विव्याध निशितैर्बाणैः क्रूराशीविषभीषणैः तदादानं च संधानं न मोक्षश्चापि लक्ष्यते
त्याने धारदार बाणांनी, जे क्रूर सापांसारखे भयंकर होते, वार केले; त्याचं धनुष्य ओढणं, लक्ष्य साधणं आणि सुटणं काहीच कुणाला कळलं नाही.
चिछेदास्य शरव्रातान् स्वशरैर् अतिलाघवात् ध्वजं परमतीक्ष्णेन चित्रकर्मामरद्विषः
त्याने आपल्या अतिशय वेगवान बाणांनी समोरून येणारे बाणांचे वर्षाव सहज छेदले आणि सुंदर कोरलेला, अत्यंत धारदार असा एक बाण अमरांचा शत्रू असलेल्या शत्रूच्या ध्वजावर मारला.
सारथिं चास्य भल्लेन रथनीडादपातयत् कुजम्भः कर्म तद्दृष्ट्वा राक्षसेन्द्रस्य संयुगे
कुजंभाने एका रुंद टोकाच्या बाणाने त्याच्या सारथ्याला रथावरून खाली पाडले; रणांगणात कुजंभाचं हे कृत्य पाहून राक्षसांचा राजा—
रोषरक्तेक्षणयुतो रथादाप्लुत्य दानवः खड्गं जग्राह वेगेन शरदम्बरनिर्मलम्
रोषाने डोळे लाल झालेले तो दानव रथातून उडी मारून वेगाने तलवार उचलतो, जी शरद ऋतूच्या आकाशासारखी स्वच्छ होती.
चर्म चोदयखण्डेन्दुदशकेन विभूषितम् अभ्यद्रवद्रणे दैत्यो रक्षो ऽधिपतिमोजसा
दहा सोन्याच्या चंद्राकृती खिळ्यांनी सजवलेली ढाल घेऊन, तो दैत्य मोठ्या जोमाने राक्षसाधिपतीवर तुटून गेला.
तं रक्षो ऽधिपतिः प्राप्तं मुद्गरेणाहनद्धृदि स तु तेन प्रहारेण क्षीणः संभ्रान्तमानसः
राक्षसांचा अधिपती त्याच्यावर येताच त्याच्या छातीवर गदेद्वारे प्रहार करतो; त्या आघाताने तो कमकुवत झाला आणि त्याचा मन गोंधळून गेलं.
तस्थावचेष्टो दनुजो यथा धीरो धराधरः स मुहूर्तं समाश्वस्तो दानवेन्द्रो ऽतिदुर्जयः
तो दानव हालचाल न करता, जणू काही स्थिर पर्वतासारखा उभा राहिला; थोड्या वेळाने तो अतिशय पराक्रमी दानवराज पुन्हा सावरला.
रथमारुह्य जग्राह रक्षो वामकरेण तु केशेषु निरृतिं दैत्यो जानुनाक्रम्य धिष्ठितम्
राक्षसाने रथावर चढून, डाव्या हाताने निरृतिच्या केसांना पकडलं, आणि दैत्याने गुडघा दाबून त्याला घट्ट धरलं.
ततः खड्गेन च शिरश् छेत्तुमैच्छदमर्षणः तस्मिंस्तदन्तरे देवो वरुणो ऽपांपतिर्द्रुतम्
मग संतापाने त्याने तलवारीने त्याचं डोकं छाटावं असं ठरवलं; पण त्याच वेळी जलांचा स्वामी वरुण देवाने—
पाशेन दानवेन्द्रस्य बबन्ध च भुजद्वयम् ततो बद्धभुजं दैत्यं विफलीकृतपौरुषम्
—दानवराजाच्या दोन्ही हातांना पाशाने बांधलं; त्यामुळे बांधलेल्या हातांनी तो दैत्य काहीच करू शकला नाही.
