अग्नीषोमयमानां तु कार्यमाप्यायनं बुधः अग्न्यभावे ऽपि विप्रस्य प्राणाव् अपि जले ऽथवा
ज्ञानी माणसाने अग्नीसोमीय मंत्रांनी आप्यायन विधी करावा; अग्नी नसला तरी ब्राह्मणाने प्राण किंवा पाणी यांचा वापर करावा.
अजाकर्णे ऽश्वकर्णे वा गोष्ठे वा सलिलान्तिके पितॄणाम् अम्बरं स्थानं दक्षिणा दिक्प्रशस्यते
अजाकार्ण किंवा अश्वकार्ण झाडाच्या मुळाशी, गोठ्यात किंवा पाण्याजवळ, दक्षिण दिशा पितरांसाठी उत्तम स्थान मानली जाते.
प्राचीनावीतमुदकं तिलाः सव्याङ्गमेव च दर्भा मांसं च पाठीनं गोक्षीरं मधुरा रसाः
पूर्वेकडून हाताने ओतलेले पाणी, तीळ, दुर्वा, पाठीण मासा, गायीचे दूध आणि गोड पदार्थ हे सर्व योग्य आहेत.
खड्गलोहामिषमधुकुशश्यामाकशालयः यवनीवारमुद्गेक्षुशुक्लपुष्पघृतानि च
खड्गशिंगी, मांस, मध, कुशा, काळे धान्य, तांदूळ, ज्वारी, गहू, मुग, ऊस, पांढरी फुले आणि तूप—
वल्लभानि प्रशस्तानि पितॄणामिह सर्वदा द्वेष्याणि सम्प्रवक्ष्यामि श्राद्धे वर्ज्यानि यानि तु
हे सर्व पितरांना नेहमी प्रिय आणि योग्य आहेत; आता मी श्राद्धात वर्ज्य असलेली आणि अप्रिय गोष्टी सांगतो.
मसूरशणनिष्पावराजमाषकुसुम्भिकाः पद्मबिल्वार्कधत्तूरपारिभद्राटरूषकाः
मसूर, भेंडी, निश्पाव, राजमाष, कुसुंभ, कमळ, बेल, अर्क, धत्तूरा, पारिभद्र आणि अटरुषक—
न देयाः पितृकार्येषु पयश्चाजाविकं तथा कोद्रवोदारचणकाः कपित्थं मधुकातसी
या गोष्टी पितरकार्याला देऊ नयेत, तसेच शेळीचे दूध, कोद्रव, उदार, चणा, कपित्थ, मधुक आणि अतसीही देऊ नयेत.
एतान्यपि न देयानि पितृभ्यः प्रियमिच्छता पितॄन् प्रीणाति यो भक्त्या ते पुनः प्रीणयन्ति तम्
हे सर्व पितरांना प्रिय असावे असे ज्यांना वाटते, त्यांनी देऊ नयेत; जो भक्तीने पितरांना संतुष्ट करतो, त्याला पितरही संतुष्ट करतात.
यच्छन्ति पितरः पुष्टिं स्वर्गारोग्यं प्रजाफलम् देवकार्यादपि पुनः पितृकार्यं विशिष्यते
पितरांनी आपल्याला पोषण, स्वर्ग, आरोग्य आणि संतती मिळते; खरंतर, देवांसाठी केलेल्या कर्मांपेक्षा पितरांसाठी केलेली कर्मे अधिक श्रेष्ठ मानली जातात.
देवतानां च पितरः पूर्वमाप्यायनं स्मृतम् शीघ्रप्रसादास्त्वक्रोधा निःशस्त्राः स्थिरसौहृदाः
देवतांमध्ये पितरांना सर्वात आधी स्मरण केले जाते, कारण तेच सर्वांना तृप्त करतात. ते लवकर प्रसन्न होतात, कधीच रागावत नाहीत, शस्त्र न धरणारे आणि कायमचे मित्र असतात.
