेल्या भगवंताने आपलं ताणलेलं धनुष्य उचललं.
शरौ च द्वौ महाभागो दिव्यावाशीविषद्युती संचारास्त्रेण संधाय बाणमेकं ससर्ज सः
त्याने दोन तेजस्वी आणि दिव्य सर्पविषासारखे झगमगणारे बाण घेतले, त्यात संचार अस्त्राचा उपयोग करून एक बाण धनुष्याला लावून सोडला.
द्वितीयमिन्द्रजालेन योजितं प्रमुमोच ह संचारास्त्रेण रूपाणां क्षणाच्चक्रे विपर्ययम्
दुसरा बाण त्याने इंद्रजालाच्या मायेमुळे भ्रामक केला आणि सोडला; संचार अस्त्रामुळे क्षणभर सर्वांचे रूप बदलले.
देवानां दानवं रूपं दानवानां च दैविकम् मत्वा सुरान्स्वकानेव जघ्ने घोरास्त्रलाघवात्
त्याने देवांना दानवांसारखे आणि दानवांना दैवी रूप दिले; त्यामुळे देवांना आपलेच समजून, त्याने भयंकर आणि वेगवान अस्त्रांनी त्यांच्यावर हल्ला केला.
कालनेमी रुषाविष्टः कृतान्त इव संक्षये कांश्चित्खड्गेन तीक्ष्णेन कांश्चिन् नाराचवृष्टिभिः कांश्चिद्गदाभिर्घोराभिः कांश्चिद्घोरैः परश्वधैः
कालनेमी रागाने संतप्त झाला आणि मृत्यूसारखा प्रलयकाळात उग्र झाला; काहींना तीक्ष्ण तलवारीने, काहींना बाणांच्या पावसाने, काहींना भयंकर गदांनी, तर काहींना भीषण कुऱ्हाडांनी ठार केले.
शिरांसि केषांचिदपातयच्च भुजान्रथान्सारथींश्चोग्रवेगः कांश्चित् पिपेषाथ रथस्य वेगात् कांश्चित्क्रुधा चोद्धतमुष्टिपातैः
त्याने काहींची डोकी उडवली, काहींचे हात, रथ आणि सारथी वेगाने छाटले; काहींना रथाच्या वेगाने चिरडले, तर काहींना रागाने जोरदार मुठीने मारले.
रणे विनिहतान्दृष्ट्वा नेमिः स्वान्दानवाधिपः रूपं स्वं तु प्रपद्यन्त ह्य् असुराः सुरधर्षिताः
रणांगणात आपलेच मारले गेलेले पाहून नेमी हा दानवांचा राजा आणि देवांनी पराभूत झालेले असुर, आपापले खरे रूप पुन्हा धारण करू लागले.
कालनेमी रुषाविष्टस् तेषां रूपं न बुद्धवान् नेमिदैत्यस्तु तान्दृष्ट्वा कालनेमिमुवाच ह
कालनेमी रागाने भरला होता, त्यामुळे त्याला त्यांच्या रूपांची ओळख पटली नाही; नेमी दैत्याने ते पाहून कालनेमीला उद्देशून बोलला.
अहं नेमिः सुरो नैव कालनेमे विदस्व माम् भवता मोहितेनाजौ निहता भूरिविक्रमाः
मी नेमी आहे, देव नाही, हे ओळख कालनेमी; तुझ्या मोहामुळे युद्धात अनेक बलवान मारले गेले आहेत.
दैत्यानां दशलक्षाणि दुर्जयानां सुरैरिह सर्वास्त्रवारणं मुञ्च ब्राह्ममस्त्रं त्वरान्वितः
इथे दहा लक्ष असे दानव आहेत, जे देवांना जिंकता येत नाहीत; सर्व अस्त्रांना रोखण्यासाठी तू ब्रह्मास्त्र सोड, लवकर.
स तेन बोधितो दैत्यः सम्भ्रमाकुलचेतनः योजयामास बाणं हि ब्रह्मास्त्रविहितेन तु
त्याच्या सांगण्यावरून, गोंधळलेल्या मनाने त्या दैत्याने ब्रह्मास्त्राने सिद्ध केलेला बाण धनुष्याला लावला.
मुमोच चापि दैत्येन्द्रः स स्वयं सुरकण्टकः ततो ऽस्त्रतेजसा व्याप्तं त्रैलोक्यं सचराचरम्
तो दैत्यांचा राजा, जो स्वतः देवांसाठी त्रासदायक होता, त्याने तो बाण सोडला; मग त्या अस्त्राच्या तेजामुळे तीनही लोकांसह सर्व चराचर व्यापले गेले.
देवानां चाभवत्सैन्यं सर्वमेव भयान्वितम् संचरास्त्रं च संशान्तं स्वयमायोधने बभौ
देवतांच्या संपूर्ण सैन्याला भीतीने ग्रासले; संचार अस्त्र शांत झाले आणि त्या युद्धात ते प्रकट झाले.
तस्मिन्प्रतिहते ह्यस्त्रे भ्रष्टतेजा दिवाकरः महेन्द्रजालमाश्रित्य चक्रे स्वां कोटिशस्तनुम्
ते अस्त्र परतवले गेले तेव्हा सूर्याचा तेज हरपले; मग महेंद्राच्या मायेमुळे त्याने स्वतःची कोट्यवधी रूपे प्रकट केली.
विस्फूर्जत्करसम्पातसमाक्रान्तजगत्त्रयम् तताप दानवानीकं गतमज्जौघशोणितम्
त्याच्या हातांच्या गडगडाटाने तीनही लोक व्यापले गेले; त्याने दानवांच्या सैन्याला जाळले, त्यांच्या रक्ताचे प्रवाह वाहू लागले.