देवदारुवने पुष्टिर् मेधा काश्मीरमण्डले भीमा देवी हिमाद्रौ तु पुष्टिर्विश्वेश्वरे तथा
देवदारूच्या वनात पुष्टी आहे, काश्मीर प्रदेशात मेधा आहे. हिमालयात भीमा देवी आहे, आणि विश्वेश्वराजवळही पुष्टी आहे.
कपालमोचने शुद्धिर् माता कायावरोहणे शङ्खोद्धारे ध्वनिर्नाम धृतिः पिण्डारके तथा
कपालमोचन येथे शुद्धी आहे, काया वरोहण येथे माता आहे. शंखोद्धार येथे ध्वनी आहे, आणि पिंडारक येथे धृती आहे.
काला तु चन्द्रभागायाम् अच्छोदे शिवकारिणी वेणायाममृता नाम बदर्यामुर्वशी तथा
चंद्रभागा नदीवर काला आहे, अचछोद येथे शिवकारिणी आहे. वेणा नदीवर अमृता आहे, आणि बदरी येथे उर्वशी आहे.
ओषधी चोत्तरकुरौ कुशद्वीपे कुशोदका मन्मथा हेमकूटे तु मुकुटे सत्यवादिनी
उत्तरकुरू प्रदेशात औषधी आहे, कुशद्वीपात कुशोदका आहे. हेमकूटावर मनमथा आहे, आणि मुकुट येथे सत्यवादिनी आहे.
अश्वत्थे वन्दनीया तु निधिर्वैश्रवणालये गायत्री वेदवदने पार्वती शिवसंनिधौ
अश्वत्थाखाली वंदनीय आहे, वैश्रवणाच्या घरात निधी आहे. वेदाच्या मुखाशी गायत्री आहे, आणि शिवाच्या सान्निध्यात पार्वती आहे.
देवलोके तथेन्द्राणी ब्रह्मास्येषु सरस्वती सूर्यबिम्बे प्रभा नाम मातॄणां वैष्णवी मता
देवलोकात इंद्राणी आहे, ब्रह्माच्या आसनावर सरस्वती आहे. सूर्याच्या तेजात प्रभा आहे, आणि मातांमध्ये वैष्णवी आहे.
अरुन्धती सतीनां तु रामासु च तिलोत्तमा चित्ते ब्रह्मकला नाम शक्तिः सर्वशरीरिणाम्
सती स्त्रियांमध्ये अरुंधती, रामांमध्ये तिलोत्तमा, आणि सर्वांच्या मनात 'ब्रह्मकला' नावाची शक्ती वास करते.
एतदुद्देशतः प्रोक्तं नामाष्टशतमुत्तमम् अष्टोत्तरं च तीर्थानां शतमेतदुदाहृतम्
अशा रीतीने, एकशे आठ उत्तम नावे सांगितली गेली; आणि या ठिकाणी शंभर तीर्थांची नावेही सांगितली आहेत.
यः स्मरेच्छृणुयाद् वापि सर्वपापैः प्रमुच्यते एषु तीर्थेषु यः कृत्वा स्नानं पश्यति मां नरः
जो कोणी हे आठवतो किंवा ऐकतो, तो सर्व पापांतून मुक्त होतो; आणि या तीर्थांमध्ये स्नान करून जो माझे दर्शन घेतो—
सर्वपापविनिर्मुक्तः कल्पं शिवपुरे वसेत् यस्तु मत्परमं कालं करोत्येतेषु मानवः
—तो सर्व पापांपासून मुक्त होऊन एक कल्प शिवाच्या नगरीत राहतो; आणि जो या ठिकाणी आपला सर्वात श्रेष्ठ काळ मला अर्पण करतो—
स भित्त्वा ब्रह्मसदनं पदमभ्येति शांकरम् नाम्नामष्टशतं यस्तु श्रावयेच्छिवसंनिधौ
—तो ब्रह्माच्या लोकाला ओलांडून शिवपद प्राप्त करतो. आणि जो कोणी ही एकशे आठ नावे शिवाच्या सान्निध्यात ऐकवतो—
तृतीयायामथाष्टम्यां बहुपुत्रो भवेन्नरः गोदाने श्राद्धदाने वा अहन्य् अहनि वा बुधः
—तृतीया किंवा अष्टमीला, तो मनुष्य अनेक पुत्रांचा पिता होतो; गायींचे दान असो, श्राद्ध असो किंवा कोणत्याही दिवशी, ज्ञानी व्यक्ती—
देवार्चनविधौ विद्वान् पठन् ब्रह्माधिगच्छति एवं वदन्ती सा तत्र ददाहात्मानम् आत्मना
—देवतांची पूजा करताना हे पठण करणारा विद्वान ब्रह्मपद प्राप्त करतो. तिथे तिने स्वतःला स्वतः अर्पण करत असे सांगितले.
स्वायम्भुवो ऽपि कालेन दक्षः प्राचेतसो ऽभवत् पार्वती साभवद्देवी शिवदेहार्धधारिणी
स्वायंभुव पुढे काळानुसार प्रचेतसांचा पुत्र दक्ष झाला; आणि पार्वती ही देवी बनली, जिला शिवाच्या देहाचा अर्धा भाग मिळाला.
मेनागर्भसमुत्पन्ना भुक्तमुक्तिफलप्रदा अरुन्धती जपन्त्येतत् प्राप योगमनुत्तमम्
मेनाच्या उदरातून जन्मलेली ती, भोग आणि मुक्तीचे फळ देते; अरुंधतीने हे जपून श्रेष्ठ योग प्राप्त केला.
