शराग्निपातात् समभिद्रुतानां तत्राङ्गनानाम् अतिकोमलानाम् बभूव काञ्चीगुणनूपुराणाम् आक्रन्दितानां च रवो ऽतिमिश्रः
त्या नाजूक स्त्रियांवर बाणांचा ज्वालामय वर्षाव पडला तेव्हा त्यांच्या कमरेच्या कंबरपट्ट्या आणि पैंजणांच्या आवाजात रडण्याचा गडद गोंधळ उठला.
दग्धार्धचन्द्राणि सवेदिकानि विशीर्णहर्म्याणि सतोरणानि दग्धानि दग्धानि गृहाणि तत्र पतन्ति रक्षार्थमिवार्णवौघे
आधीच अर्धवट जळालेले चंद्राकृती घुमट, वेदिका असलेली घरे, मोडलेली राजवाडे आणि तोरणे, ही सर्व जळती घरे जणू काही रक्षणासाठी समुद्राच्या लाटेत कोसळली.
गृहैः पतद्भिर्ज्वलनावलीढैर् आसीत्समुद्रे सलिलं प्रतप्तम् कुपुत्रदोषैः प्रहतानुविद्धं यथा कुलं याति धनान्वितस्य
जळणारी घरे ज्वाळांनी गिळली गेली आणि समुद्रातील पाणी तापले, जसे वाईट मुलाच्या दोषामुळे श्रीमंत घराण्याचे नाश होतो.
गृहप्रतापैः क्वथितं समन्तात् तदार्णवे तोयमुदीर्णवेगम् वित्रासयामास तिमीन्सनक्रांस् तिमिङ्गिलांस्तत्क्वथितांस्तथान्यान्
त्या जळत्या घरांच्या उष्णतेने समुद्रातील पाणी सर्वत्र उकळू लागले आणि त्याच्या जोरदार लाटांनी मासे, मगरी आणि मोठे जलप्राणी घाबरून गेले.
सगोपुरो मन्दरपादकल्पः प्राकारवर्यस्त्रिपुरे च सो ऽथ तैरेव सार्धं भवनैः पपात शब्दं महान्तं जनयन्समुद्रे
मग त्रिपुरीचे भव्य दरवाजे आणि पर्वतासारख्या भिंतींसह ती नगरी तिच्या महालांसह कोसळली आणि प्रचंड आवाज करत समुद्रात पडली.
सहस्रशृङ्गैर् भवनैर् यदासीत् सहस्रशृङ्गः स इवाचलेशः नामावशेषं त्रिपुरं प्रजज्ञे हुताशनाहारबलिप्रयुक्तम्
हजार शिखरांनी सजलेली ती नगरी जणू एखाद्या पर्वताचा स्वामीच होती, पण आता फक्त 'त्रिपुरी' हे नावच उरले, कारण ती अग्नीने भस्मसात झाली.
प्रदह्यमानेन पुरेण तेन जगत् सपातालदिवं प्रतप्तम् दुःखं महत्प्राप्य जलावमग्नं यस्मिन्महान्सौधवरो मयस्य
त्या नगरीला जळताना पाहून संपूर्ण जग, पाताळ आणि स्वर्गही तापले; मोठ्या दुःखात बुडून गेले आणि जिथे मायाचा भव्य महाल होता, तिथे पाण्यात बुडाले.
तद्देवेशो वचः श्रुत्वा इन्द्रो वज्रधरस्तदा शशाप तद्गृहं चापि मयस्यादितिनन्दनः
देवताधिपतीचे शब्द ऐकून वज्रधारी इंद्राने त्या मायाच्या घराला, जो अदितीचा पुत्र होता, शाप दिला.
असेव्यमप्रतिष्ठं च भयेन च समावृतम् भविष्यति मयगृहं नित्यमेव यथानलः
मायाचे घर नेहमीच राहण्यासाठी अयोग्य, आधाराशिवाय आणि भीतीने वेढलेले राहील, अग्नीप्रमाणे.
