राजर्षयो महात्मानो येषां कीर्तिः प्रतिष्ठिता तस्माद्विशिष्यते यज्ञात् तपः सर्वैस्तु कारणैः
ज्यांची कीर्ती स्थिर आहे असे महान राजर्षी — म्हणून सर्व कारणांनी तप हे यज्ञापेक्षा श्रेष्ठ आहे.
ब्रह्मणा तपसा सृष्टं जगद्विश्वमिदं पुरा तस्मान्नाप्नोति तद्यज्ञात् तपोमूलमिदं स्मृतम्
ब्रह्मदेवाने या सगळ्या जगाची निर्मिती तपाने केली; म्हणून यज्ञाने ते साध्य होत नाही, कारण सर्वाचं मूळ तपच आहे, असं मानलं जातं.
यज्ञप्रवर्तनं ह्येवम् आसीत्स्वायम्भुवे ऽन्तरे तदाप्रभृति यज्ञो ऽयं युगैः सार्धं प्रवर्तितः
स्वायंभुव काळात यज्ञाची सुरुवात झाली; तेव्हापासून हा यज्ञ युगांबरोबर चालू राहिला आहे.
अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि द्वापरस्य विधिं पुनः तत्र त्रेतायुगे क्षीणे द्वापरं प्रतिपद्यते
आता मी पुन्हा द्वापर युगाची रीत सांगतो; जेव्हा त्रेता युग क्षीण होतं, तेव्हा द्वापर सुरू होतं.
द्वापरादौ प्रजानां तु सिद्धिस्त्रेतायुगे तु या परिवृत्ते युगे तस्मिंस् ततः सा वै प्रणश्यति
द्वापराच्या सुरुवातीला लोकांना जशी सिद्धी त्रेतायुगात होती, तशीच मिळते; पण ते युग संपल्यावर ती सिद्धी नाहीशी होते.
ततः प्रवर्तिते तासां प्रजानां द्वापरे पुनः लोभो धृतिर्वणिग्युद्धं तत्त्वानाम् अविनिश्चयः
मग त्या लोकांनी पुन्हा द्वापरात प्रवेश केला की, लोभ, चिकाटी, व्यापार, युद्ध आणि तत्त्वांबद्दल अनिश्चितता वाढते.
प्रध्वंसश्चैव वर्णानां कर्मणां तु विपर्ययः यात्रा वधः परो दण्डो मानो दर्पो ऽक्षमा बलम्
जातिंचा नाश, कर्मांचा उलट फेर, प्रवास, हत्या, कठोर शिक्षा, अहंकार, गर्व, असहिष्णुता आणि बळ — हे सर्व वाढतात.
तथा रजस्तमो भूयः प्रवृत्ते द्वापरे पुनः आद्ये कृते नाधर्मो ऽस्ति स त्रेतायां प्रवर्तितः
द्वापरात पुन्हा रज आणि तम वाढतात; पहिल्या कृतयुगात अधर्म नव्हता, तो त्रेतायुगात सुरू झाला.
द्वापरे व्याकुलो भूत्वा प्रणश्यति कलौ पुनः वर्णानां द्वापरे धर्माः संकीर्यन्ते तथाश्रमाः
द्वापरात गोंधळ निर्माण होतो आणि तो पुन्हा कलियुगात नष्ट होतो; द्वापरात जाती आणि आश्रमांचे धर्म मिसळतात.
द्वैधमुत्पद्यते चैव युगे तस्मिञ्श्रुतिस्मृतौ द्विधा श्रुतिः स्मृतिश्चैव निश्चयो नाधिगम्यते
त्या युगात श्रुती आणि स्मृतीमध्ये द्वैध निर्माण होतं; वेद आणि परंपरा विभागली जातात, आणि निश्चितता मिळत नाही.
अनिश्चयावगमनाद् धर्मतत्त्वं न विद्यते धर्मतत्त्वे ह्यविज्ञाते मतिभेदस्तु जायते
अनिश्चितता आणि गोंधळामुळे धर्माचं खरं स्वरूप कळत नाही; जेव्हा धर्माचं तत्त्व समजत नाही, तेव्हा मतभेद निर्माण होतात.
