ताडयामास गदया दयामुत्सृज्य पाशभृत् स तु तेन प्रहारेण स्रोतोभिः क्षतजं वमन्
पाशधारी देवाने त्या बांधलेल्या दैत्याला गदेद्वारे दया न दाखवता मारलं; त्या प्रहाराने त्याच्या जखमांतून रक्त ओकू लागलं.
दधार रूपं मेघस्य विद्युन्मालालतावृतम् तदवस्थागतं दृष्ट्वा कुजम्भं महिषासुरः
त्याने विजेच्या हाराने वेढलेल्या मेघासारखं रूप घेतलं; अशी अवस्था झालेला कुजंभ पाहून महिषासुर—
व्यावृत्तवदने ऽगाधे ग्रस्तुमैच्छत् सुरावुभौ निरृतिं वरुणं चैव तीक्ष्णदंष्ट्रोत्कटाननः
मोठ्या उघड्या तोंडाने, तीक्ष्ण दातांनी भयंकर दिसणारा तो दोन्ही देव, निरृति आणि वरुण, यांना गिळून टाकावं असं इच्छित होता.
तावभिप्रायमालक्ष्य तस्य दैत्यस्य दूषितम् त्यक्त्वा रथपथं भीतौ महिषस्यातिरंहसा
त्या दैत्याच्या वाईट हेतूची जाणीव होताच, महिषाच्या भीषणतेमुळे घाबरून दोघेही रथाचा मार्ग सोडून पळाले.
भृशं द्रुतौ जवाद् दिग्भ्याम् उभाभ्यां भयविह्वलौ जगाम निरृतिः क्षिप्रं शरणं पाकशासनम्
दोघेही अत्यंत घाबरून, वेगाने दोन दिशांना पळाले; भीतीने ग्रासलेले होते. निरृति पटकन इंद्राच्या आश्रयाला गेला.
क्रुद्धस्तु महिषो दैत्यो वरुणं समभिद्रुतः तमन्तकमुखासक्तम् आलोक्य हिमवद्द्युतिः
पण संतप्त महिष दैत्य वरुणावर तुटून गेला; आणि मृत्यूच्या विळख्यात सापडलेला, हिमालयासारखा तेजस्वी तो पाहून—
चक्रे सोमास्त्रनिःसृष्टं हिमसंघातकण्टकम् वायव्यं चास्त्रमतुलं चन्द्रश्चक्रे द्वितीयकम्
सोमाने हिमाचे काटेरी अस्त्र सोडले, जे बर्फाच्या शलाकांनी भरलेले होते; आणि दुसरं एक अतुलनीय वायव्य अस्त्रही तयार केलं.
वायुना तेन चन्द्रेण संशुष्केण हिमेन च व्यथिता दानवाः सर्वे शीतोच्छिन्ना विपौरुषाः
त्या वाऱ्याने, चंद्राच्या शीतलतेने आणि कडक थंडीनं सर्व दैत्य त्रस्त झाले; थंडीमुळे त्यांची ताकद संपली आणि शौर्य हरपलं.
न शेकुश्चलितुं पद्भ्यां नास्त्राण्यादातुमेव च महाहिमनिपातेन शस्त्रैश्चन्द्रप्रचोदितैः
महाशक्तीच्या आघाताने आणि चंद्राच्या प्रेरणेने चालवलेल्या अस्त्रांनी, ते आपल्या पायांनी हलूही शकले नाहीत, की शस्त्र उचलू शकले नाहीत.
गात्राण्यसुरसैन्यानाम् अदह्यन्त समन्ततः महिषो निष्प्रयत्नस्तु शीतेनाकम्पिताननः
दैत्यांच्या सैन्याची शरीरं सर्वत्र जळू लागली; पण तो महिष थकून, थंडीतही चेहरा हलवू न देता, तसाच स्वस्थ बसून राहिला.