ताडयामास गदया दयामुत्सृज्य पाशभृत् स तु तेन प्रहारेण स्रोतोभिः क्षतजं वमन्
पाशधारी देवाने त्या बांधलेल्या दैत्याला गदेद्वारे दया न दाखवता मारलं; त्या प्रहाराने त्याच्या जखमांतून रक्त ओकू लागलं.
दधार रूपं मेघस्य विद्युन्मालालतावृतम् तदवस्थागतं दृष्ट्वा कुजम्भं महिषासुरः
त्याने विजेच्या हाराने वेढलेल्या मेघासारखं रूप घेतलं; अशी अवस्था झालेला कुजंभ पाहून महिषासुर—
व्यावृत्तवदने ऽगाधे ग्रस्तुमैच्छत् सुरावुभौ निरृतिं वरुणं चैव तीक्ष्णदंष्ट्रोत्कटाननः
मोठ्या उघड्या तोंडाने, तीक्ष्ण दातांनी भयंकर दिसणारा तो दोन्ही देव, निरृति आणि वरुण, यांना गिळून टाकावं असं इच्छित होता.
तावभिप्रायमालक्ष्य तस्य दैत्यस्य दूषितम् त्यक्त्वा रथपथं भीतौ महिषस्यातिरंहसा
त्या दैत्याच्या वाईट हेतूची जाणीव होताच, महिषाच्या भीषणतेमुळे घाबरून दोघेही रथाचा मार्ग सोडून पळाले.
भृशं द्रुतौ जवाद् दिग्भ्याम् उभाभ्यां भयविह्वलौ जगाम निरृतिः क्षिप्रं शरणं पाकशासनम्
दोघेही अत्यंत घाबरून, वेगाने दोन दिशांना पळाले; भीतीने ग्रासलेले होते. निरृति पटकन इंद्राच्या आश्रयाला गेला.
क्रुद्धस्तु महिषो दैत्यो वरुणं समभिद्रुतः तमन्तकमुखासक्तम् आलोक्य हिमवद्द्युतिः
पण संतप्त महिष दैत्य वरुणावर तुटून गेला; आणि मृत्यूच्या विळख्यात सापडलेला, हिमालयासारखा तेजस्वी तो पाहून—
चक्रे सोमास्त्रनिःसृष्टं हिमसंघातकण्टकम् वायव्यं चास्त्रमतुलं चन्द्रश्चक्रे द्वितीयकम्
सोमाने हिमाचे काटेरी अस्त्र सोडले, जे बर्फाच्या शलाकांनी भरलेले होते; आणि दुसरं एक अतुलनीय वायव्य अस्त्रही तयार केलं.
वायुना तेन चन्द्रेण संशुष्केण हिमेन च व्यथिता दानवाः सर्वे शीतोच्छिन्ना विपौरुषाः
त्या वाऱ्याने, चंद्राच्या शीतलतेने आणि कडक थंडीनं सर्व दैत्य त्रस्त झाले; थंडीमुळे त्यांची ताकद संपली आणि शौर्य हरपलं.
न शेकुश्चलितुं पद्भ्यां नास्त्राण्यादातुमेव च महाहिमनिपातेन शस्त्रैश्चन्द्रप्रचोदितैः
महाशक्तीच्या आघाताने आणि चंद्राच्या प्रेरणेने चालवलेल्या अस्त्रांनी, ते आपल्या पायांनी हलूही शकले नाहीत, की शस्त्र उचलू शकले नाहीत.
गात्राण्यसुरसैन्यानाम् अदह्यन्त समन्ततः महिषो निष्प्रयत्नस्तु शीतेनाकम्पिताननः
दैत्यांच्या सैन्याची शरीरं सर्वत्र जळू लागली; पण तो महिष थकून, थंडीतही चेहरा हलवू न देता, तसाच स्वस्थ बसून राहिला.