परस्परं विभिन्नास्ते दृष्टीनां विभ्रमेण तु अतो दृष्टिविभिन्नैस्तैः कृतमत्याकुलं त्विदम्
दृष्टीकोनातील गोंधळामुळे लोक एकमेकांपासून वेगळे होतात; त्यामुळे वेगवेगळ्या मतांमुळे हे जग फारच अस्थिर होतं.
एको वेदश्चतुष्पादः संहृत्य तु पुनः पुनः संक्षेपादायुषश्चैव व्यस्यते द्वापरेष्विह
एक वेद आहे, त्याला चार भाग आहेत. तो वेद पुन्हा पुन्हा संक्षिप्त केला जातो आणि प्रत्येक द्वापारयुगात, माणसांच्या आयुष्याच्या मर्यादेनुसार, वेगळा विभागला जातो.
वेदश्चैकश्चतुर्धा तु व्यस्यते द्वापरादिषु ऋषिपुत्रैः पुनर्वेदा भिद्यन्ते दृष्टिविभ्रमैः
एकच वेद द्वापारयुग आणि इतर युगांत चार भागांत विभागला जातो; ऋषींच्या पुत्रांनी, त्यांच्या वेगवेगळ्या दृष्टिकोनामुळे, वेद पुन्हा पुन्हा वेगळे केले जातात.
ते तु ब्राह्मणविन्यासैः स्वरक्रमविपर्ययैः संहृता ऋग्यजुःसाम्नां संहितास्तैर्महर्षिभिः
ब्राह्मणांच्या मांडणीमुळे आणि स्वरांच्या बदलामुळे, त्या महान ऋषींनी ऋग्वेद, यजुर्वेद आणि सामवेद यांच्या संहितांचा संग्रह केला.
सामान्याद्वैकृताच्चैव दृष्टिभिन्नैः क्वचित्क्वचित् ब्राह्मणं कल्पसूत्राणि भाष्यविद्यास्तथैव च
सामान्य आणि विशेष भेद, तसेच वेगवेगळ्या ठिकाणी वेगवेगळ्या मतांमुळे ब्राह्मण, कल्पसूत्रे, भाष्ये आणि विद्या यांच्या शाखा निर्माण होतात.
अन्ये तु प्रस्थितास्तान्वै केचित् तान् प्रत्यवस्थिताः द्वापरेषु प्रवर्तन्ते भिन्नार्थैस्तैः स्वदर्शनैः
काही जण त्या मार्गावर चालतात, तर काही त्याला विरोध करतात; द्वापारयुगांत या वेगवेगळ्या मतांचे, त्यांच्याच दृष्टिकोनानुसार, प्रचार होतो.
एकमाध्वर्यवं पूर्वम् आसीद्द्वैधं तु तत्पुनः सामान्यविपरीतार्थैः कृतं शास्त्राकुलं त्विदम्
पूर्वी एकच आध्वर्यव (यजुर्वेदी परंपरा) होती; नंतर ती दोन भागांत विभागली गेली. विरोधी आणि विरुद्ध अर्थांमुळे या अनेक शास्त्रांचा पसारा झाला.
आध्वर्यवं च प्रस्थानैर् बहुधा व्याकुलीकृतम् तथैवाथर्वणां साम्नां विकल्पैः स्वस्य संक्षयैः
आध्वर्यव अनेक पंथांनी अधिकच गोंधळले गेले; त्याचप्रमाणे अथर्व आणि साम यांच्या परंपराही वेगवेगळ्या मतांनी आणि त्यांच्या स्वतःच्या क्षयामुळे विभागल्या गेल्या.
व्याकुलो द्वापरेष्वर्थः क्रियते भिन्नदर्शनैः द्वापरे संनिवृत्ते ते वेदा नश्यन्ति वै कलौ
द्वापारयुगांत वेगवेगळ्या मतांमुळे अर्थ गोंधळात पडतो; द्वापार संपल्यावर हे वेद कलियुगात नष्ट होतात.