शान्तात्मानः शौचपराः सततं प्रियवादिनः भक्तानुरक्ताः सुखदाः पितरः पूर्वदेवताः
पितरांचे मन शांत असते, ते नेहमी पवित्रतेला महत्त्व देतात, गोड बोलतात, भक्तांवर प्रेम करतात आणि सुख देतात. हेच प्राचीन देवता आहेत.
हविष्मतामाधिपत्ये श्राद्धदेवः स्मृतो रविः एतद्वः सर्वमाख्यातं पितृवंशानुकीर्तनम् पुण्यं पवित्रम् आयुष्यं कीर्तनीयं सदा नृभिः
हवन करणाऱ्यांसाठी सूर्य हा श्राद्धाचा देव मानला जातो. पितरांच्या वंशाचे हे सर्व पुण्य, पवित्र आणि आयुष्य वाढवणारे वर्णन मी सांगितले आहे; हे नेहमी लोकांनी गौरवावे.
श्रुत्वैतत् सर्वम् अखिलं मनुः पप्रच्छ केशवम् श्राद्धकालं च विविधं श्राद्धभेदं तथैव च
हे सर्व ऐकल्यावर मनूंनी केशवाला विविध श्राद्धकाळ आणि श्राद्धाचे प्रकार याबद्दल विचारले.
श्राद्धेषु भोजनीया ये ये च वर्ज्या द्विजातयः कस्मिन्वासरभागे वा पितृभ्यः श्राद्धमाचरेत्
श्राद्धावेळी कोणत्या द्विजांना जेवू घालावे आणि कोणांना टाळावे? पितरांसाठी श्राद्ध दिवसाच्या कोणत्या वेळी करावे?
कस्मिन्दत्तं कथं याति श्राद्धं तु मधुसूदन विधिना केन कर्तव्यं कथं प्रीणाति तत्पितॄन्
मधुसूदना, श्राद्धात दिलेले दान कधी आणि कसे पितरांपर्यंत पोहोचते? ते कोणत्या पद्धतीने करावे आणि त्याने पितरांची कशी तृप्ती होते?
कुर्यादहरहः श्राद्धम् अन्नाद्येनोदकेन वा पयोमूलफलैर् वापि पितृभ्यः प्रीतिमावहन्
माणसाने रोज अन्न, पाणी, दूध, कंद किंवा फळांनी श्राद्ध करावे, त्यामुळे पितरांना समाधान मिळते.
नित्यं नैमित्तिकं काम्यं त्रिविधं श्राद्धमुच्यते नित्यं तावत्प्रवक्ष्यामि अर्घ्यावाहनवर्जितम्
श्राद्ध तीन प्रकारचे असते: नित्य, नैमित्तिक आणि काम्य. आता मी नित्य श्राद्ध सांगतो, ज्यात अर्घ्य व स्वागत नसते.
अदैवं तद्विजानीयात् पार्वणं पर्वसु स्मृतम् पार्वणं त्रिविधं प्रोक्तं शृणु तावन्महीपते
हे देवांसाठी नसून, पर्वकाळी केले जाणारे पार्वण श्राद्ध आहे. पार्वण तीन प्रकारचे असते; हे ऐक, राजन.
पार्वणे ये नियोज्यास्तु ताञ्शृणुष्व नराधिप पञ्चाग्निः स्नातकश्चैव त्रिसुपर्णः षडङ्गवित्
राजाधिराज, पार्वण श्राद्धासाठी कोणते लोक योग्य आहेत ते ऐक: पंचाग्नी, स्नातक, त्रिसुपर्ण जाणणारा आणि षडंग वेदांचा ज्ञाता.
श्रोत्रियः श्रोत्रियसुतो विधिवाक्यविशारदः सर्वज्ञो वेदविन्मन्त्री ज्ञातवंशः कुलान्वितः
श्रौत ब्राह्मण, त्याचा मुलगा, विधिवचन जाणणारा, सर्वज्ञ, वेद आणि मंत्रांचा जाणकार, वंश माहित असलेला आणि चांगल्या घराण्यातला.
