विषण्णमनसो देवाः समहेन्द्रास्तदाभवन् वराङ्गी स्वसुतं दृष्ट्वा हर्षेणापूरिता तदा
देव आणि इंद्र सगळे निराश झाले. वरांगी आपल्या मुलाला पाहून आनंदाने भरून गेली.
बहु मेने न देवेन्द्रविजयं तु तदेव सा जातमात्रस्तु दैत्येन्द्रस् तारकश्चण्डविक्रमः
तिला इंद्राचा विजय काही महत्त्वाचा वाटला नाही. नुकताच जन्मलेला दैत्यांचा राजा तारक अत्यंत पराक्रमी होता.
अभिषिक्तो ऽसुरैः सर्वैः कुजम्भमहिषादिभिः सर्वासुरमहाराज्ये पृथिवीतुलनक्षमैः
कुजंभ, महिष आणि इतर सर्व दैत्यांनी त्याला सर्व दैत्यांच्या साम्राज्याचा राजा म्हणून अभिषेक केला, जो पृथ्वी हादरवू शकेल असा.
स तु प्राप्य महाराज्यं तारको मुनिसत्तमाः उवाच दानवश्रेष्ठान् युक्तियुक्तमिदं वचः
महासाम्राज्य मिळाल्यावर, तारकाने, हे श्रेष्ठ ऋषी, प्रमुख दानवांना योग्य आणि विचारपूर्वक असे शब्द सांगितले.
शृणुध्वमसुराः सर्वे वाक्यं मम महाबलाः श्रेयसे क्रियतां बुद्धिः सर्वैः कृत्यस्य संविधौ
हे बलाढ्य दैत्यांनो, माझे बोलणे ऐका. आपल्या सर्वांच्या कल्याणासाठी आणि योग्य कार्यासाठी आपण सर्वांनी एकत्र विचार करावा.
वंशक्षयकरा देवाः सर्वेषामेव दानवाः अस्माकं जातिधर्मो वै विरूढं वैरमक्षयम्
देव आपला वंश नष्ट करणारे आहेत; सर्व दानवांनो, आपला स्वभावच असा आहे की देवांशी आपले वैर कधीच संपणार नाही.
वयमद्य गमिष्यामः सुराणां निग्रहाय तु स्वबाहुबलमाश्रित्य सर्व एव न संशयः
आज आपण सर्वजण आपली स्वतःची ताकद वापरून देवांना जिंकायला निघणार आहोत—यात काहीच शंका नाही.
किंतु नातपसा युक्तो मन्ये ऽहं सुरसंगमम् अहमादौ करिष्यामि ततो घोरं दितेः सुताः
पण मी असं मानत नाही की तपश्चर्या न करता देवांशी सामना करावा; आधी मी कठोर तप करतो, मग दितीचे पुत्र भयंकर युद्ध करतील.
ततः सुरान्विजेष्यामो भोक्ष्यामो ऽथ जगत्त्रयम् स्थिरोपायो हि पुरुषः स्थिरश्रीरपि जायते
त्यांनंतर आपण देवांना हरवू आणि तीनही लोकांचा उपभोग घेऊ; कारण ज्याची निश्चयबद्धता ठाम असते, त्याला नक्कीच कायमची समृद्धी मिळते.
रक्षितुं नैव शक्नोति चपलश्चपलाः श्रियः तच्छ्रुत्वा दानवाः सर्वे वाक्यं तस्यासुरस्य तु
ज्याचं मन चंचल असतं, त्याला काहीच टिकवता येत नाही, कारण लक्ष्मी सुद्धा चंचल असते; हे ऐकून सर्व दानव त्या असुराच्या शब्दांकडे लक्ष देऊ लागले.
साधु साध्वित्यवोचंस्ते तत्र दैत्याः सविस्मयाः सो ऽगच्छत्पारियात्रस्य गिरेः कन्दरमुत्तमम्
तेव्हा ते दैत्य आश्चर्यचकित होऊन म्हणाले, 'छान बोललास! छान बोललास!' आणि तो त्या पारियात्र पर्वताच्या सुंदर गुहेकडे गेला.
सर्वर्तुकुसुमाकीर्णं नानौषधिविदीपितम् नानाधातुरसस्रावचित्रं नानागुहागृहम्
ती गुहा सर्व ऋतूंच्या फुलांनी सजलेली होती, विविध औषधींनी उजळलेली, अनेक धातूंच्या प्रवाहांनी भरलेली आणि वेगवेगळ्या गुहा व घरांनी नटलेली होती.
गहनैः सर्वतो गूढं चित्रकल्पद्रुमाश्रयम् अनेकाकारबहुलं पृथक्पक्षिकुलाकुलम्
ती सर्व बाजूंनी दाट झाडांनी लपलेली होती, सुंदर कल्पवृक्षांनी आच्छादलेली, असंख्य रूपांनी आणि वेगवेगळ्या पक्ष्यांच्या थव्यांनी गजबजलेली होती.
नानाप्रस्रवणोपेतं नानाविधजलाशयम् प्राप्य तत्कन्दरं दैत्यश् चचार विपुलं तपः
अनेक झऱ्यांनी आणि वेगवेगळ्या पाण्याच्या साठ्यांनी युक्त असलेली ती गुहा गाठून त्या दैत्याने मोठं तप सुरू केलं.
निराहारः पञ्चतपाः पत्त्रभुग्वारिभोजनः शतं शतं समानां तु तपांस्येतानि सो ऽकरोत्
तो उपाशी राहिला, पंचतप करीत राहिला, पानं आणि पाणी यावर जगला; शेकडो-शेकडो वर्षं त्याने अशी तपश्चर्या केली.
