किमर्थं पुत्रं भूयस्त्वं नियमं क्रूरमिच्छसि आहाराभिमुखो दैत्य तन्नो ब्रूहि महाव्रत
माझ्या मुला, तू पुन्हा हे कठोर व्रत का करायचे ठरवलेस? अन्नाच्या शोधात असलेल्या दैत्यराजा, हे महाव्रती, आम्हाला सांग.
यावदब्दसहस्रेण निराहारस्य यत्फलम् क्षणेनैकेन तल्लभ्यं त्यक्त्वाहारमुपस्थितम्
हजारो वर्षे उपवास केल्याने जे फळ मिळते, ते योग्य वेळी अन्न त्यागल्यावर एका क्षणात मिळू शकते.
त्यागो ह्यप्राप्तकामानां कामेभ्यो न तथा गुरुः यथा प्राप्तं परित्यज्य कामं कमललोचन
अजून न मिळालेल्या इच्छांचा त्याग फार मोठा नसतो, पण जी इच्छा मिळाली आहे तिचा त्याग करणे खरे मोठे आहे, हे कमललोचना.
श्रुत्वैतद्ब्रह्मणो वाक्यं दैत्यः प्राञ्जलिरब्रवीत् चिन्तयंस्तपसा युक्तो हृदि ब्रह्ममुखेरितम्
हे ब्रह्मदेवाचे बोल ऐकून, दैत्याने हात जोडून उत्तर दिले. त्याचे मन तपात गुंतले होते आणि ब्रह्मदेवाने सांगितलेले तो मनाशी विचार करत होता.
उत्थितेन मया दृष्टा समाधानात्त्वदाज्ञया महिषी भीषिता दीना रुदती शाखिनस्तले
तुमच्या आज्ञेने मी ध्यानातून उठलो आणि तेव्हा माझी राणी झाडाखाली घाबरलेली, दुःखी आणि रडताना मला दिसली.
सा मयोक्ता तु तन्वङ्गी दूयमानेन चेतसा किमेवं वर्तसे भीरु वद त्वं किं चिकीर्षसि
ती कृशांगिनी, मी मनात व्याकुळ होऊन तिला विचारले, 'अगं घाबरट, तू अशी का वागत आहेस? सांग, तुला काय करायचे आहे?'
इत्युक्ता सा मया देव प्रोवाच स्खलिताक्षरम् वाक्यं चोवाच तन्वङ्गी भीता सा हेतुसंहितम्
देवा, मी तिला असे विचारल्यावर तिने घाबरत, अडखळत्या शब्दांत उत्तर दिले; ती कृशांगिनी कारणासह आपली व्यथा बोलली.
त्रासितास्म्यपविद्धास्मि कर्षिता पीडितास्मि च रौद्रेण देवराजेन नष्टनाथेव भूरिशः
मी वारंवार घाबरले, फेकली गेले, त्रास दिला गेला आणि छळले गेले, देवांचा रौद्र राजा मला छळतो आहे, जणू माझा रक्षण करणारा कोणीच उरलेला नाही.
दुःखस्यान्तमपश्यन्ती प्राणांस्त्यक्तुं व्यवस्थिता पुत्रं मे तारकं देहि ह्य् अस्माद्दुःखमहार्णवात्
माझ्या दुःखाला काहीच अंत दिसत नाही, म्हणून मी आपले प्राण सोडायचे ठरवले आहे. मला तारक नावाचा मुलगा दे, जो या दुःखाच्या अथांग सागरातून मला वाचवेल.
एवमुक्तस्तु संक्षुब्धस् तस्याः पुत्रार्थमुद्यतः तपो घोरं करिष्यामि जयाय त्रिदिवौकसाम्
अशी विनंती ऐकून तो अस्वस्थ झाला आणि तिच्या मुलासाठी ठरवले—मी प्रचंड तप करीन, जेणेकरून स्वर्गातील देवांवर विजय मिळवता येईल.
एतच्छ्रुत्वा वचो देवः पद्मगर्भोद्भवस्तदा उवाच दैत्यराजानं प्रसन्नश्चतुराननः
हे शब्द ऐकून कमळातून जन्मलेला देव प्रसन्न झाला आणि चार मुख असलेला ब्रह्मा शांतपणे दैत्यराजाला म्हणाला.
अलं ते तपसा वत्स मा क्लेशे दुस्तरे विश पुत्रस्ते तारको नाम भविष्यति महाबलः
वत्सा, आता पुरे झाले तुझे तप; अशा कठीण कष्टात जाऊ नकोस. तुझा मुलगा तारक नावाचा होईल आणि तो फार बलाढ्य असेल.
देवसीमन्तिनीनां तु धम्मिल्लस्य विमोक्षणः इत्युक्तो दैत्यनाथस्तु प्रणिपत्य पितामहम्
देवी धम्मिल्ला हिला मुक्ती मिळेल—असे ब्रह्मदेवाने सांगितल्यावर दैत्यांचा नाथ ब्रह्मदेवाला वंदन करून खाली वाकला.
आगत्यानन्दयामास महिषीं हर्षिताननः तौ दम्पती कृतार्थौ तु जग्मतुः स्वाश्रमं मुदा
मग तो आनंदाने आपल्या राणीला भेटला, त्याचा चेहरा आनंदाने उजळून निघाला. दोघांचेही मनोकामना पूर्ण झाल्याने ते दोघे आनंदात आपल्या आश्रमात गेले.