पुरूरवाश्च राजर्षिलोके व्यजेयताम् अगात् ययातिः पुत्रलाभं च धनलाभं च भार्गवः
पुरूरवा राजर्षींच्या लोकात प्रसिद्ध झाला; ययातिला पुत्रप्राप्ती आणि धनप्राप्ती झाली; आणि भार्गवालाही तसेच लाभले.
तथान्ये देवदैत्याश्च ब्राह्मणाः क्षत्रियास्तथा वैश्याः शूद्राश्च बहवः सिद्धिमीयुर्यथेप्सिताम्
इतर देव, दैत्य, ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य आणि अनेक शूद्र यांनीही आपल्याला हवे तसे सिद्धी प्राप्त केली.
यत्रैतल्लिखितं तिष्ठेत् पूज्यते देवसंनिधौ न तत्र शोको दौर्गत्यं कदाचिदपि जायते
जिथे हे लिहिलेले असते आणि देवांच्या सान्निध्यात पूजले जाते, तिथे कधीही दुःख किंवा दारिद्र्य येत नाही.
लोकाः सोमपथा नाम यत्र मारीचनन्दनाः वर्तन्ते देव पितरो देवा यान्भावयन्त्यलम्
सोमपथ नावाचे लोक आहेत, जिथे मरीचीचे वंशज वास करतात—हे देवपितर आहेत, ज्यांना देव नेहमी सन्मान देतात.
अग्निष्वात्ता इति ख्याता यज्वानो यत्र संस्थिताः अच्छोदा नाम तेषां तु मानसी कन्यका नदी
तिथे 'अग्निष्वात्त' म्हणून प्रसिद्ध असलेले यज्ञ करणारे वसतात; त्यांच्यात 'अच्छोदा' नावाची, मनातून उत्पन्न झालेली कन्या नदी आहे.
अच्छोदं नाम च सरः पितृभिर्निर्मितं पुरा अच्छोदा तु तपश्चक्रे दिव्यं वर्षसहस्रकम्
तेथे 'अच्छोदा' नावाचे सरोवर आहे, जे पूर्वी पितरांनी निर्माण केले; आणि अच्छोदा हिने हजार दिव्य वर्षे तपस्या केली.
आजग्मुः पितरस्तुष्टाः किल दातुं च तां वरम् दिव्यरूपधराः सर्वे दिव्यमाल्यानुलेपनाः
पितर तृप्त होऊन तिला वर देण्यासाठी आले, सर्वजण दिव्य रूपात, दिव्य हार आणि उटणे लावून आले होते.
सर्वे युवानो बलिनः कुसुमायुधसंनिभाः तन्मध्ये ऽमावसुं नाम पितरं वीक्ष्य साङ्गना
सर्वजण तरुण, बलवान आणि कामदेवासारखे सुंदर होते; त्यात अमावसु नावाच्या पितराला तिने आपल्या सखींसह पाहिले—
वव्रे वरार्थिनी सङ्गं कुसुमायुधपीडिता योगाद्भ्रष्टा तु सा तेन व्यभिचारेण भामिनी
—वर मागणारी ती, कामदेवाच्या बाणांनी प्रभावित होऊन, त्याच्याशी संग निवडला; पण त्या चुकीमुळे योगातून खाली पडली, आणि ती तेजस्विनी—
धरां तु नास्पृशत्पूर्वं पपाताथ भुवस्तले तिथाव् अमावसुर् यस्याम् इच्छां चक्रे न तां प्रति
ती आधी कधीच पृथ्वीला स्पर्श केला नव्हता; पण अमावस्येच्या दिवशी, तिच्या इच्छेविरुद्ध, ती जमिनीवर पडली.
धैर्येण तस्य सा लोकैर् अमावास्येति विश्रुता पितॄणां वल्लभा तस्मात् तस्यामक्षयकारकम्
तिच्या धीरामुळे लोकांनी तिला 'अमावस्या' म्हणून ओळखले; ती पितरांना प्रिय झाली आणि म्हणून ती अमर पुण्य देणारी ठरली.
अच्छोदाधोमुखी दीना लज्जिता तपसः क्षयात् सा पितॄन् प्रार्थयामास पुरे चात्मप्रसिद्धये
तपश्चर्येचा क्षय झाल्यामुळे ती खाली मान घालून, दुःखी आणि लाजलेली, स्वतःच्या कीर्तीकरता पितरांची प्रार्थना करू लागली.
विलप्यमाना पितृभिर् इदमुक्ता तपस्विनी भविष्यमर्थमालोक्य देवकार्यं च ते तदा
ती रडत असताना, पितरांनी तिच्या पुढील भवितव्याचा आणि देवकार्याचा विचार करून, त्या तपस्विनीला हे शब्द सांगितले.
इदम् ऊचुर् महाभागाः प्रसादशुभया गिरा दिवि दिव्यशरीरेण यत् किंचित् क्रियते बुधैः
ते पुण्यवान पितर तिला कृपापूर्वक आणि आशीर्वादाने म्हणाले: 'स्वर्गात दिव्य देहाने जे काही ज्ञानी लोक करतात—'
तेनैव तत्कर्मफलं भुज्यते वरवर्णिनी सद्यः फलन्ति कर्माणि देवत्वे प्रेत्य मानुषे
'त्या कृतीचे फळ, सुंदर स्त्री, त्याच कृतीने मिळते—देवतावस्थेत लगेच किंवा माणसाच्या मृत्यूनंतर.'