पुराणवेत्ता धर्मज्ञः स्वाध्यायजपतत्परः शिवभक्तः पितृपरः सूर्यभक्तो ऽथ वैष्णवः
पुराण जाणणारा, धर्मज्ञ, स्वाध्यायात आणि जपात मग्न, शंकरभक्त, पितरांप्रती निष्ठावान, सूर्यभक्त आणि विष्णूभक्त.
ब्रह्मण्यो योगविच्छान्तो विजितात्मा च शीलवान् भोजयेच्चापि दौहित्रं यत्नतः स्वसुहृद्गुरून्
ब्रह्मनिष्ठ, योगात शांत, आत्मसंयमी आणि सद्गुणी; तसेच, नातू, आपले मित्र आणि गुरु यांनाही काळजीपूर्वक जेवू घालावे.
विट्पीतं मातुलं बन्धुम् ऋत्विगाचार्यसोमपान् यश्च व्याकुरुते वाक्यं यश्च मीमांसते ऽध्वरम्
विनोदी, मामा, नातेवाईक, ऋत्विज, आचार्य, सोमपान करणारा, वचन स्पष्ट करणारा आणि यज्ञाचे परीक्षण करणारा.
सामस्वरविधिज्ञश्च पङ्क्तिपावनपावनः सामगो ब्रह्मचारी च वेदयुक्तो ऽथ ब्रह्मवित्
सामगानाचे स्वर आणि पद्धती जाणणारा, पंक्ती शुद्ध करणारा, सामगायक, ब्रह्मचारी, वेदाभ्यास करणारा आणि ब्रह्मज्ञ.
यत्रैते भुञ्जते श्राद्धे तदेव परमार्थवत् एते भोज्याः प्रयत्नेन वर्जनीयान्निबोध मे
ज्या श्राद्धात हे सर्वजण जेवतात, तेच श्रेष्ठ मानले जाते. हे लोक काळजीपूर्वक जेवू घालावेत; आता कोणांना टाळावे ते मी सांगतो.
पतितो ऽभिशस्तः क्लीबः पिशुनव्यङ्गरोगिणः कुनखी श्यावदन्तश्च कुण्डगोलाश्वपालकाः
पतन झालेला, दोषी, नपुंसक, निंदा करणारा, विकृत, रोगी, वाईट नख असलेला, काळ्या दातांचा, डुक्कर, गाढव किंवा घोडे राखणारे.
परिवित्तिर्नियुक्तात्मा प्रमत्तोन्मत्तदारुणाः बैडाली बकवृत्तिश्च दम्भी देवलकादयः
जे लोक दुसऱ्याच्या संपत्तीच्या मागे लागतात, जे बेफिकीर, वेडे, रागीट, मांजरीसारखी किंवा बगळ्यासारखी वागणूक ठेवतात, जे दांभिक असतात — असे देवळक वगैरे लोक —
कृतघ्नान्नास्तिकांस् तद्वन् म्लेच्छदेशनिवासिनः त्रिशङ्कुर् बर्बरद्राववीतद्रविडकोङ्कणान्
जे कृतघ्न आहेत, नास्तिक आहेत, आणि तसेच जे म्लेच्छ प्रदेशात राहतात — त्रिशंकू, बर्बर, द्राविड, कोकणातील लोक —
वर्जयेल्लिङ्गिनः सर्वाञ् श्राद्धकाले विशेषतः पूर्वेद्युरपरेद्युर्वा विनीतात्मा निमन्त्रयेत्
सर्व लिंगधारी लोकांना, विशेषतः श्राद्धाच्या वेळी, टाळावे. पण पूर्वीच्या किंवा नंतरच्या दिवशी, विनम्र मनाचा माणूस त्यांना बोलावू शकतो.
निमन्त्रितान्हि पितर उपतिष्ठन्ति तान्द्विजान् वायुभूता नु गच्छन्ति तथासीनानुपासते
कारण जेव्हा ब्राह्मणांना आमंत्रित केले जाते, तेव्हा पितर खरोखरच तिथे येतात; वाऱ्यासारखे ते तिथे जातात आणि बसलेले असताना त्यांची सेवा केली जाते.