कक्षावालम्ब्य पाणिभ्याम् उपविष्टो ह्यधोमुखः सर्वे ते निष्प्रतीकारा दैत्याश्चन्द्रमसा जिताः
तो आपले हात बाजूला टेकून, खाली मान घालून बसला होता; सर्व दैत्य चंद्रामुळे पराभूत झाले, आणि त्यांच्यात प्रतिकार करण्याची शक्ती राहिली नाही.
रणेच्छां दूरतस्त्यक्त्वा तस्थुस्ते जीवितार्थिनः तत्राब्रवीत्कालनेमिर् दैत्यान्कोपेन दीपितः
लढायची इच्छा सोडून, ते फक्त जीव वाचवण्यासाठी दूर उभे राहिले; तेव्हा क्रोधाने पेटलेला कालनेमि दैत्यांना म्हणाला.
भो भोः शृङ्गारिणः शराः सर्वे शस्त्रास्त्रपारगाः एकैको ऽपि जगत्सर्वं शक्तस्तुलयितुं भुजैः
अहो, शिंगधारी वीरांनो, तुम्ही सर्व शस्त्रास्त्रांत निपुण आहात; तुमच्यातला प्रत्येकजण आपल्या बाहूंनी अख्खं जग तोलू शकतो.
एकैको ऽपि क्षमो ग्रस्तुं जगत्सर्वं चराचरम् एकैकस्यापि पर्याप्ता न सर्वे ऽपि दिवौकसः
तुमच्यातला प्रत्येकजण चालतं-न चालतं असं सगळं जग गिळू शकतो; आणि एकट्या तुमच्यासमोर सर्व देव मिळूनही अपुरे आहेत.
कलां पूरयितुं यत्नात् षोडशीमतिविक्रमाः किं प्रयाताश्च तिष्ठध्वं समरे ऽमरनिर्जिताः
तुमच्या प्रचंड सामर्थ्याने, तुम्ही प्रत्येकजण चंद्राचा सोळावा भागही सहज भरू शकता; मग तुम्ही मागे का फिरलात? अमरांना न जिंकता, रणभूमीत ठाम उभे रहा!
न युक्तमेतच्छूराणां विशेषाद्दैत्यजन्मनाम् राजा चान्तरितो ऽस्माकं तारको लोकमारकः
हे दैत्यवीरांनो, हे वागणं शोभत नाही; विशेषतः दैत्य कुळात जन्मलेल्या तुम्हा वीरांना. आपला राजा तारक, जो जगाचा संहारक आहे, तो आपल्या मध्येच लपलेला आहे.
विरतानां रणादस्मात् क्रुद्धः प्राणान्हरिष्यति शीतेन नष्टश्रुतयो भ्रष्टवाक्पाटवास्तथा
जर तुम्ही या रणभूमीतून मागे फिरलात, तर तो रागावून तुमचे प्राण घेईल; थंडीमुळे तुमचं ऐकणं आणि बोलण्याची ताकदही हरवली आहे.
मूकास्तदाभवन्दैत्या रणद्दशनपङ्क्तयः तान्दृष्ट्वा नष्टचेतस्कान् दैत्याञ्छीतेन सादितान्
तेव्हा दैत्य मूक झाले, लढाईत त्यांच्या दातांतून थरथर आली; थंडीने त्रस्त, भान हरपलेले दैत्य पाहून—
मत्वा कालक्षमं कार्यं कालनेमिर्महासुरः आश्रित्य दानवीं मायां वितत्य स्वं महावपुः
तेव्हा हे निर्णायक पाऊल उचलायची वेळ आली आहे, असं ओळखून, महाबली कालनेमिने दैत्यांची माया वापरली आणि आपलं विशाल रूप विस्तारलं.
पूरयामास गगनं दिशो विदिश एव च निर्ममे दानवेन्द्रेशः शरीरे भास्करायुतम्
त्याने आपलं रूप इतकं वाढवलं की आकाश, दिशा आणि उपदिशा सगळीकडे पसरलं; दानवांचा राजा आपल्या शरीरात दहा हजार सूर्यांची प्रभा निर्माण करू लागला.