कक्षावालम्ब्य पाणिभ्याम् उपविष्टो ह्यधोमुखः सर्वे ते निष्प्रतीकारा दैत्याश्चन्द्रमसा जिताः
तो आपले हात बाजूला टेकून, खाली मान घालून बसला होता; सर्व दैत्य चंद्रामुळे पराभूत झाले, आणि त्यांच्यात प्रतिकार करण्याची शक्ती राहिली नाही.
रणेच्छां दूरतस्त्यक्त्वा तस्थुस्ते जीवितार्थिनः तत्राब्रवीत्कालनेमिर् दैत्यान्कोपेन दीपितः
लढायची इच्छा सोडून, ते फक्त जीव वाचवण्यासाठी दूर उभे राहिले; तेव्हा क्रोधाने पेटलेला कालनेमि दैत्यांना म्हणाला.
भो भोः शृङ्गारिणः शराः सर्वे शस्त्रास्त्रपारगाः एकैको ऽपि जगत्सर्वं शक्तस्तुलयितुं भुजैः
अहो, शिंगधारी वीरांनो, तुम्ही सर्व शस्त्रास्त्रांत निपुण आहात; तुमच्यातला प्रत्येकजण आपल्या बाहूंनी अख्खं जग तोलू शकतो.
एकैको ऽपि क्षमो ग्रस्तुं जगत्सर्वं चराचरम् एकैकस्यापि पर्याप्ता न सर्वे ऽपि दिवौकसः
तुमच्यातला प्रत्येकजण चालतं-न चालतं असं सगळं जग गिळू शकतो; आणि एकट्या तुमच्यासमोर सर्व देव मिळूनही अपुरे आहेत.
कलां पूरयितुं यत्नात् षोडशीमतिविक्रमाः किं प्रयाताश्च तिष्ठध्वं समरे ऽमरनिर्जिताः
तुमच्या प्रचंड सामर्थ्याने, तुम्ही प्रत्येकजण चंद्राचा सोळावा भागही सहज भरू शकता; मग तुम्ही मागे का फिरलात? अमरांना न जिंकता, रणभूमीत ठाम उभे रहा!
न युक्तमेतच्छूराणां विशेषाद्दैत्यजन्मनाम् राजा चान्तरितो ऽस्माकं तारको लोकमारकः
हे दैत्यवीरांनो, हे वागणं शोभत नाही; विशेषतः दैत्य कुळात जन्मलेल्या तुम्हा वीरांना. आपला राजा तारक, जो जगाचा संहारक आहे, तो आपल्या मध्येच लपलेला आहे.
विरतानां रणादस्मात् क्रुद्धः प्राणान्हरिष्यति शीतेन नष्टश्रुतयो भ्रष्टवाक्पाटवास्तथा
जर तुम्ही या रणभूमीतून मागे फिरलात, तर तो रागावून तुमचे प्राण घेईल; थंडीमुळे तुमचं ऐकणं आणि बोलण्याची ताकदही हरवली आहे.
मूकास्तदाभवन्दैत्या रणद्दशनपङ्क्तयः तान्दृष्ट्वा नष्टचेतस्कान् दैत्याञ्छीतेन सादितान्
तेव्हा दैत्य मूक झाले, लढाईत त्यांच्या दातांतून थरथर आली; थंडीने त्रस्त, भान हरपलेले दैत्य पाहून—
मत्वा कालक्षमं कार्यं कालनेमिर्महासुरः आश्रित्य दानवीं मायां वितत्य स्वं महावपुः
तेव्हा हे निर्णायक पाऊल उचलायची वेळ आली आहे, असं ओळखून, महाबली कालनेमिने दैत्यांची माया वापरली आणि आपलं विशाल रूप विस्तारलं.
पूरयामास गगनं दिशो विदिश एव च निर्ममे दानवेन्द्रेशः शरीरे भास्करायुतम्
त्याने आपलं रूप इतकं वाढवलं की आकाश, दिशा आणि उपदिशा सगळीकडे पसरलं; दानवांचा राजा आपल्या शरीरात दहा हजार सूर्यांची प्रभा निर्माण करू लागला.
