न मे कृत्यमनेनास्ति मातुराज्ञा कृता मया त्वं सुरासुरनाथो ऽसि मम च प्रपितामहः
'माझं त्याच्याशी आता काहीच काम नाही; आईची आज्ञा मी पूर्ण केली आहे. तुम्ही देव आणि असुरांचे स्वामी, तसेच माझे पणजोबा आहात.'
करिष्ये त्वद्वचो देव एष मुक्तः शतक्रतुः तपसे मे रतिर्देव निर्विघ्नं चैव मे भवेत्
'देवा, मी तुमचं म्हणणं पाळीन; शतक्रतु इंद्र सोडला जाईल. देवा, माझं मन नेहमी तपात रमावं आणि मला कुठलाही विघ्न येऊ नये.'
त्वत्प्रसादेन भगवन्न् इत्युक्त्वा विरराम सः तस्मिंस्तूष्णीं स्थिते दैत्ये प्रोवाचेदं पितामहः
‘तुमच्या कृपेने, प्रभो’ असे म्हणून तो शांत झाला. त्या दैत्याने गप्प उभा राहिल्यावर, पितामहांनी त्याला असे संबोधले.
तपस्त्वं क्रूरमापन्नो ह्य् अस्मच्छासनसंस्थितः अनया चित्तशुद्ध्या ते पर्याप्तं जन्मनः फलम्
तू माझ्या आज्ञेने कठोर तप केला आहेस. तुझ्या या निर्मळ मनामुळे, तुझ्या जन्माचे फळ पूर्ण झाले आहे.
इत्युक्त्वा पद्मजः कन्यां ससर्जायतलोचनाम् तामस्मै प्रददौ देवः पत्न्यर्थं पद्मसम्भवः
असे सांगून, कमळातून जन्मलेल्या देवांनी कमळासारख्या डोळ्यांची एक कन्या निर्माण केली आणि तिला त्याच्या पत्नी म्हणून दिले.
वराङ्गीति च नामास्याः कृत्वा यातः पितामहः वज्राङ्गो ऽपि तया सार्धं जगाम तपसे वनम्
पितामहांनी तिचे नाव ‘वरांगी’ ठेवले आणि ते निघून गेले. वज्रांग तिला घेऊन तप करण्यासाठी वनात गेला.
ऊर्ध्वबाहुः स दैत्येन्द्रो ऽचरदब्दसहस्रकम् कालं कमलपत्त्राक्षः शुद्धबुद्धिर् महातपाः
तो दैत्यांचा राजा, हात वर करून, हजार वर्षे कठोर तप करत राहिला. काळ, कमळासारखे डोळे, निर्मळ बुद्धी आणि मोठ्या तपश्चर्येने युक्त होता.
तावच्चावाङ्मुखः कालं तावत्पञ्चाग्निमध्यगः निराहारो घोरतपास् तपोराशिरजायत
त्या काळात तो खाली डोके करून बसला, पाच अग्नींच्या मध्ये राहिला, उपाशी राहिला आणि भीषण तप करून तपाचा साठा झाला.
ततः सो ऽन्तर्जले चक्रे कालं वर्षसहस्रकम् जलान्तरं प्रविष्टस्य तस्य पत्नी महाव्रता
नंतर त्याने पाण्यात हजार वर्षे तप केले. तो पाण्यात शिरल्यावर, त्याची पत्नी मोठ्या व्रताने स्थिर राहिली.
तस्यैव तीरे सरसस् तत्प्रीत्या मौनमास्थिता निराहारा तपो घोरं प्रविवेश महाद्युतिः
त्याच सरोवराच्या काठी, त्याच्या प्रेमासाठी, ती मौन धारण करून, उपाशी राहून, भीषण तपात मग्न झाली. तिच्या तेजाने ती उजळून गेली.
