तस्यां तपसि वर्तन्त्याम् इन्द्रश्चक्रे विभीषिकाम् भूत्वा तु मर्कटस्तत्र तदाश्रमपदं महान्
ती त्या कठोर तपात असताना, इंद्राने तिच्या आश्रमात भीती निर्माण केली. तो मोठा माकड बनून तेथे आला.
चक्रे विलोलं निःशेषं तुम्बीघटकरण्डकम् ततस्तु मेघरूषेण कम्पं तस्याकरोन्महान्
त्याने तिच्या सर्व पाण्याच्या मडक्या, घागरी आणि टोपल्या हलवून विखुरल्या. मग मेघाचा रूप घेऊन मोठा धक्का दिला.
ततो भुजंगरूपेण बद्ध्वा च चरणद्वयम् अपाकर्षत्ततो दूरं भ्रमंस्तस्या महीमिमाम्
मग सर्पाचे रूप घेऊन, तिचे दोन्ही पाय बांधले आणि तिला दूरवर ओढून नेले, त्यामुळे ती पृथ्वीवर भटकत राहिली.
तपोबलाढ्या सा तस्य न वध्यत्वं जगाम ह ततो गोमायुरूपेण तस्यादूषयदाश्रमम्
तिच्या तपाच्या सामर्थ्यामुळे, तिला त्याच्याकडून काहीही इजा झाली नाही. मग कोल्ह्याचे रूप घेऊन त्याने तिच्या आश्रमाला अपवित्र केले.
ततस्तु मेघरूपेण तस्याः क्लेदयदाश्रमम् भीषिकाभिर् अनेकाभिस् तां क्लिश्यन्पाकशासनः
मग मेघाचे रूप घेऊन त्याने तिच्या आश्रमात पाणी सांडले. पाका-शासनाने अनेक प्रकारच्या भीती दाखवून तिला त्रास दिला.
विरराम यदा नैवं वज्राङ्गमहिषी तदा शैलस्य दुष्टतां मत्वा शापं दातुं व्यवस्थिता
वज्रांगाची पत्नी आपले तप सोडत नव्हती. तेव्हा तिने डोंगरालाच दोषी धरून, शाप द्यायचे ठरवले.
स शापाभिमुखां दृष्ट्वा शैलः पुरुषविग्रहः उवाच तां वरारोहां वराङ्गीं भीरुचेतनः
ती शाप देण्यासाठी सज्ज झाली आहे हे पाहून, तो डोंगर मानवाचे रूप घेऊन, घाबरलेल्या मनाने त्या सुंदर वरांगीला म्हणाला.
नाहं वराङ्गने दुष्टः सेव्यो ऽहं सर्वदेहिनाम् विभ्रमं तु करोत्येष रुषितः पाकशासनः
वरांगे, मी वाईट नाही. सर्व सजीव मला पूजतात. हा पाका-शासन रागावून हे सर्व उपद्रव करतो आहे.
एतस्मिन्नन्तरे जातः कालो वर्षसहस्रिकः तस्मिन्गते तु भगवान् काले कमलसंभवः तुष्टः प्रोवाच वज्राङ्गं तमागम्य जलाश्रयम्
इतक्यात हजार वर्षांचा काळ पूर्ण झाला. तो काळ संपल्यावर, कमळातून जन्मलेले भगवंत प्रसन्न होऊन, पाण्यात असलेल्या वज्रांगाजवळ आले आणि म्हणाले.
ददामि सर्वकामांस्ते उत्तिष्ठ दितिनन्दन एवमुक्तस्तदोत्थाय दैत्येन्द्रस्तपसां निधिः उवाच प्राञ्जलिर्वाक्यं सर्वलोकपितामहम्
मी तुझे सर्व इच्छित देतो. उठ, दितीपुत्रा. असे ऐकून, तपाचा खजिना असलेला दैत्यांचा राजा उठला आणि हात जोडून सर्व लोकांचे पितामहांना म्हणाला.