यस्य यस्य तु देशस्य भविष्यति पराभवः द्रक्ष्यन्ति त्रिपुरं खण्डं तत्रेदं नाशगा जनाः तदेतदद्यापि गृहं मयस्यामयवर्जितम्
ज्या प्रदेशाचा पराभव होईल, तिथे लोकांना त्रिपुरीचे अवशेष दिसतील; आणि आजही मायाचे घर रोगरहित राहिले आहे.
भगवन्स मयो येन गृहेण प्रपलायितः तस्य नो गतिमाख्याहि मयस्य चमसोद्भव
भगवंत, कोणत्या घरातून माया पळून गेला, ते आम्हाला सांग. चमसाचा पुत्र, त्या मायाचे पुढे काय झाले ते सांग.
दृश्यते दृश्यते यत्र ध्रुवस्तत्र मयास्पदम् देवद्विट् तु मयश्चातः स तदा खिन्नमानसः ततश्च्युतो ऽन्यलोके ऽस्मिंस् त्राणार्थं वै चकार सः
जिथे जिथे ते घर दिसते, तिथे माया नक्कीच असतो; पण देवांचा शत्रू असल्याने त्याचे मन अस्वस्थ झाले आणि तो तिथून निघून दुसऱ्या लोकात स्वतःच्या रक्षणासाठी घर बांधले.
तत्रापि देवताः सन्ति आप्तोर्यामाः सुरोत्तमाः तत्राशक्तं ततो गन्तुं तं चैकं पुरमुत्तमम्
तिथेही देवता आणि श्रेष्ठ अमर उपस्थित होते; म्हणून तो तिथे राहू शकला नाही आणि एका उत्तम नगरीत गेला.
शिवः सृष्ट्वा गृहं प्रादान् मयायैव गृहार्थिने विरराम सहस्राक्षः पूजयामास चेश्वरम् पूज्यमानं च भूतेशं सर्वे तुष्टुवुरीश्वरम्
शिवाने एक घर बांधून, घराची इच्छा असलेल्या मायाला दिले; सहस्त्र नेत्र असलेल्या इंद्राने वैर सोडून प्रभूची पूजा केली, आणि भूतांचा स्वामी पूजला जात असताना सर्वांनी त्याची स्तुती केली.
सम्पूज्यमानं त्रिदशैः समीक्ष्य गणैर्गणेशाधिपतिं तु मुख्यम् हर्षाद् ववल्गुर् जहसुश्च देवा जग्मुर्ननर्दुस्तु विषक्तहस्ताः
देवता आणि त्यांच्या गणांनी गणेशाच्या प्रमुखाचे पूजन करताना पाहून, देव आनंदित झाले, हसले आणि हात जोडून आनंदाने निघून गेले.
पितामहं वन्द्य ततो महेशं प्रगृह्य चापं प्रविमृज्य भूतान् रथाच्च संपत्य हरेषुदग्धं क्षिप्तं पुरं तन्मकरालये च
मग पितामह आणि महेश यांना वंदन करून, इंद्राने आपले धनुष्य उचलले, ते स्वच्छ केले, रथावर चढून जळणाऱ्या नगरीला समुद्रात फेकले, जिथे ती मकरांचे निवासस्थान झाली.
य इमं रुद्रविजयं पठते विजयावहम् विजयं तस्य कृत्येषु ददाति वृषभध्वजः
जो कुणी ही रुद्रविजय स्तुती भक्तीने म्हणतो, त्याच्या सर्व कामांत विजय मिळवून देण्याची कृपा वृषध्वज भगवान करतो.
पितॄणां वापि श्राद्धेषु य इमं श्रावयिष्यति अनन्तं तस्य पुण्यं स्यात् सर्वयज्ञफलप्रदम्
किंवा जो कुणी ही स्तुती पितरांच्या श्राद्धकर्मात ऐकवतो, त्याला अनंत पुण्य मिळते, आणि सर्व यज्ञांचे फळ त्याला प्राप्त होते.
इदं स्वस्त्ययनं पुण्यम् इदं पुंसवनं महत् इदं श्रुत्वा पठित्वा च यान्ति रुद्रसलोकताम्
ही स्तुती मंगलकारक, पुण्यदायक आणि पुत्रप्राप्तीसाठी मोठी आहे; जी ऐकली आणि म्हणली, ती व्यक्ती रुद्राच्या लोकात स्थान मिळवते.