तस्यां तपसि वर्तन्त्याम् इन्द्रश्चक्रे विभीषिकाम् भूत्वा तु मर्कटस्तत्र तदाश्रमपदं महान्
ती त्या कठोर तपात असताना, इंद्राने तिच्या आश्रमात भीती निर्माण केली. तो मोठा माकड बनून तेथे आला.
चक्रे विलोलं निःशेषं तुम्बीघटकरण्डकम् ततस्तु मेघरूषेण कम्पं तस्याकरोन्महान्
त्याने तिच्या सर्व पाण्याच्या मडक्या, घागरी आणि टोपल्या हलवून विखुरल्या. मग मेघाचा रूप घेऊन मोठा धक्का दिला.
ततो भुजंगरूपेण बद्ध्वा च चरणद्वयम् अपाकर्षत्ततो दूरं भ्रमंस्तस्या महीमिमाम्
मग सर्पाचे रूप घेऊन, तिचे दोन्ही पाय बांधले आणि तिला दूरवर ओढून नेले, त्यामुळे ती पृथ्वीवर भटकत राहिली.
तपोबलाढ्या सा तस्य न वध्यत्वं जगाम ह ततो गोमायुरूपेण तस्यादूषयदाश्रमम्
तिच्या तपाच्या सामर्थ्यामुळे, तिला त्याच्याकडून काहीही इजा झाली नाही. मग कोल्ह्याचे रूप घेऊन त्याने तिच्या आश्रमाला अपवित्र केले.
ततस्तु मेघरूपेण तस्याः क्लेदयदाश्रमम् भीषिकाभिर् अनेकाभिस् तां क्लिश्यन्पाकशासनः
मग मेघाचे रूप घेऊन त्याने तिच्या आश्रमात पाणी सांडले. पाका-शासनाने अनेक प्रकारच्या भीती दाखवून तिला त्रास दिला.
विरराम यदा नैवं वज्राङ्गमहिषी तदा शैलस्य दुष्टतां मत्वा शापं दातुं व्यवस्थिता
वज्रांगाची पत्नी आपले तप सोडत नव्हती. तेव्हा तिने डोंगरालाच दोषी धरून, शाप द्यायचे ठरवले.
स शापाभिमुखां दृष्ट्वा शैलः पुरुषविग्रहः उवाच तां वरारोहां वराङ्गीं भीरुचेतनः
ती शाप देण्यासाठी सज्ज झाली आहे हे पाहून, तो डोंगर मानवाचे रूप घेऊन, घाबरलेल्या मनाने त्या सुंदर वरांगीला म्हणाला.
नाहं वराङ्गने दुष्टः सेव्यो ऽहं सर्वदेहिनाम् विभ्रमं तु करोत्येष रुषितः पाकशासनः
वरांगे, मी वाईट नाही. सर्व सजीव मला पूजतात. हा पाका-शासन रागावून हे सर्व उपद्रव करतो आहे.
एतस्मिन्नन्तरे जातः कालो वर्षसहस्रिकः तस्मिन्गते तु भगवान् काले कमलसंभवः तुष्टः प्रोवाच वज्राङ्गं तमागम्य जलाश्रयम्
इतक्यात हजार वर्षांचा काळ पूर्ण झाला. तो काळ संपल्यावर, कमळातून जन्मलेले भगवंत प्रसन्न होऊन, पाण्यात असलेल्या वज्रांगाजवळ आले आणि म्हणाले.
ददामि सर्वकामांस्ते उत्तिष्ठ दितिनन्दन एवमुक्तस्तदोत्थाय दैत्येन्द्रस्तपसां निधिः उवाच प्राञ्जलिर्वाक्यं सर्वलोकपितामहम्
मी तुझे सर्व इच्छित देतो. उठ, दितीपुत्रा. असे ऐकून, तपाचा खजिना असलेला दैत्यांचा राजा उठला आणि हात जोडून सर्व लोकांचे पितामहांना म्हणाला.