दिशश्च मायया चण्डैः पूरयामास पावकैः ततो ज्वालाकुलं सर्वं त्रैलोक्यमभवत्क्षणात्
मायेमुळे निर्माण झालेल्या प्रचंड ज्वाळांनी त्याने सर्व दिशा व्यापल्या; क्षणातच तिन्ही लोक ज्वाळांनी भरून गेले.
तेन ज्वालासमूहेन हिमांशुरगमच्छमम् ततः क्रमेण विभ्रष्टं शीतदुर्दिनम् आबभौ
त्या ज्वाळांच्या प्रचंड झटक्याने चंद्राचं शीतलपण नाहीसं झालं; मग हळूहळू ती भीषण थंडीची वेळही नाहीशी झाली.
तद्बलं दानवेन्द्राणां मायया कालनेमिनः तद्दृष्ट्वा दानवानीकं लब्धसंज्ञं दिवाकरः उवाचारुणमुद्भ्रान्तः कोपाल्लोकैकलोचनः
हे दानवांच्या राजांचं सामर्थ्य आणि कालनेमिची माया होती; हे पाहून, सूर्याने पुन्हा शुद्धीवर येऊन, रागाने, आपल्या सारथी अरुणाला सांगितलं.
नयारुण रथं शीघ्रं कालनेमिरथो यतः विमर्दस्तत्र विषमो भविता शूरसंक्षयः
'अरुणा, रथ लवकर हाक, कारण कालनेमिचा रथ तिथे आहे; तिथे मोठा संघर्ष होईल आणि वीरांचा संहार होईल.'
जित एष शशाङ्को ऽत्र यद्बलं वयमाश्रिताः इत्युक्तश्चोदयामास रथं गरुडपूर्वजः
'इथे चंद्र पराभूत झाला आहे, ज्याच्या सामर्थ्यावर आपण अवलंबून होतो.' असं म्हणताच, गरुडाचा मोठा भाऊ रथ पुढे घेऊ लागला.
प्रयत्नविधृतैरश्वैः सितचामरमालिभिः जगद्दीपो ऽथ भगवाञ् जग्राह विततं धनुः
प्रयत्नपूर्वक आवळलेल्या घोड्यांनी, पांढऱ्या चामरांनी सजवलेल्या रथावर, जगाचा दीपक असलेल्या भगवंताने आपलं ताणलेलं धनुष्य उचललं.
शरौ च द्वौ महाभागो दिव्यावाशीविषद्युती संचारास्त्रेण संधाय बाणमेकं ससर्ज सः
त्याने दोन तेजस्वी आणि दिव्य सर्पविषासारखे झगमगणारे बाण घेतले, त्यात संचार अस्त्राचा उपयोग करून एक बाण धनुष्याला लावून सोडला.
द्वितीयमिन्द्रजालेन योजितं प्रमुमोच ह संचारास्त्रेण रूपाणां क्षणाच्चक्रे विपर्ययम्
दुसरा बाण त्याने इंद्रजालाच्या मायेमुळे भ्रामक केला आणि सोडला; संचार अस्त्रामुळे क्षणभर सर्वांचे रूप बदलले.
देवानां दानवं रूपं दानवानां च दैविकम् मत्वा सुरान्स्वकानेव जघ्ने घोरास्त्रलाघवात्
त्याने देवांना दानवांसारखे आणि दानवांना दैवी रूप दिले; त्यामुळे देवांना आपलेच समजून, त्याने भयंकर आणि वेगवान अस्त्रांनी त्यांच्यावर हल्ला केला.
कालनेमी रुषाविष्टः कृतान्त इव संक्षये कांश्चित्खड्गेन तीक्ष्णेन कांश्चिन् नाराचवृष्टिभिः कांश्चिद्गदाभिर्घोराभिः कांश्चिद्घोरैः परश्वधैः
कालनेमी रागाने संतप्त झाला आणि मृत्यूसारखा प्रलयकाळात उग्र झाला; काहींना तीक्ष्ण तलवारीने, काहींना बाणांच्या पावसाने, काहींना भयंकर गदांनी, तर काहींना भीषण कुऱ्हाडांनी ठार केले.