मत्स्यपुराणम्

दृष्ट्वा दृष्ट्वा च तां वापीं मायया मयनिर्मिताम् हृष्टाननाक्षा दैत्येन्द्रा इदं वचनमब्रुवन्

त्या मायेनं तयार केलेल्या विहिरीकडे पुन्हा पुन्हा पाहून, आनंदाने उजळलेले दैत्यराजे म्हणाले—

दानवा युध्यतेदानीं प्रमथैः सह निर्भयाः मयेन निर्मिता वापी हतान्संजीवयिष्यति

आता दानवांनी प्रमथांसोबत निर्भयपणे लढावे; मायेनं तयार केलेली विहीर मारलेल्या लोकांना पुन्हा जिवंत करेल.

ततः क्षुब्धाम्बुधिनिभा भेरी सा तु भयंकरी वाद्यमाना ननादोच्चै रौरवी सा पुनः पुनः

मग समुद्रासारखी गडगडणारी ती भीषण भेरी वाजवली गेली आणि रौरव तालात ती पुन्हा पुन्हा मोठ्याने गर्जू लागली.

श्रुत्वा भेरीरवं घोरं मेघारम्भितसंनिभम् न्यपतन्नसुरास्तूर्णं त्रिपुराद्युद्धलालसाः

त्या भयंकर भेरीचा आवाज, जणू मेघांचा गडगडाट, ऐकून त्रिपुराच्या युद्धाला उत्सुक असुर झपाट्याने रणांगणात उतरले.

लोहराजतसौवर्णैः कटकैर्मणिराजितैः आमुक्तैः कुण्डलैर्हारैर् मुकुटैरपि चोत्कटैः

लोखंड, चांदी आणि सोन्याच्या, रत्नजडीत कड्यांनी, झुंबरांनी, हारांनी आणि उंच मुकुटांनी ते सजलेले होते.

धूमायिता ह्यविरमा ज्वलन्त इव पावकाः आयुधानि समादाय काशिनो दृढविक्रमाः

सतत धुरकट, जणू अग्नीप्रमाणे प्रज्वलित, त्यांनी आपल्या तेजस्वी शस्त्रांना हातात घेतले आणि निर्धाराने उभे राहिले.

नृत्यमाना इव नटा गर्जन्त इव तोयदाः करोच्छ्रया इव गजाः सिंहा इव च निर्भयाः

ते नटांसारखे नाचत, मेघांसारखे गर्जत, हत्तींसारखे उंच, आणि सिंहांसारखे निर्भय होते.

ह्रदा इव च गम्भीराः सूर्या इव प्रतापिताः द्रुमा इव च दैत्येन्द्रास् त्रासयन्तो बलं महत्

ते सरोवरासारखे खोल, सूर्यासारखे तेजस्वी आणि झाडांसारखे भक्कम, असे दैत्यराज मोठ्या सैन्याला घाबरवत होते.

प्रमथा अपि सोत्साहा गरुडोत्पातपातिनः युयुत्सवो ऽभिधावन्ति दानवान्दानवारयः

प्रमथ, युद्धाची इच्छा घेऊन, गरुडासारखे झेपावत, दानवांवर तुटून पडले.

नन्दीश्वरेण प्रमथास् तारकाख्येन दानवाः चक्रुः संहत्य संग्रामं चोद्यमाना बलेन च

नंदीश्वराच्या नेतृत्वाखालील प्रमथ आणि तारकाच्या नेतृत्वाखालील दानव, दोन्ही सैन्यांनी प्रेरित होऊन, एकत्र येऊन युद्ध करू लागले.

ते ऽसिभिश्चन्द्रसंकाशैः शूलैश्चानलपिङ्गलैः बाणैश्च दृढनिर्मुक्तैर् अभिजघ्नुः परस्परम्

चंद्रासारख्या चमकणाऱ्या तलवारी, अग्निप्रमाणे लालबुंद भाले आणि जोरात सोडलेले बाण यांनी त्यांनी एकमेकांवर हल्ला केला.

शराणां सृज्यमानानाम् असीनां च निपात्यताम् रूपाण्यासन्महोल्कानां पतन्तीनामिवाम्बरात्

बाण सोडले जात आणि तलवारी कोसळत असताना, त्यांचे रूप जणू आकाशातून पडणाऱ्या मोठ्या उल्कांसारखे दिसत होते.

शक्तिभिर्भिन्नहृदया निर्दया इव पातिताः निरयेष्विव निर्मग्नाः कूजन्ते प्रमथासुराः

शक्तीने हृदय भेदले गेले, निर्दयपणे खाली पाडले गेले, प्रमथ आणि असुर जणू नरकात बुडाले असावेत, असे आक्रोश करू लागले.

हेमकुण्डलयुक्तानि किरीटोत्कटवन्ति च शिरांस्युर्व्यां पतन्ति स्म गिरिकूटा इवात्यये

सोन्याच्या कुंडलांनी आणि उंच मुकुटांनी सजलेली मस्तके मोठ्या संकटात जणू डोंगरशिखरांसारखी जमिनीवर कोसळली.