कथं गच्छत्यमावास्यां मासि मासि दिवं नृपः ऐलः पुरूरवाः सूत तर्पयेत कथं पितॄन् एतदिच्छामहे श्रोतुं प्रभावं तस्य धीमतः
राजा पुरूरवा प्रत्येक अमावस्येला स्वर्गात कसा जातो, सूत, आणि तो पितरांना कसा तर्पण करतो? त्या बुद्धिमानाचा हा प्रभाव आम्हाला ऐकायचा आहे.
एतदेव तु पप्रच्छ मनुः स मधुसूदनम् सूर्यपुत्राय चोवाच यथा तन्मे निबोधत
हेच प्रश्न मनुने मधुसूदनाला विचारले होते, आणि मधुसूदनाने सूर्यपुत्राला सांगितले; ते मी तुम्हाला सांगतो, नीट ऐका.
तस्य चाहं प्रवक्ष्यामि प्रभावं विस्तरेण तु ऐलस्य दिवि संयोगं सोमेन सह धीमता
आता मी त्या बुद्धिमान ऐलाचा प्रभाव सविस्तर सांगतो, ज्याने स्वर्गात सोमासोबत संगती मिळवली.
सोमाच्चैवामृतप्राप्तिः पितॄणां तर्पणं तथा सौम्या बर्हिषदः काव्या अग्निष्वात्तास्तथैव च
सोमामधून अमृतप्राप्ती होते आणि पितरांना तर्पणही मिळते; सौम्य, बर्हिषद, काव्य आणि अग्निष्वात्त हे सर्वही तसेच.
यदा चन्द्रश्च सूर्यश्च नक्षत्राणां समागतौ अमावास्यां निवसत एकस्मिन्नथ मण्डले
जेव्हा चंद्र, सूर्य आणि तारे एकत्र येतात, तेव्हा अमावस्येला ते सर्व एका वर्तुळात राहतात.
तदा स गच्छति द्रष्टुं दिवाकरनिशाकरौ अमावास्याममावास्यां मातामहपितामहौ
तेव्हा प्रत्येक अमावस्येला तो सूर्य आणि चंद्र, आपल्या मातामहालाही आणि पितामहालाही, भेटायला जातो.
अभिवाद्य तु तौ तत्र कालापेक्षः स तिष्ठति प्रचस्कन्द ततः सोमम् अर्चयित्वा परिश्रमात्
तेथे त्यांना वंदन करून, योग्य वेळेची वाट पाहतो; मग सोमाची पूजा करून, तो थकून परततो.
ऐलः पुरूरवा विद्वान् मासि श्राद्धचिकीर्षया ततः स दिवि सोमं वै ह्य् उपतस्थे पितॄनपि
विद्वान ऐल पुरूरवा, प्रत्येक महिन्याला श्राद्ध करण्याच्या इच्छेने, स्वर्गात सोमाजवळ आणि पितरांजवळ गेला.
द्विलवं कुहूमात्रं च तावुभौ तु निधाय सः सिनीवालीप्रमाणाल्पकुहूमात्रव्रतोदये
त्याने दोन लहान प्रमाण, केवळ कुहूएवढे, एकत्र ठेवले; व्रताच्या आरंभी, सिनिवाळीएवढे लहान प्रमाण ठेवले.
कुहूमात्रं पित्रुद्देशं ज्ञात्वा कुहूमुपासाते तमुपास्य ततः सोमं कलापेक्षी प्रतीक्षते
पितरांसाठी कुहूएवढे प्रमाण ओळखून, तो कुहूची पूजा करतो; पूजा झाल्यावर, योग्य कलाप्रतीक्षा करत सोमाची वाट पाहतो.
स्वधामृतं तु सोमाद्वै वसंस्तेषां च तृप्तये दशभिः पञ्चभिश्चैव स्वधामृतपरिस्रवैः कृष्णपक्षभुजां प्रीतिर् द्रुह्यते परमांशुभिः
सोमामधून स्वधा आणि अमृत मिळते, पितरांच्या तृप्तीसाठी; दहा आणि पाच अमृतधारांनी, कृष्णपक्षातील जे पितर भोगतात, त्यांना परम आनंद मिळतो.