वज्राङ्गेणाहितं गर्भं वराङ्गी वरवर्णिनी पूर्णं वर्षसहस्रं च दधारोदर एव हि
वज्रांगाने ठेवलेला गर्भ सुंदर आणि तेजस्वी वरांगीने आपल्या पोटात पूर्ण हजार वर्षे धरून ठेवला.
ततो वर्षसहस्रान्ते वराङ्गी सुषुवे सुतम् जायमाने तु दैत्येन्द्रे तस्मिंल्लोकभयंकरे
हजार वर्षे पूर्ण झाल्यावर वरांगीने एक पुत्र जन्माला घातला. तो दैत्यांचा राजा जन्मताच जगाला भयभीत करणारा ठरला.
चचाल सकला पृथ्वी समुद्राश्च चकम्पिरे चेलुर्महीधराः सर्वे ववुर्वाताश्च भीषणाः
संपूर्ण पृथ्वी हलली, समुद्र थरथरले, सर्व पर्वत डोलू लागले आणि भयंकर वारे वाहू लागले.
जेपुर्जप्यं मुनिवरा नेदुर्व्यालमृगा अपि चन्द्रसूर्यौ जहुः कान्तिं सनीहारा दिशो ऽभवन्
महर्षी जप करू लागले, जंगली प्राणी डरकाळ्या फोडू लागले, चंद्र-सूर्याचा तेज कमी झाला आणि दिशांना धुके पसरले.
जाते महासुरे तस्मिन् सर्वे चापि महासुराः आजग्मुर्हृषितास्तत्र तथा चासुरयोषितः
तो महादैत्य जन्मला तेव्हा सर्व मोठे दैत्य आणि त्यांच्या स्त्रिया आनंदाने तिथे आले.
जगुर्हर्षसमाविष्टा ननृतुश्चासुराङ्गनाः ततो महोत्सवो जातो दानवानां द्विजोत्तमाः
दैत्यांच्या स्त्रिया आनंदाने गाऊ लागल्या आणि नाचू लागल्या. मग दानवांमध्ये मोठा उत्सव झाला, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण.
विषण्णमनसो देवाः समहेन्द्रास्तदाभवन् वराङ्गी स्वसुतं दृष्ट्वा हर्षेणापूरिता तदा
देव आणि इंद्र सगळे निराश झाले. वरांगी आपल्या मुलाला पाहून आनंदाने भरून गेली.
बहु मेने न देवेन्द्रविजयं तु तदेव सा जातमात्रस्तु दैत्येन्द्रस् तारकश्चण्डविक्रमः
तिला इंद्राचा विजय काही महत्त्वाचा वाटला नाही. नुकताच जन्मलेला दैत्यांचा राजा तारक अत्यंत पराक्रमी होता.
अभिषिक्तो ऽसुरैः सर्वैः कुजम्भमहिषादिभिः सर्वासुरमहाराज्ये पृथिवीतुलनक्षमैः
कुजंभ, महिष आणि इतर सर्व दैत्यांनी त्याला सर्व दैत्यांच्या साम्राज्याचा राजा म्हणून अभिषेक केला, जो पृथ्वी हादरवू शकेल असा.
स तु प्राप्य महाराज्यं तारको मुनिसत्तमाः उवाच दानवश्रेष्ठान् युक्तियुक्तमिदं वचः
महासाम्राज्य मिळाल्यावर, तारकाने, हे श्रेष्ठ ऋषी, प्रमुख दानवांना योग्य आणि विचारपूर्वक असे शब्द सांगितले.
शृणुध्वमसुराः सर्वे वाक्यं मम महाबलाः श्रेयसे क्रियतां बुद्धिः सर्वैः कृत्यस्य संविधौ
हे बलाढ्य दैत्यांनो, माझे बोलणे ऐका. आपल्या सर्वांच्या कल्याणासाठी आणि योग्य कार्यासाठी आपण सर्वांनी एकत्र विचार करावा.
वंशक्षयकरा देवाः सर्वेषामेव दानवाः अस्माकं जातिधर्मो वै विरूढं वैरमक्षयम्
देव आपला वंश नष्ट करणारे आहेत; सर्व दानवांनो, आपला स्वभावच असा आहे की देवांशी आपले वैर कधीच संपणार नाही.
वयमद्य गमिष्यामः सुराणां निग्रहाय तु स्वबाहुबलमाश्रित्य सर्व एव न संशयः
आज आपण सर्वजण आपली स्वतःची ताकद वापरून देवांना जिंकायला निघणार आहोत—यात काहीच शंका नाही.
किंतु नातपसा युक्तो मन्ये ऽहं सुरसंगमम् अहमादौ करिष्यामि ततो घोरं दितेः सुताः
पण मी असं मानत नाही की तपश्चर्या न करता देवांशी सामना करावा; आधी मी कठोर तप करतो, मग दितीचे पुत्र भयंकर युद्ध करतील.
ततः सुरान्विजेष्यामो भोक्ष्यामो ऽथ जगत्त्रयम् स्थिरोपायो हि पुरुषः स्थिरश्रीरपि जायते
त्यांनंतर आपण देवांना हरवू आणि तीनही लोकांचा उपभोग घेऊ; कारण ज्याची निश्चयबद्धता ठाम असते, त्याला नक्कीच कायमची समृद्धी मिळते.
रक्षितुं नैव शक्नोति चपलश्चपलाः श्रियः तच्छ्रुत्वा दानवाः सर्वे वाक्यं तस्यासुरस्य तु
ज्याचं मन चंचल असतं, त्याला काहीच टिकवता येत नाही, कारण लक्ष्मी सुद्धा चंचल असते; हे ऐकून सर्व दानव त्या असुराच्या शब्दांकडे लक्ष देऊ लागले.