कुजम्भेनाथ संसक्तो रजनीचरनन्दनः मायाममोघामाश्रित्य तामसीं राक्षसेश्वरः
नंतर, कुजंभासोबत, रात्री हिंडणाऱ्याचा पुत्र आणि राक्षसांचा स्वामी, आपल्या अमोघ आणि काळ्या मायेला आधार देऊन युद्धात उतरला.
मोहयामास दैत्येन्द्रं जगत्कृत्वा तमोमयम् ततो विफलनेत्राणि दानवानां बलानि तु
त्याने दैत्यराजाला गोंधळवले, संपूर्ण जग अंधाराने व्यापले; मग दैत्यांच्या डोळ्यांना आणि त्यांच्या सैन्यालाही काहीच दिसेना.
न शेकुश्चलितं तत्र पदादपि पदं तदा ततो नानास्त्रवर्षेण दानवानां महाचमूम्
तेथे, ते एक पाऊलही हलवू शकले नाहीत; मग विविध अस्त्रांच्या वर्षावाने दैत्यांची मोठी सेना—
जघान घननीहारतिमिरातुरवाहनाम् वध्यमानेषु दैत्येषु कुजम्भे मूढचेतसि
—ज्यांच्या वाहनांना दाट धुक्यासारख्या अंधाराने ग्रासले होते—ती सेना मारली गेली; दैत्य मरू लागले, आणि कुजंभाचे मन गोंधळले.
महिषो दानवेन्द्रस्तु कल्पान्ताम्भोदसंनिभः अस्त्रं चकार सावित्रम् उल्कासंघातमण्डितम्
मग दैत्यराज महिष, कल्पांताच्या काळ्या मेघासारखा, त्याने सावित्र अस्त्र तयार केले, जे उल्कांच्या झुंडीने शोभून दिसत होते.
विजृम्भत्यथ सावित्रे परमास्त्रे प्रतापिनि प्रणाशमगमत्तीव्रं तमो घोरमनन्तरम्
तेव्हा, तो तेजस्वी सावित्र अस्त्र पसरू लागले आणि ती तीव्र, भयंकर अंधारी पूर्णपणे नाहीशी झाली.
ततो ऽस्त्रं विस्फुलिङ्गाङ्कं तमः कृत्स्नं व्यनाशयत् प्रफुल्लारुणपद्मौघं शरदीवामलं सरः
मग, ठिणग्यांनी चिन्हांकित असे एक अस्त्र, सर्व अंधार दूर करून टाकले, जणू फुललेल्या लाल कमळांनी भरलेले शरद ऋतूतील निर्मळ सरोवर.
ततस्तमसि संशान्ते दैत्येन्द्राः प्राप्तचक्षुषः चक्रुः क्रूरेण मनसा देवानीकैः सहाद्भुतम्
अंधार शांत झाल्यावर, दैत्यराजांना पुन्हा दृष्टी मिळाली आणि त्यांनी आपल्या सैन्यासह देवांवर क्रूर मनाने अद्भुत कृत्य केले.
शस्त्रैरमर्षान्निर्मुक्तैर् भुजंगास्त्रं विनोदितम् अथादाय धनुर्घोरम् इषूंश्चाशीविषोपमान्
रागाच्या भरात त्यांनी शस्त्रांचा मारा केला, आणि नागास्त्राचा उपयोग करून, भयंकर धनुष्य आणि विषारी सर्पासारखे बाण उचलले.
कुजम्भो ऽधावत क्षिप्तं रक्षोराजबलं प्रति राक्षसेन्द्रस्तम् आयान्तं विलोक्य सपदानुगः
कुजंभाने, सज्ज केलेल्या राक्षसराजाच्या सैन्यावर धाव घेतली; आणि तो आपल्या साथीदारांसह येताना पाहून, राक्षसांचा स्वामी—
विव्याध निशितैर्बाणैः क्रूराशीविषभीषणैः तदादानं च संधानं न मोक्षश्चापि लक्ष्यते
त्याने धारदार बाणांनी, जे क्रूर सापांसारखे भयंकर होते, वार केले; त्याचं धनुष्य ओढणं, लक्ष्य साधणं आणि सुटणं काहीच कुणाला कळलं नाही.
चिछेदास्य शरव्रातान् स्वशरैर् अतिलाघवात् ध्वजं परमतीक्ष्णेन चित्रकर्मामरद्विषः
त्याने आपल्या अतिशय वेगवान बाणांनी समोरून येणारे बाणांचे वर्षाव सहज छेदले आणि सुंदर कोरलेला, अत्यंत धारदार असा एक बाण अमरांचा शत्रू असलेल्या शत्रूच्या ध्वजावर मारला.
सारथिं चास्य भल्लेन रथनीडादपातयत् कुजम्भः कर्म तद्दृष्ट्वा राक्षसेन्द्रस्य संयुगे
कुजंभाने एका रुंद टोकाच्या बाणाने त्याच्या सारथ्याला रथावरून खाली पाडले; रणांगणात कुजंभाचं हे कृत्य पाहून राक्षसांचा राजा—
रोषरक्तेक्षणयुतो रथादाप्लुत्य दानवः खड्गं जग्राह वेगेन शरदम्बरनिर्मलम्
रोषाने डोळे लाल झालेले तो दानव रथातून उडी मारून वेगाने तलवार उचलतो, जी शरद ऋतूच्या आकाशासारखी स्वच्छ होती.
चर्म चोदयखण्डेन्दुदशकेन विभूषितम् अभ्यद्रवद्रणे दैत्यो रक्षो ऽधिपतिमोजसा
दहा सोन्याच्या चंद्राकृती खिळ्यांनी सजवलेली ढाल घेऊन, तो दैत्य मोठ्या जोमाने राक्षसाधिपतीवर तुटून गेला.