ततः स्वदेहादुत्कृत्य कर्षं कर्षं दिने दिने मांसस्याग्नौ जुहावासौ ततो निर्मांसतां गतः
मग, दररोज तो आपल्या शरीरातून मांस कापून अग्नीत समर्पित करू लागला; त्यामुळे तो पूर्णपणे मांसहीन झाला.
तस्मिन्निर्मांसतां याते तपोराशित्वमागते जज्वलुः सर्वभूतानि तेजसा तस्य सर्वतः
तो जेव्हा पूर्णपणे मांसहीन झाला आणि त्याने प्रचंड तपशक्ति मिळवली, तेव्हा त्याच्या तेजामुळे सर्व जीव सगळीकडे जळू लागले.
उद्विग्नाश्च सुराः सर्वे तपसा तस्य भीषिताः एतस्मिन्नन्तरे ब्रह्मा परमं तोषमागतः
त्याच्या तपामुळे सर्व देव घाबरले, अस्वस्थ झाले; आणि त्याच वेळी ब्रह्मा अत्यंत संतुष्ट झाले.
तारकस्य वरं दातुं जगाम त्रिदशालयात् प्राप्य तं शैलराजानं स गिरेः कन्दरस्थितम् उवाच तारकं देवो गिरा मधुरया युतः
तारकाला वर द्यायला ब्रह्मा देवांच्या लोकातून आले; त्यांनी पर्वतराजाच्या गुहेत असलेल्या तारकाला शोधून गोड शब्दांत त्याला संबोधले.
पुत्रालं तपसा ते ऽस्तु नास्त्यसाध्यं तवाधुना वरं वृणीष्व रुचिरं यत्ते मनसि वर्तते
मुला, आता पुरे तुझं तप; आता तुझ्यासाठी काहीही अशक्य नाही. तुझ्या मनात जे सुंदर वर आहे ते माग.
इत्युक्तस्तारको दैत्यः प्रणम्यात्मभुवं विभुम् उवाच प्राञ्जलिर्भूत्वा प्रणतः पृथुविक्रमः
असं ऐकून, तारक नावाचा दैत्य हात जोडून, नम्रपणे, त्या स्वयंभू परमेश्वराला वंदन करून म्हणाला.
देवभूतमनोवास वेत्सि जन्तुविचेष्टितम् कृतप्रतिकृताकाङ्क्षी जिगीषुः प्रायशो जनः
देवा, तुला देवांचे मन आणि सर्व प्राण्यांच्या कृती माहीत आहेत; माणसं नेहमीच फळ किंवा सूड मिळावा म्हणून विजयासाठी प्रयत्न करतात.
वयं च जातिधर्मेण कृतवैराः सहामरैः तैश्च निःशेषिता दैत्याः क्रूरैः संत्यज्य धर्मिताम् तेषामहं समुद्धर्ता भवेयमिति मे मतिः
आमचं जन्माने आणि कर्तव्यानं अमरांशी वैर आहे; त्या क्रूर देवांनी आमच्या दैत्यांचा नाश केला, धर्म सोडून दिला. त्यांना वाचवावं, हीच माझी इच्छा आहे.
अवध्यः सर्वभूतानाम् अस्त्राणां च महौजसाम् स्यामहं परमो ह्येष वरो मम हृदि स्थितः
मला सर्व जीव आणि प्रचंड अस्त्रांपासून मारता येऊ नये; हेच श्रेष्ठ वर माझ्या मनात ठाम आहे.
एतन्मे देहि देवेश नान्यो मे रोचते वरः तमुवाच ततो दैत्यं विरिञ्चिः सुरनायकः
देवांच्या अधिपती, मला हेच वर द्या; दुसरा कोणताही वर मला आवडत नाही. मग ब्रह्मदेव, देवांचा प्रमुख, त्या दैत्याला म्हणाला.
न युज्यन्ते विना मृत्युं देहिनो दैत्यसत्तम यतस्ततो ऽपि वरय मृत्युं यस्मान्न शङ्कसे
देह असलेल्या कोणत्याही जीवाला मृत्यूशिवाय अस्तित्व नाही, हे दैत्यश्रेष्ठा; म्हणून मृत्यू वगळता दुसरा वर माग, कारण तुला मृत्यूची भीती नाही.
ततः संचिन्त्य दैत्येन्द्रः शिशोर्वै सप्तवासरात् वव्रे महासुरो मृत्युम् अवलेपेन मोहितः
मग त्या दैत्यराजाने थोडा विचार करून, गर्वाने अंध झालेला, बालक म्हणून जन्मल्यानंतर सातव्या दिवशीच मृत्यू यावा, असा वर मागितला.
ब्रह्मा चास्मै वरं दत्त्वा यत्किंचिन्मनसेप्सितम् जगाम त्रिदिवं देवो दैत्यो ऽपि स्वकमालयम्
ब्रह्मदेवाने त्याच्या मनातील हवी ती गोष्ट त्याला वर म्हणून दिली आणि तो देव स्वर्गात गेला; दैत्यही आपल्या घरी परतला.
उत्तीर्णं तपसस्तं तु दैत्यं दैत्येश्वरास्तथा परिवव्रुः सहस्राक्षं दिवि देवगणा यथा
त्या दैत्याने तप पूर्ण केल्यावर, दैत्यांचे सर्व प्रमुख त्याच्या आजूबाजूला गोळा झाले, जसे स्वर्गात इंद्राभोवती देवगण असतात.
तस्मिन्महति राज्यस्थे तारके दैत्यनन्दने ऋतवो मूर्तिमन्तश्च स्वकालगुणबृंहिताः
तारक, दैत्यांचा आनंद, मोठ्या राज्यावर राज्य करत असताना, ऋतू स्वतःच्या गुणांनी उजळून, मूर्त रूपात त्याच्या सभोवती प्रकट झाले.