अङ्गिराश्चैव त्रितश्च भरद्वाजो ऽथ लक्ष्मणः कृतवाचस्तथा गर्गः स्मृतिसंकृतिरेव च
अंगिरस, त्रित, भरद्वाज, लक्ष्मण, कृतवाच, गर्ग आणि स्मृतिसंकृति हे ऋषी होते.
गुरुवीतश्च मान्धाता अम्बरीषस्तथैव च युवनाश्वः पुरुकुत्सः स्वश्रवस्तु सदस्यवान्
गुरुवीत, मान्धाता, अंबरीष, युवनाश्व, पुरुकुत्स, स्वश्रवस आणि सदस्यवान हे देखील होते.
अजमीढो ऽस्वहार्यश्च ह्य् उत्कलः कविरेव च पृषदश्वो विरूपश्च काव्यश्चैवाथ मुद्गलः
अजमीढ, अश्वहार्य, उत्कल, कवी, पृषदश्व, विरूप, काव्य आणि मुद्गल हे ऋषी होते.
उतथ्यश्च शरद्वांश्च तथा वाजिश्रवा अपि अपस्यौषः सुचित्तिश्च वामदेवस्तथैव च
उतथ्य, शरद्वान, वाजिश्रवा, अपस्यौष, सुचित्ती आणि वामदेव हे देखील होते.
ऋषिजो बृहच्छुक्लश्च ऋषिर्दीर्घतमा अपि कक्षीवांश्च त्रयस्त्रिंशत् स्मृता ह्यङ्गिरसां वराः
ऋषिज, बृहच्छुक्ल, दीर्घतम, कक्षीवान — असे त्रेतीस अंगिरस ऋषी श्रेष्ठ मानले जातात.
एते मन्त्रकृतः सर्वे काश्यपांस्तु निबोधत काश्यपः सहवत्सारो नैध्रुवो नित्य एव च
हे सर्व मंत्रांचे कर्ते आहेत; आता कश्यप ऋषींच्या वंशातील — कश्यप, सहवत्सर, नैध्रुव आणि नित्य — यांचा उल्लेख करतो.
असितो देवलश्चैव षडेते ब्रह्मवादिनः अत्रिर् अर्धस्वनश्चैव शावास्यो ऽथ गविष्ठिरः
असित, देवल — हे सहा ब्रह्मवेत्यांमध्ये गणले जातात; अत्रि, अर्धस्वन, शावास्य आणि गविष्ठिर हे देखील आहेत.
कर्णकश्च ऋषिः सिद्धस् तथा पूर्वातिथिश्च यः
कर्णक ऋषी, सिद्ध आणि पूर्वातिथी हे देखील या यादीत आहेत.
इत्येते त्वत्रयः प्रोक्ता मन्त्रकृत्षण्महर्षयः वसिष्ठश्चैव शक्तिश्च तृतीयश्च पराशरः
असे हे सहा महान ऋषी मंत्रांचे कर्ते म्हणून ओळखले जातात; वसिष्ठ, शक्ती आणि तिसरे पराशर हे देखील आहेत.
ततस्तु इन्द्रप्रतिमः पञ्चमस्तु भरद्वसुः षष्ठस्तु मित्रावरुणः सत्तमः कुण्डिनस्तथा
यानंतर इंद्रासारखे, पाचवे भरद्वसु; सहावे मित्रावरुण; आणि सातवे कुंडिन हे आहेत.
इत्येते सप्त विज्ञेया वासिष्ठा ब्रह्मवादिनः विश्वामित्रश्च गाधेयो देवरातस्तथा बलः
हे सात वसिष्ठ वंशातील ब्रह्मवेत्यांमध्ये ओळखले जातात; विश्वामित्र, गाधीपुत्र, देवरात आणि बल हे देखील आहेत.
तथा विद्वान्मधुच्छन्दा ऋषिश्चान्यो ऽघमर्षणः अष्टको लोहितश्चैव भृतकीलश्च माम्बुधिः
विद्वान मधुच्छंद, दुसरे ऋषी अघमर्षण, अष्टक, लोहित, भृतकील आणि माम्बुधि हे देखील आहेत.
देवश्रवा देवरातः पुराणश्च धनंजयः शिशिरश्च महातेजाः शालङ्कायन एव च
देवश्रवा, देवरात, पुराण, धनंजय, तेजस्वी शिशिर आणि शालंकायन हे देखील आहेत.
त्रयोदशैते विज्ञेया ब्रह्मिष्ठाः कौशिका वराः अगस्त्यो ऽथ दृढद्युम्न इन्द्रबाहुस्तथैव च
हे तेरा कौशिक वंशातील श्रेष्ठ ब्रह्मिष्ठ ऋषी मानले जातात; अगस्त्य, दृढद्युम्न आणि इंद्रबाहु हे देखील आहेत.
ब्रह्मिष्ठागस्तयो ह्येते त्रयः परमकीर्तयः मनुर्वैवस्वतश्चैव ऐलो राजा पुरूरवाः
हे तीन — अगस्त्य — हे प्रसिद्ध ब्रह्मिष्ठ ऋषी आहेत; मनु वैवस्वत आणि इला यांचा पुत्र राजा पुरूरवा हे देखील आहेत.