आसुरो मास्तु मे भावः सन्तु लोका ममाक्षयाः तपस्येव रतिर् मेऽस्तु शरीरस्यास्तु वर्तनम्
माझ्या मनात असुरी वृत्ती कधीच येऊ नये, माझे लोक कायमचे टिकून राहावेत, मला तप करण्यात नेहमी आनंद मिळावा आणि माझे शरीर निरोगी राहावे.
एवमस्त्विति तं देवो जगाम स्वकमालयम् वज्राङ्गो ऽपि समाप्ते तु तपसि स्थिरसंयमः
देवाने 'तसेच होवो' असे सांगितले आणि आपल्या स्थानावर गेला. वज्रांगानेही आपले कठोर तप पूर्ण केले.
आहारमिच्छन्भार्यां स्वां न ददर्शाश्रमे स्वके क्षुधाविष्टः स शैलस्य गहनं प्रविवेश ह
भोजन मिळवण्यासाठी आणि पत्नीला शोधण्यासाठी तो आपल्या आश्रमात गेला, पण तिथे ती दिसली नाही. भुकेने व्याकुळ होऊन तो डोंगराच्या दाट जंगलात गेला.
आदातुं फलमूलानि स च तस्मिन्व्यलोकयत् रुदतीं तां प्रियां दीनां तनुप्रच्छादिताननाम् तां विलोक्य स दैत्येन्द्रः प्रोवाच परिसान्त्वयन्
फळे-मुळे गोळा करत असताना त्याने आपली प्रिय पत्नी तिथे रडताना, दुःखी अवस्थेत आणि कपड्याने चेहरा झाकलेला पाहिली. हे पाहून त्या दैत्यराजाने तिला शांतपणे समजावले.
केन ते ऽपकृतं भीरु यमलोकं यियासुना कं वा कामं प्रयच्छामि शीघ्रं मे ब्रूहि भामिनि
अगं घाबरट, तुला कोणाने त्रास दिला? कोण यमलोकात जायला निघाला आहे? किंवा तुला काय हवे आहे ते सांग, मी ते लगेच पूर्ण करीन. लवकर सांग, सुंदरिनी.
त्रासितास्म्यपविद्धास्मि ताडिता पीडितापि च रौद्रेण देवराजेन नष्टनाथेव भूरिशः
मी वारंवार घाबरले, फेकली गेले, मार खाल्ला आणि देवांचा रौद्र राजा मला छळतो आहे, जणू माझा रक्षण करणारा कोणीच उरलेला नाही.
दुःखपारमपश्यन्ती प्राणांस्त्यक्तुं व्यवस्थिता पुत्रं मे तारकं देहि दुःखशोकमहार्णवात्
माझ्या दुःखाला काहीच अंत दिसत नाही, म्हणून मी प्राण सोडायचे ठरवले आहे. मला माझा मुलगा तारक मिळू दे, म्हणजे या दुःखाच्या अथांग सागरातून मी बाहेर पडू शकेन.
एवमुक्तः स दैत्येन्द्रः कोपव्याकुललोचनः शक्तो ऽपि देवराजस्य प्रतिकर्तुं महासुरः
हे ऐकून दैत्यांचा राजा, ज्याच्या डोळ्यांत राग भरला होता, तो देवराजावर सूड घेण्यास समर्थ असूनही—
तपः कर्तुं पुनर्दैत्यो व्यवस्वेत महाबलः ज्ञात्वा तु तस्य संकल्पं ब्रह्मा क्रूरतरं पुनः
—तो बलवान दैत्य पुन्हा एकदा तप करण्याचा निर्धार करतो; पण त्याचा कठोर संकल्प ओळखून ब्रह्मदेव पुन्हा—
आजगाम तदा तत्र यत्रासौ दितिनन्दनः उवाच तस्मै भगवान् प्रभुर्मधुरया गिरा
—तेथे आला, जिथे तो दितीचा मुलगा होता; आणि त्या भगवंताने मधुर शब्दांत त्याच्याशी बोलले.
