इति संमन्त्र्य हृष्टास्ते पुरान्तर्विबुधारयः प्रदोषे मुदिता भूत्वा चेरुर्मन्मथचारताम्
असे एकत्र चर्चा करून, देवांचे शत्रू असलेले ते नगरीचे सर्वाधिकार, संध्याकाळी आनंदित होऊन, मदनाच्या गुप्तहेरांची कामे करू लागले.
मुहुर्मुक्तोदयो भ्रान्त उदयाग्रं महामणिः तमांस्युत्सार्य भगवांश् चन्द्रो जृम्भति सो ऽम्बरम्
पुन्हा पुन्हा, पूर्वेकडील शिखरावर फिरणारा तो तेजस्वी रत्नासारखा चंद्र, अंधार दूर करत, आकाशात पसरू लागला.
कुमुदालंकृते हंसो यथा सरसि विस्तृते सिंहो यथा चोपविष्टो वैडूर्यशिखरे महान्
जसा हंस कमलांनी सजलेल्या विस्तीर्ण सरोवरात शोभून दिसतो, तसा सिंह निळ्या मणीच्या शिखरावर बसलेला शोभतो.
विष्णोर्यथा च विस्तीर्णे हारश्चोरसि संस्थितः तथावगाढे नभसि चन्द्रो ऽत्रिनयनोद्भवः भ्राजते भ्राजयंल् लोकान् सृजञ्ज्योत्स्नारसं बलात्
जसा मोठा मोत्यांचा हार विष्णूच्या छातीवर शोभतो, तसा अत्रीच्या डोळ्यातून जन्मलेला चंद्र, आकाशात पूर्णपणे विहार करत, तेजाने सर्व लोकांना उजळवतो आणि चांदण्याचा अमृतरस ओततो.
शीतांशावुदिते चन्द्रे ज्योत्स्नापूर्णे पुरे ऽसुराः प्रदोषे ललितं चक्रुर् गृहमात्मानमेव च
शीतल किरणांचा चंद्र उगवल्यावर आणि ज्योत्स्ना नगरीत भरल्यावर, असुरांनी संध्याकाळी आपली घरे आणि स्वतःलाही सुंदर बनवले.
रथ्यासु राजमार्गेषु प्रासादेषु गृहेषु च दीपाश्चम्पकपुष्पाभा नाल्पस्नेहप्रदीपिताः
रस्त्यांवर, राजमार्गांवर, प्रासादांमध्ये आणि घरांमध्ये, चंपक फुलांसारख्या रंगाचे, थोड्या तेलाने पेटवलेले दिवे उजळले होते.
तदा मठेषु ते दीपाः स्नेहपूर्णाः प्रदीपिताः गृहाणि वसुमन्त्येषां सर्वरत्नमयानि च ज्वलतो ऽदीपयन्दीपांश् चन्द्रोदय इव ग्रहाः
त्या वेळी, त्यांच्या मठांमध्ये तेलाने भरलेले दिवे पेटवले गेले; त्यांची घरे सर्व प्रकारच्या रत्नांनी भरलेली होती, आणि उजळणारे दिवे चंद्राच्या प्रकाशात ग्रहांसारखे चमकत होते.
चन्द्रांशुभिर्भासमानम् अन्तर्दीपैः सुदीपितम् उपद्रवैः कुलमिव पीयते त्रिपुरे तमः
चंद्राच्या किरणांनी उजळलेली आणि घराघरातल्या दिव्यांनी प्रकाशलेली त्रिपुरातील अंधार, जणू संकटांनी वेढलेल्या कुळासारखी नाहीशी झाली.
तस्मिन्पुरे वै तरुणप्रदोषे चन्द्राट्टहासे तरुणप्रदोषे रत्यर्थिनो वै दनुजा गृहेषु सहाङ्गनाभिः सुचिरं विरेमुः
त्या नगरीत, तारुण्याच्या संध्याकाळी, चंद्राच्या हास्याने झगमगणाऱ्या प्रकाशात, इच्छा असलेल्या दैत्यांनी आपल्या प्रेयसींसोबत घरातच बराच वेळ घालवला.
विनोदिता ये तु वृषध्वजस्य पञ्चेषवस्ते मकरध्वजेन तत्रासुरेष्वासुरपुंगवेषु स्वाङ्गाङ्गनाः स्वेदयुता बभूवुः
जे वृषध्वजाच्या पाच बाणांनी स्पर्शले गेले होते, त्यांना आता मकरध्वजाच्या बाणांनी वेधले; त्या असुरांमध्ये त्यांच्या स्वतःच्या स्त्रिया, कामाच्या उष्णतेने घामाघूम झाल्या.
कलप्रलापेषु च दानवीनां वीणाप्रलापेषु च मूर्छितेषु मत्तप्रलापेषु च कोकिलानां सचापबाणो मदनो ममन्थ
दानव स्त्रिया गोडगोड बोलण्यात मग्न असताना, वीणेच्या सूरांनी आणि मत्सराने भरलेल्या कोकिळांच्या गाण्यांनी वातावरण भरून गेले, मदनाने आपल्या धनुष्यबाणांनी सर्वांच्या मनात प्रेमाची धुंदी निर्माण केली.