आसुरो मास्तु मे भावः सन्तु लोका ममाक्षयाः तपस्येव रतिर् मेऽस्तु शरीरस्यास्तु वर्तनम्
माझ्या मनात असुरी वृत्ती कधीच येऊ नये, माझे लोक कायमचे टिकून राहावेत, मला तप करण्यात नेहमी आनंद मिळावा आणि माझे शरीर निरोगी राहावे.
एवमस्त्विति तं देवो जगाम स्वकमालयम् वज्राङ्गो ऽपि समाप्ते तु तपसि स्थिरसंयमः
देवाने 'तसेच होवो' असे सांगितले आणि आपल्या स्थानावर गेला. वज्रांगानेही आपले कठोर तप पूर्ण केले.
आहारमिच्छन्भार्यां स्वां न ददर्शाश्रमे स्वके क्षुधाविष्टः स शैलस्य गहनं प्रविवेश ह
भोजन मिळवण्यासाठी आणि पत्नीला शोधण्यासाठी तो आपल्या आश्रमात गेला, पण तिथे ती दिसली नाही. भुकेने व्याकुळ होऊन तो डोंगराच्या दाट जंगलात गेला.
आदातुं फलमूलानि स च तस्मिन्व्यलोकयत् रुदतीं तां प्रियां दीनां तनुप्रच्छादिताननाम् तां विलोक्य स दैत्येन्द्रः प्रोवाच परिसान्त्वयन्
फळे-मुळे गोळा करत असताना त्याने आपली प्रिय पत्नी तिथे रडताना, दुःखी अवस्थेत आणि कपड्याने चेहरा झाकलेला पाहिली. हे पाहून त्या दैत्यराजाने तिला शांतपणे समजावले.
केन ते ऽपकृतं भीरु यमलोकं यियासुना कं वा कामं प्रयच्छामि शीघ्रं मे ब्रूहि भामिनि
अगं घाबरट, तुला कोणाने त्रास दिला? कोण यमलोकात जायला निघाला आहे? किंवा तुला काय हवे आहे ते सांग, मी ते लगेच पूर्ण करीन. लवकर सांग, सुंदरिनी.
त्रासितास्म्यपविद्धास्मि ताडिता पीडितापि च रौद्रेण देवराजेन नष्टनाथेव भूरिशः
मी वारंवार घाबरले, फेकली गेले, मार खाल्ला आणि देवांचा रौद्र राजा मला छळतो आहे, जणू माझा रक्षण करणारा कोणीच उरलेला नाही.
दुःखपारमपश्यन्ती प्राणांस्त्यक्तुं व्यवस्थिता पुत्रं मे तारकं देहि दुःखशोकमहार्णवात्
माझ्या दुःखाला काहीच अंत दिसत नाही, म्हणून मी प्राण सोडायचे ठरवले आहे. मला माझा मुलगा तारक मिळू दे, म्हणजे या दुःखाच्या अथांग सागरातून मी बाहेर पडू शकेन.
एवमुक्तः स दैत्येन्द्रः कोपव्याकुललोचनः शक्तो ऽपि देवराजस्य प्रतिकर्तुं महासुरः
हे ऐकून दैत्यांचा राजा, ज्याच्या डोळ्यांत राग भरला होता, तो देवराजावर सूड घेण्यास समर्थ असूनही—
तपः कर्तुं पुनर्दैत्यो व्यवस्वेत महाबलः ज्ञात्वा तु तस्य संकल्पं ब्रह्मा क्रूरतरं पुनः
—तो बलवान दैत्य पुन्हा एकदा तप करण्याचा निर्धार करतो; पण त्याचा कठोर संकल्प ओळखून ब्रह्मदेव पुन्हा—
आजगाम तदा तत्र यत्रासौ दितिनन्दनः उवाच तस्मै भगवान् प्रभुर्मधुरया गिरा
—तेथे आला, जिथे तो दितीचा मुलगा होता; आणि त्या भगवंताने मधुर शब्दांत त्याच्याशी बोलले.