आसीनं नारदं प्रेक्ष्य मयस्त्वथ महासुरः अब्रवीद्वचनं तुष्टो हृष्टरोमाननेक्षणः
नारद बसलेला पाहून, महाबळी मयासुर आनंदित झाला, त्याच्या अंगावर रोमांच उभे राहिले आणि तो एकटक नारदाकडे पाहत म्हणाला.
औत्पातिकं पुरे ऽस्माकं यथा नान्यत्र कुत्रचित् वर्तते वर्तमानज्ञ वद त्वं हि च नारद
हे नारद, आमच्या नगरीत असे अपशकुन का घडत आहेत, जे इतर कुठेही कधीच होत नाहीत, ते सांग. तुला जे काही घडते आहे ते सर्व माहीत आहे.
दृश्यन्ते भयदाः स्वप्ना भज्यन्ते च ध्वजाः परम् विना च वायुना केतुः पतते च तथा भुवि
भयानक स्वप्नं पडतात, ध्वज तुटतात, आणि वारा नसतानाही पताका जमिनीवर पडते.
अट्टालकाश्च नृत्यन्ते सपताकाः सगोपुराः हिंस हिंसेति श्रूयन्ते गिरश्च भयदाः पुरे
झेंड्यांनी सजलेली मनोरे आणि दरवाजे जणू नाचत आहेत, आणि 'हिंसा, हिंसा' असे भयावह आवाज नगरीत ऐकू येतात.
नाहं बिभेमि देवानां सेन्द्राणामपि नारद मुक्त्वैकं वरदं स्थाणुं भक्ताभयकरं हरम्
हे नारद, मी इंद्रासह देवतांना देखील घाबरत नाही, फक्त एकच वरदायक, भक्तांना भयमुक्त करणारा स्थाणू, हर याला सोडून.
भगवन्नास्त्यविदितम् उत्पातेषु तवानघ अनागतमतीतं च भवाञ्जानाति तत्त्वतः
भगवंत, तुला कोणताही अपशकुन अज्ञात नाही; तू भूतकाळ आणि भविष्यकाळ अगदी खऱ्या अर्थाने जाणतोस.
तदेतन्नो भयस्थानम् उत्पाताभिनिवेदितम् कथयस्व मुनिश्रेष्ठ प्रपन्नस्य तु नारद
म्हणून, हे श्रेष्ठ मुनी, या अपशकुनांमुळे निर्माण झालेल्या भीतीचे कारण आम्हाला सांग, कारण मी तुझ्या आश्रयाला आलो आहे, नारद.
इत्युक्तो नारदस्तेन मयेनामयवर्जितः
मग मयाने विचारल्यावर, कपटमुक्त नारद उत्तर देऊ लागला.
शृणु दानव तत्त्वेन भवन्त्यौत्पातिका यथा धर्मेति धारणे धातुर् माहात्म्ये चैव पठ्यते धारणाच्च महत्त्वेन धर्म एष निरुच्यते
ऐक दानवा, अपशकुन कसे निर्माण होतात हे मी तुला सांगतो. 'धृ' या धातूचा अर्थ धरून ठेवणे असा आहे, आणि त्याच्या मोठेपणामुळे त्याला धर्म म्हणतात; म्हणून धर्माची अशी व्याख्या केली जाते.
स इष्टप्रापको धर्म आचार्यैरुपदिश्यते इतरश्चानिष्टफल आचार्यैर्नोपदिश्यते
जो धर्म इच्छित फळ देतो, तो गुरुजन शिकवतात; आणि जो अनिष्ट फळ देतो, तो गुरु शिकवत नाहीत.
उत्पथान्मार्गमागच्छेन् मार्गाच्चेव विमार्गताम् विनाशस्तस्य निर्देश्य इति वेदविदो विदुः
जो योग्य मार्ग सोडून चुकीच्या वाटेवर जातो, किंवा मार्गातून भरकटतो, त्याचा नाश होतो, असे वेदज्ञ लोक सांगतात.