क्षत्रियाणां वरा ह्येते विज्ञेया मन्त्रवादिनः भलन्दकश्च वासाश्वः संकीलश्चैव ते त्रयः
हे क्षत्रियांमधील मंत्र जाणणारे श्रेष्ठ ऋषी आहेत; भलंदक, वासाश्व आणि संकील — हे तिघे.
एते मन्त्रकृतो ज्ञेया वैश्यानां प्रवराः सदा इति द्विनवतिः प्रोक्ता मन्त्रायैश्च बहिष्कृताः
हे वैश्यांमधील मंत्रांचे कर्ते म्हणून नेहमी ओळखले जातात; अशा प्रकारे बाण ninety-two मंत्रांपासून वगळलेले आहेत.
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्या ऋषिपुत्रान्निबोधत ऋषीकाणां सुता ह्येते ऋषिपुत्राः श्रुतर्षयः
ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य — आता ऋषींच्या पुत्रांची ऐका; हे ऋषिकांचे पुत्र असून, ते शास्त्रज्ञ ऋषी म्हणून प्रसिद्ध आहेत.
कथं मत्स्येन कथितस् तारकस्य वधो महान् कस्मिन्काले विनिर्वृत्ता कथेयं सूतनन्दन
सूतपुत्रा, मत्स्याने तारकाचा वध कसा सांगितला? ही मोठी गोष्ट नेमक्या कोणत्या काळात घडली, ते सांग.
त्वन्मुखक्षीरसिन्धूत्था कथेयममृतात्मिका कर्णाभ्यां पिबतां तृप्तिर् अस्माकं न प्रजायते इदं मुने समाख्याहि महाबुद्धे मनोगतम्
तुझ्या तोंडातून जणू अमृतासारखी ही कथा ऐकली, तरी आमच्या कानांना समाधान मिळत नाही. महाज्ञानी ऋषी, कृपया तुझ्या मनातली गोष्ट आम्हाला सांग.
पृष्टस्तु मनुना देवो मत्स्यरूपी जनार्दनः कथं शरवणे जातो देवः षड्वदनो विभो
मनूने विचारल्यावर, मत्स्यरूपातील जनार्दन देवाला विचारले गेले – हे महाबळशाली, षडानन देव शरवणात कसा जन्मला?
एतत्तु वचनं श्रुत्वा पार्थिवस्यामितौजसः उवाच भगवान्प्रीतो ब्रह्मसूनुर्महामतिम्
त्या तेजस्वी राजाच्या ह्या शब्दांनी प्रसन्न होऊन, ब्रह्मपुत्र भगवंताने मोठ्या बुद्धीने उत्तर दिले.
वज्राङ्गो नाम दैत्यो ऽभूत् तस्य पुत्रस्तु तारकः सुरानुद्वासयामास पुरेभ्यः स महाबलः
वज्रांग नावाचा एक दैत्य होता. त्याचा मुलगा तारक. त्या बलाढ्याने देवांना त्यांच्या नगरांतून हाकलून दिले.
ततस्ते ब्रह्मणो ऽभ्याशं जग्मुर्भयनिपीडिताः भीतांश्च त्रिदशान्दृष्ट्वा ब्रह्मा तेषामुवाच ह
मग भीतीने ग्रस्त होऊन सर्व देव ब्रह्माजवळ गेले. त्यांना घाबरलेले पाहून ब्रह्मा म्हणाले.
संत्यजध्वं भयं देवाः शंकरस्यात्मजः शिशुः तुहिनाचलदौहित्रस् तं हनिष्यति दानवम्
देवांनो, भीती सोडा. शंकराचा मुलगा, हिमालयाचा नातू, एक लहान बाळ, तोच दानवाचा वध करील.
ततः काले तु कस्मिंश्चिद् दृष्ट्वा वै शैलजां शिवः स्वरेतो वह्निवदने व्यसृजत्कारणान्तरे
नंतर एके काळी, शंकराने पर्वतराजाची कन्या पाहिली आणि दुसऱ्या कारणासाठी आपले वीर्य अग्नीच्या तोंडात सोडले.
तत्प्राप्तं वह्निवदने रेतो देवानतर्पयत् विदार्य जठराण्येषाम् अजीर्णं निर्गतं मुने
अग्नीच्या तोंडात गेलेले ते वीर्य इतके प्रखर होते की देवांचे पोट फाडून ते अपच अवस्थेत बाहेर पडले, हे मुनी.
पतितं तत्सरिद्वरां ततस्तु शरकानने तस्मात्तु स समुद्भूतो गुहो दिनकरप्रभः
ते वीर्य पवित्र नदीत पडले आणि मग शरवनाच्या अरण्यात गेले. तिथून सूर्याप्रमाणे तेजस्वी गुहाचा जन्म झाला.
स सप्तदिवसो बालो निजघ्ने तारकासुरम् एवं श्रुत्वा ततो वाक्यं तम् ऊचुर् ऋषिसत्तमाः
तो सात दिवसांचा बाळ होता, पण त्यानेच तारकासुराचा वध केला. हे ऐकून श्रेष्ठ ऋषींनी असे विचारले.
अत्याश्चर्यवती रम्या कथेयं पापनाशिनी विस्तरेण हि नो ब्रूहि याथातथ्येन शृण्वताम्
ही कथा फारच अद्भुत, रम्य आणि पाप नष्ट करणारी आहे. आम्ही ऐकत आहोत, म्हणून कृपया विस्ताराने व सत्याने सांग.