तं रक्षो ऽधिपतिः प्राप्तं मुद्गरेणाहनद्धृदि स तु तेन प्रहारेण क्षीणः संभ्रान्तमानसः
राक्षसांचा अधिपती त्याच्यावर येताच त्याच्या छातीवर गदेद्वारे प्रहार करतो; त्या आघाताने तो कमकुवत झाला आणि त्याचा मन गोंधळून गेलं.
तस्थावचेष्टो दनुजो यथा धीरो धराधरः स मुहूर्तं समाश्वस्तो दानवेन्द्रो ऽतिदुर्जयः
तो दानव हालचाल न करता, जणू काही स्थिर पर्वतासारखा उभा राहिला; थोड्या वेळाने तो अतिशय पराक्रमी दानवराज पुन्हा सावरला.
रथमारुह्य जग्राह रक्षो वामकरेण तु केशेषु निरृतिं दैत्यो जानुनाक्रम्य धिष्ठितम्
राक्षसाने रथावर चढून, डाव्या हाताने निरृतिच्या केसांना पकडलं, आणि दैत्याने गुडघा दाबून त्याला घट्ट धरलं.
ततः खड्गेन च शिरश् छेत्तुमैच्छदमर्षणः तस्मिंस्तदन्तरे देवो वरुणो ऽपांपतिर्द्रुतम्
मग संतापाने त्याने तलवारीने त्याचं डोकं छाटावं असं ठरवलं; पण त्याच वेळी जलांचा स्वामी वरुण देवाने—
पाशेन दानवेन्द्रस्य बबन्ध च भुजद्वयम् ततो बद्धभुजं दैत्यं विफलीकृतपौरुषम्
—दानवराजाच्या दोन्ही हातांना पाशाने बांधलं; त्यामुळे बांधलेल्या हातांनी तो दैत्य काहीच करू शकला नाही.
ताडयामास गदया दयामुत्सृज्य पाशभृत् स तु तेन प्रहारेण स्रोतोभिः क्षतजं वमन्
पाशधारी देवाने त्या बांधलेल्या दैत्याला गदेद्वारे दया न दाखवता मारलं; त्या प्रहाराने त्याच्या जखमांतून रक्त ओकू लागलं.
दधार रूपं मेघस्य विद्युन्मालालतावृतम् तदवस्थागतं दृष्ट्वा कुजम्भं महिषासुरः
त्याने विजेच्या हाराने वेढलेल्या मेघासारखं रूप घेतलं; अशी अवस्था झालेला कुजंभ पाहून महिषासुर—
व्यावृत्तवदने ऽगाधे ग्रस्तुमैच्छत् सुरावुभौ निरृतिं वरुणं चैव तीक्ष्णदंष्ट्रोत्कटाननः
मोठ्या उघड्या तोंडाने, तीक्ष्ण दातांनी भयंकर दिसणारा तो दोन्ही देव, निरृति आणि वरुण, यांना गिळून टाकावं असं इच्छित होता.
तावभिप्रायमालक्ष्य तस्य दैत्यस्य दूषितम् त्यक्त्वा रथपथं भीतौ महिषस्यातिरंहसा
त्या दैत्याच्या वाईट हेतूची जाणीव होताच, महिषाच्या भीषणतेमुळे घाबरून दोघेही रथाचा मार्ग सोडून पळाले.
भृशं द्रुतौ जवाद् दिग्भ्याम् उभाभ्यां भयविह्वलौ जगाम निरृतिः क्षिप्रं शरणं पाकशासनम्
दोघेही अत्यंत घाबरून, वेगाने दोन दिशांना पळाले; भीतीने ग्रासलेले होते. निरृति पटकन इंद्राच्या आश्रयाला गेला.
क्रुद्धस्तु महिषो दैत्यो वरुणं समभिद्रुतः तमन्तकमुखासक्तम् आलोक्य हिमवद्द्युतिः
पण संतप्त महिष दैत्य वरुणावर तुटून गेला; आणि मृत्यूच्या विळख्यात सापडलेला, हिमालयासारखा तेजस्वी तो पाहून—
चक्रे सोमास्त्रनिःसृष्टं हिमसंघातकण्टकम् वायव्यं चास्त्रमतुलं चन्द्रश्चक्रे द्वितीयकम्
सोमाने हिमाचे काटेरी अस्त्र सोडले, जे बर्फाच्या शलाकांनी भरलेले होते; आणि दुसरं एक अतुलनीय वायव्य अस्त्रही तयार केलं.
वायुना तेन चन्द्रेण संशुष्केण हिमेन च व्यथिता दानवाः सर्वे शीतोच्छिन्ना विपौरुषाः
त्या वाऱ्याने, चंद्राच्या शीतलतेने आणि कडक थंडीनं सर्व दैत्य त्रस्त झाले; थंडीमुळे त्यांची ताकद संपली आणि शौर्य हरपलं.
न शेकुश्चलितुं पद्भ्यां नास्त्राण्यादातुमेव च महाहिमनिपातेन शस्त्रैश्चन्द्रप्रचोदितैः
महाशक्तीच्या आघाताने आणि चंद्राच्या प्रेरणेने चालवलेल्या अस्त्रांनी, ते आपल्या पायांनी हलूही शकले नाहीत, की शस्त्र उचलू शकले नाहीत.
गात्राण्यसुरसैन्यानाम् अदह्यन्त समन्ततः महिषो निष्प्रयत्नस्तु शीतेनाकम्पिताननः
दैत्यांच्या सैन्याची शरीरं सर्वत्र जळू लागली; पण तो महिष थकून, थंडीतही चेहरा हलवू न देता, तसाच स्वस्थ बसून राहिला.