तेषां विपर्ययोत्पन्ना भवन्ति द्वापरे पुनः अदृष्टिर्मरणं चैव तथैव व्याध्युपद्रवाः
त्यांच्या गोंधळामुळे द्वापारयुगात पुन्हा दृष्टीदोष, मृत्यू, तसेच आजार आणि त्रास निर्माण होतात.
वाङ्मनःकर्मभिर्दुःखैर् निर्वेदो जायते ततः निर्वेदाज्जायते तेषां दुःखमोक्षविचारणा
वाणी, मन आणि कर्म यांच्या दुःखांमुळे वैराग्य निर्माण होते; त्या वैराग्यातून दुःखातून मुक्ती मिळविण्याचा विचार सुरू होतो.
विचारणायां वैराग्यं वैराग्याद्दोषदर्शनम् दोषाणां दर्शनाच्चैव ज्ञानोत्पत्तिस्तु जायते
विचार करताना वैराग्य येते; वैराग्यातून दोषांचा भान येतो आणि दोषांचा भान आल्यावर ज्ञानाची उत्पत्ती होते.
तेषां मेधाविनां पूर्वं मर्त्ये स्वायम्भुवे ऽन्तरे उत्पस्यन्तीह शास्त्राणां द्वापरे परिपन्थिनः
त्या बुद्धिमान लोकांमध्ये, पूर्वीच्या स्वायंभुव काळात, द्वापारयुगात शास्त्रांना अडथळे निर्माण झाले.
आयुर्वेदविकल्पाश्च अङ्गानां ज्योतिषस्य च अर्थशास्त्रविकल्पाश्च हेतुशास्त्रविकल्पनम्
आयुर्वेदाच्या, वेदाङ्गांच्या, ज्योतिषाच्या, अर्थशास्त्राच्या आणि हेतुशास्त्राच्या विविध शाखा निर्माण झाल्या.
प्रक्रिया कल्पसूत्राणां भाष्यविद्याविकल्पनम् स्मृतिशास्त्रप्रभेदाश्च प्रस्थानानि पृथक् पृथक्
कल्पसूत्रांच्या पद्धती, भाष्यविद्यांचे प्रकार, स्मृतिशास्त्रांचे भेद आणि वेगवेगळ्या पंथांची स्थापना झाली.
द्वापरेष्वभिवर्तन्ते मतिभेदास्तथा नृणाम् मनसा कर्मणा वाचा कृच्छ्राद्वार्त्ता प्रसिध्यति
द्वापारयुगात लोकांमध्ये मतभेद निर्माण होतात; मन, वाणी आणि कर्म यांमधून मोठ्या कष्टाने उपजीविका मिळते.
द्वापरे सर्वभूतानां कालः क्लेशपरः स्मृतः लोभो ऽधृतिर्वणिग्युद्धं तत्त्वानामविनिश्चयः
द्वापारयुगात सर्व जीवांसाठी काळ हा दुःखमय मानला जातो: लोभ, अस्थिरता, व्यापार, युद्ध आणि सत्याचा अनिश्चितपणा वाढतो.
वेदशास्त्रप्रणयनं धर्माणां संकरस्तथा वर्णाश्रमपरिध्वंसः कामद्वेषौ तथैव च
वेदशास्त्रांची निर्मिती, धर्मांचा गोंधळ, वर्णाश्रमांचा नाश आणि तसेच इच्छा व द्वेष हे सर्व घडतात.
पूर्णे वर्षसहस्रे द्वे परमायुस्तदा नृणाम् निःशेषे द्वापरे तस्मिंस् तस्य संध्या तु पादतः
जेव्हा दोन हजार वर्षे पूर्ण होतात, तेव्हा तीच माणसांची कमाल आयुष्यमर्यादा असते; त्या द्वापारयुगाच्या अखेरीस, त्याची संध्या चौथ्या भागापासून सुरू होते.