किमर्थं पुत्रं भूयस्त्वं नियमं क्रूरमिच्छसि आहाराभिमुखो दैत्य तन्नो ब्रूहि महाव्रत
माझ्या मुला, तू पुन्हा हे कठोर व्रत का करायचे ठरवलेस? अन्नाच्या शोधात असलेल्या दैत्यराजा, हे महाव्रती, आम्हाला सांग.
यावदब्दसहस्रेण निराहारस्य यत्फलम् क्षणेनैकेन तल्लभ्यं त्यक्त्वाहारमुपस्थितम्
हजारो वर्षे उपवास केल्याने जे फळ मिळते, ते योग्य वेळी अन्न त्यागल्यावर एका क्षणात मिळू शकते.
त्यागो ह्यप्राप्तकामानां कामेभ्यो न तथा गुरुः यथा प्राप्तं परित्यज्य कामं कमललोचन
अजून न मिळालेल्या इच्छांचा त्याग फार मोठा नसतो, पण जी इच्छा मिळाली आहे तिचा त्याग करणे खरे मोठे आहे, हे कमललोचना.
श्रुत्वैतद्ब्रह्मणो वाक्यं दैत्यः प्राञ्जलिरब्रवीत् चिन्तयंस्तपसा युक्तो हृदि ब्रह्ममुखेरितम्
हे ब्रह्मदेवाचे बोल ऐकून, दैत्याने हात जोडून उत्तर दिले. त्याचे मन तपात गुंतले होते आणि ब्रह्मदेवाने सांगितलेले तो मनाशी विचार करत होता.
उत्थितेन मया दृष्टा समाधानात्त्वदाज्ञया महिषी भीषिता दीना रुदती शाखिनस्तले
तुमच्या आज्ञेने मी ध्यानातून उठलो आणि तेव्हा माझी राणी झाडाखाली घाबरलेली, दुःखी आणि रडताना मला दिसली.
सा मयोक्ता तु तन्वङ्गी दूयमानेन चेतसा किमेवं वर्तसे भीरु वद त्वं किं चिकीर्षसि
ती कृशांगिनी, मी मनात व्याकुळ होऊन तिला विचारले, 'अगं घाबरट, तू अशी का वागत आहेस? सांग, तुला काय करायचे आहे?'
इत्युक्ता सा मया देव प्रोवाच स्खलिताक्षरम् वाक्यं चोवाच तन्वङ्गी भीता सा हेतुसंहितम्
देवा, मी तिला असे विचारल्यावर तिने घाबरत, अडखळत्या शब्दांत उत्तर दिले; ती कृशांगिनी कारणासह आपली व्यथा बोलली.
त्रासितास्म्यपविद्धास्मि कर्षिता पीडितास्मि च रौद्रेण देवराजेन नष्टनाथेव भूरिशः
मी वारंवार घाबरले, फेकली गेले, त्रास दिला गेला आणि छळले गेले, देवांचा रौद्र राजा मला छळतो आहे, जणू माझा रक्षण करणारा कोणीच उरलेला नाही.
दुःखस्यान्तमपश्यन्ती प्राणांस्त्यक्तुं व्यवस्थिता पुत्रं मे तारकं देहि ह्य् अस्माद्दुःखमहार्णवात्
माझ्या दुःखाला काहीच अंत दिसत नाही, म्हणून मी आपले प्राण सोडायचे ठरवले आहे. मला तारक नावाचा मुलगा दे, जो या दुःखाच्या अथांग सागरातून मला वाचवेल.
एवमुक्तस्तु संक्षुब्धस् तस्याः पुत्रार्थमुद्यतः तपो घोरं करिष्यामि जयाय त्रिदिवौकसाम्
अशी विनंती ऐकून तो अस्वस्थ झाला आणि तिच्या मुलासाठी ठरवले—मी प्रचंड तप करीन, जेणेकरून स्वर्गातील देवांवर विजय मिळवता येईल.