तमांसि नैशानि द्रुतं निहत्य ज्योत्स्नावितानेन जगद्वितत्य खे रोहिणीं तां च प्रियां समेत्य चन्द्रः प्रभाभिः कुरुते ऽधिराज्यम्
रात्रीचे अंधार झटकून, चांदण्याच्या जाळ्याने साऱ्या जगावर प्रकाश पसरवून, चंद्र आकाशात आपल्या प्रिय रोहिणीला भेटतो आणि आपल्या तेजाने राज्य गाजवतो.
स्थित्वैव कान्तस्य तु पादमूले काचिद्वरस्त्री स्वकपोलमूले विशेषकं चारुतरं करोति तेनाननं स्वं समलंकरोति
तेथे एक सुंदर स्त्री आपल्या प्रियकराच्या पायाशी बसून, आपल्या गालावर आकर्षक ठिपका काढते आणि त्याने आपले मुख सजवते.
दृष्ट्वाननं मण्डलदर्पणस्थं महाप्रभा मे मुखजेति जप्त्वा स्मृत्वा वराङ्गी रमणेरितानि तेनैव भावेन रतीमवाप
गोल आरशात आपले मुख पाहून, ती हळूच म्हणते, 'हे माझे तेजस्वी तोंड आहे,' आणि प्रियकराच्या स्पर्शांची आठवण काढून त्याच भावनेत तृप्ती अनुभवते.
रोमाञ्चितैर्गात्रवरैर्युवभ्यो रतानुरागाद् रमणेन चान्याः स्वयं द्रुतं यान्ति मदाभिभूताः क्षपा यथा चार्कदिनावसाने
कामाच्या ओढीने अंगावर रोमांच उभे राहिलेल्या, तरुण स्त्रिया मद्याच्या नशेत आणि प्रेमात हरवून, आपल्या प्रियकराकडे धाव घेतात, जशी रात्र सूर्याच्या आगमनाने संपते.
पेपीयते चातिरसानुविद्धा विमार्गितान्या च प्रियं प्रसन्ना काचित्प्रियस्यातिचिरात्प्रसन्ना आसीत्प्रलापेषु च सम्प्रसन्ना
कोणी आनंदाने भारावून आपल्या प्रियकराकडे पाहते; दुसरी, ज्याने प्रियकराला खूप शोधले, ती आता समाधानी आहे; तिसरी, प्रियकराच्या गोड बोलण्याने पूर्णपणे तृप्त आहे.
गोशीर्षयुक्तैर्हरिचन्दनैश्च पङ्काङ्किताक्षी च वरासुरीणाम् मनोज्ञरूपा रुचिरा बभूवुः पूर्णामृतस्येव सुवर्णकुम्भाः
गायच्या शिंगाच्या चंदनाने आणि काळ्या सुरम्याने डोळे सजवलेल्या, त्या असुर स्त्रिया आपल्या मोहक रूपाने चमकत होत्या, जणू अमृताने भरलेली सोन्याची कलशीच.
क्षताधरोष्ठा द्रुतदोषरक्ता ललन्ति दैत्या दयितासु रक्ताः तन्त्रीप्रलापास्त्रिपुरेषु रक्ताः स्त्रीणां प्रलापेषु पुनर्विरक्ताः
ताज्या रक्ताने रंगलेल्या ओठांनी, आपल्या प्रेयसींवर प्रेम करणारे दैत्य, तिथल्या राजवाड्यांत वीणेच्या सुरांत रमले; पण स्त्रियांच्या गप्पांमध्ये मात्र त्यांना रस उरत नाही.
क्वचित्प्रवृत्तं मधुराभिगानं कामस्य बाणैः सुकृतं निधानम् आपानभूमीषु सुखप्रमेयं गेयं प्रवृत्तं त्वथ साधयन्ति
कधी कधी गोड गाणी सुरू होतात, जणू कामदेवाच्या बाणांनी निर्माण केलेला खजिना; आनंदाच्या बागेत सुरेल गाणी गातात आणि ती कौशल्याने सादर करतात.
गेयं प्रवृत्तं त्वथ शोधयन्ति केचित्प्रियां तत्र च साधयन्ति केचित्प्रियां सम्प्रति बोधयन्ति संबुध्य संबुध्य च रामयन्ति
गाणे सुरू असताना, काही जण सूर सुधारतात, काही तिथेच आपल्या प्रियेला आनंद देतात, काही तिला हलकेच जागवतात आणि पुन्हा पुन्हा तिला आनंदित करतात.
धूतप्रसूनप्रभवः सुबन्धः सूर्ये गते वै त्रिपुरे बभूव समर्मरो नूपुरमेखलानां शब्दश्च संबाधति कोकिलानाम्
सूर्य मावळल्यानंतर त्रिपुरात, ताज्या फुलांनी सजवलेल्या घट्ट बांधलेल्या पैंजणांची आणि कंबरपट्ट्यांची गूंज, कोकिळांच्या गाण्यांमध्ये मिसळून सर्वत्र पसरली.