परश्वधैः पट्टिशैश्च खड्गैश्च परिघैस्तथा छिन्नाः करिवराकारा निपेतुस्ते धरातले

कुऱ्हाडी, भाले, तलवारी आणि गदांनी फोडलेले, हत्तींसारखे बलवान योद्धे जमिनीवर पडले.

गर्जन्ति सहसा हृष्टाः प्रमथा भीमगर्जनाः साधयन्त्यपरे सिद्धा युद्धगान्धर्वमद्भुतम्

प्रमथ उत्साहीपणे अचानक भीषण गर्जना करू लागले; काही सिद्धांनी अद्भुत गंधर्व युद्ध केले.

बलवान्भासि प्रमथ दर्पितो भासि दानव इति चोच्चारयन्वाचं वारणा रणधूर्गताः

प्रमथ बलवान आणि गर्विष्ठपणे, 'तू खूप शक्तिशाली दिसतोस! तू दैत्यासारखा वाटतोस!' असे ओरडत, हत्तींसारखे युद्धाच्या किल्ल्यात शिरले.

परिघैराहताः केचिद् दानवैः शंकरानुगाः वमन्ते रुधिरं वक्त्रैः स्वर्णधातुमिवाचलाः

काही शंकराचे अनुयायी दानवांच्या गदांनी मारले गेले आणि त्यांच्या तोंडातून रक्त जणू सोन्याच्या प्रवाहासारखे बाहेर पडले.

प्रमथैरपि नाराचैर् असुराः सुरशत्रवः द्रुमैश्च गिरिशृङ्गैश्च गाढमेवाहवे हताः

प्रमथांनी बाणांनी, तसेच झाडे आणि डोंगरशिखरे वापरून, देवांचे शत्रू असुरांना युद्धात ठार केले.

सूदितानथ तान्दैत्यान् अन्ये दानवपुंगवाः उत्क्षिप्य चिक्षिपुर् वाप्यां मयदानवचोदिताः

मग, मायादानवाच्या सांगण्यावरून इतर प्रमुख दानवांनी मारलेले दैत्य उचलून तलावात फेकले.

ते चापि भास्वरैर्देहैः स्वर्गलोक इवामराः उत्तस्थुर्वापीमासाद्य सद्रूपाभरणाम्बराः

तेही तेजस्वी देह, स्वतःच्या दागिन्यांनी आणि वस्त्रांनी सजलेले, तलावातून जणू स्वर्गातील अमरांसारखे वर आले.

अथैके दानवाः प्राप्य वापीप्रक्षेपणाद् असून् आस्फोट्य सिंहनादं च कृत्वाधावंस्तथासुराः

मग काही दानव तलावात टाकल्यावर पुन्हा जिवंत झाले आणि सिंहासारखी गर्जना करत असुरांसह पुढे धावले.

दानवाः प्रमथानेतान् प्रसर्पत किम् आसथ हतानपि हि वो वापी पुनरुज्जीवयिष्यति

दानवांनी प्रमथांना हिणवत विचारले, 'प्रमथांनो, तुम्ही का पुढे येता? ज्या मरण पावलेत, त्यांनाही हा तलाव पुन्हा जिवंत करतो.'

एवं श्रुत्वा शङ्कुकर्णो वचो ऽग्रग्रहसंनिभः द्रुतमेवैत्य देवेशम् इदं वचनमब्रवीत्

हे विषारी सर्पाच्या पकडीसारखे तीक्ष्ण शब्द ऐकून, शंकुकर्ण वेगाने देवाधिदेवाजवळ गेला आणि म्हणाला—

सूदिताः सूदिता देव प्रमथैरसुरा ह्यमी उत्तिष्ठन्ति पुनर्भीमाः सस्या इव जलोक्षिताः

'देवा, प्रमथांनी हे असुर वारंवार मारले, तरी हे पुन्हा पुन्हा उभे राहतात, जणू पावसाने पुन्हा उगवलेली पिके.'

अस्मिन्किल पुरे वापी पूर्णामृतरसाम्भसा निहता निहता यत्र क्षिप्ता जीवन्ति दानवाः

'या नगरीत म्हणे अमृतरसाने भरलेला एक तलाव आहे; जिथे मारलेले दानव टाकले, तिथे ते पुन्हा जिवंत होतात.'

इति विज्ञापयद्देवं शङ्कुकर्णो महेश्वरम् अभवन्दानवबल उत्पाता वै सुदारुणाः

अशी माहिती शंकुकर्णाने महेश्वराला दिली; आणि दानवांची शक्ती फारच भयंकर झाली, वाईट अपशकुन दिसू लागले.

तारकाख्यः सुभीमाक्षो दारितास्यो हरिर्यथा अभ्यधावत्सुसंक्रुद्धो महादेवरथं प्रति

तारक नावाचा, अत्यंत भीषण डोळ्यांचा आणि विदीर्ण तोंडाचा, हरिप्रमाणे, प्रचंड रागाने महादेवाच्या रथाकडे धावला.

त्रिपुरे तु महान्घोरो भेरीशङ्खरवो बभौ दानवा निःसृता दृष्ट्वा देवदेवरथे सुरम्

त्रिपुरात मोठ्या नगाऱ्यांचा आणि शंखांचा गजर झाला; देव आणि देवाधिदेवांचा रथ पाहून दानव बाहेर पडले.