प्रियावगूढा दयितोपगूढा काचित्प्ररूढाङ्गरुहापि नारी सुचारुबाष्पाङ्कुरपल्लवानां नवाम्बुसिक्ता इव भूमिरासीत्
काही स्त्रिया आपल्या प्रियकराच्या मिठीत, अंगावर रोमांच उभे राहिलेले, डोळ्यातून गोड अश्रूंचे कोंब फुटलेले, जणू नव्या पावसाने भिजलेली धरतीच.
शशाङ्कपादैरुपशोभितेषु प्रासादवर्येषु वराङ्गनानाम् माधुर्यभूताभरणा महान्तः स्वना बभूवुर्मदनेषु तुल्याः
चंद्राच्या किरणांनी उजळलेल्या भव्य राजवाड्यांत, सुंदर स्त्रिया आपल्या गोड आवाजाच्या दागिन्यांनी मोठा गजर करतात, आणि कामात मदनासारख्या दिसतात.
पानेन खिन्ना दयितातिवेलं कपोलमाजिघ्रसि किं ममेदम् आरोह मे श्रोणिमिमां विशालां पीनोन्नतां काञ्चनमेखलाढ्याम्
दारू पिऊन थकलेली एक स्त्री, आपल्या प्रियकराला म्हणते, 'तू माझा गाल इतका का हुंगतोस? या माझ्या रुंद, भरदार आणि सोन्याच्या कंबरपट्ट्याने सजलेल्या कंबरेवर ये.'
रथ्यासु चन्द्रोदयभासितासु सुरेन्द्रमार्गेषु च विस्तृतेषु दैत्याङ्गना यूथगता विभान्ति तारा यथा चन्द्रमसो दिवान्ते
चंद्राच्या प्रकाशात उजळलेल्या रस्त्यांवर आणि रुंद राजमार्गांवर, दैत्य स्त्रिया झुंडांनी फिरताना, जणू संध्याकाळच्या आकाशात चंद्राभोवती तारे चमकतात.
अट्टाट्टहासेषु च चामरेषु प्रेङ्खासु चान्या मदलोलभावात् संदोलयन्ते कलसम्प्रहासाः प्रोवाच काञ्ची गुणसूक्ष्मनादा
मोठ्या हास्याच्या गजरात आणि चामराच्या हालचालीत, काही स्त्रिया मद्याच्या नशेत डोलत, गोड हसत फिरतात; त्यांच्या कंबरपट्ट्याचा हलका आवाज जणू बोलू लागतो.
अम्लानमालान्वितसुन्दरीणां पर्याय एषो ऽस्ति च हर्षितानाम् श्रूयन्ति वाचः कलधौतकल्पा वापीषु चान्ये कलहंसशब्दाः
कधीही न कोमेजणाऱ्या फुलांच्या माळांनी सजलेल्या सुंदर आणि आनंदी स्त्रियांच्या गोड आवाजांनी सभोवताली गूंज उठली आहे. त्यांच्या बोलण्याचा स्वर चांदीसारखा नितळ वाटतो, आणि तळ्यांमध्ये इतरत्र राजहंसांच्या मंजुळ आवाजांनी आसमंत भरून गेला आहे.
काञ्चीकलापश्च सहाङ्गरागः प्रेङ्खासु तद्रागकृताश्च भावाः छिन्दन्ति तासामसुराङ्गनानां प्रियालयान् मन्मथमार्गणानाम्
त्यांच्या कंबरेला असलेली कांच्यांची साखळी, अंगावरचा सुगंध, आणि त्या सुगंधाने निर्माण होणारे भाव, या सगळ्यांनी असुर स्त्रियांच्या प्रिय घरांचे, म्हणजेच मदनाच्या बाणांना प्रिय असणाऱ्या जागांचे, बंध तोडले आहेत.
चित्राम्बरश्चोद्धृतकेशपाशः संदोल्यमानः शुशुभे ऽसुरीणाम् सुचारुवेशाभरणैरुपेतस् तारागणैर् ज्योतिरिवास चन्द्रः
रंगीत वस्त्र घातलेल्या, मोकळ्या केसांनी आणि झुलण्याने डोलणाऱ्या असुर स्त्रिया, सुंदर वस्त्र व दागिन्यांनी सजल्या होत्या. त्या ताऱ्यांमध्ये चंद्रासारख्या शोभून दिसत होत्या.
संदोलनाद् उच्छ्वसितैश्छिन्नसूत्रैः काञ्चीभ्रष्टैर्मणिभिर्विप्रकीर्णैः दोलाभूमिस्तैर्विचित्रा विभाति चन्द्रस्य पार्श्वोपगतैर् विचित्रा
झुलण्यामुळे सैल झालेल्या दोऱ्यांनी, खाली पडलेल्या कांच्या आणि विखुरलेल्या मौल्यवान दगडांनी झुल्याखालील जागा रंगीबेरंगी दिसत होती, जणू काही चंद्राच्या कडेला विविध छटा उमटल्या आहेत.