त्वमधर्मरथारूढः सहैभिर्मत्तदानवैः अपकारिषु देवानां कुरुषे त्वं सहायताम्
तू अधर्माच्या रथावर बसून, या मदमस्त दानवांसह, देवतांचे शत्रू बनून त्यांना मदत करतोस.
तदेतान्येवमादीनि उत्पातावेदितानि च वैनाशिकानि दृश्यन्ते दानवानां तथैव च
म्हणून हे आणि असे इतर अपशकुन दानवांच्या विनाशाचे लक्षण म्हणून दिसत आहेत.
एष रुद्रः समास्थाय महालोकमयं रथम् आयाति त्रिपुरं हन्तुं मय त्वामसुरानपि
रुद्राने मोठ्या लोकांनी बनवलेल्या रथावर आरूढ होऊन, त्रिपुराचा, मया आणि तुमचा नाश करण्यासाठी येतो आहे.
स त्वं महौजसं नित्यं प्रपद्यस्व महेश्वरम् यास्यसे सह पुत्रेण दानवैः सह मानद
म्हणून नेहमीच महाशक्तिमान महेश्वराच्या आश्रयाला जा; तू आपल्या मुलासह आणि दानवांसह या जगातून निघून जाशील, हे मानद.
इत्येवमावेद्य भयं दानवोपस्थितं महत् दानवानां पुनर्देवो देवेशपदमागतः
अशा प्रकारे दानवांवर येणाऱ्या मोठ्या संकटाची वार्ता सांगून, तो देव पुन्हा देवाधिदेवांच्या स्थानावर गेला.
नारदे तु मुनौ याते मयो दानवनायकः शूरसंमतमित्येवं दानवानाह दानवः
नारद मुनी निघून गेल्यावर, दानवांचा नायक मया, आपल्या शूर दानवांना असे संबोधू लागला.
शूराः स्थ जातपुत्राः स्थ कृतकृत्याः स्थ दानवाः युध्यध्वं दैवतैः सार्धं कर्तव्यं चापि नो भयम्
तुम्ही सर्व शूरवीर आहात, तुमच्याकडे संतती आहे, आणि कर्तव्यही पूर्ण केले आहे. दानवांनो, देवतांशी लढा, आपल्याला कोणत्याही गोष्टीची भीती नाही.
जित्वा वयं भविष्यामः सर्वे ऽमरसभासदः देवांश्च सेन्द्रकान्हत्वा लोकान्भोक्ष्यामहे ऽसुराः
आम्ही जिंकल्यावर सर्वजण अमरांच्या सभेत सामील होऊ. इंद्रासह देवांना मारून, आम्ही असुर लोक सगळ्या लोकांचा उपभोग घेऊ.
अट्टालकेषु च तथा तिष्ठध्वं शस्त्रपाणयः दंशिता युद्धसज्जाश्च तिष्ठध्वं प्रोद्यतायुधाः
म्हणून, तुम्ही सर्वजण बुरुजांवर शस्त्र हातात घेऊन उभे राहा. लढाईसाठी तयार राहा, शस्त्रं उंचावून सावध रहा.
पुराणि त्रीणि चैतानि यथास्थानेषु दानवाः तिष्ठध्वं लङ्घनीयानि भविष्यन्ति पुराणि च
दानवांनो, या तिन्ही नगरांमध्ये तुम्हाला ज्या जागा दिल्या आहेत तिथेच उभे राहा. ही जुनी नगरं कोणीही ओलांडू नयेत.
नमोगतास्तथा शूरा देवता विदिता हि वः ताः प्रयत्नेन वार्याश्च विदार्याश्चैव सायकैः
हे शूर देवता, जे इथे आले आहेत, ते तुम्हाला माहीत आहेतच. त्यांना पूर्ण प्रयत्नाने परतवा आणि बाणांनी छेदून टाका.
इति दनुतनयान्मयस्तथोक्त्वा सुरगणवारणवारणे वचांसि युवतिजनविषण्णमानसं तत् त्रिपुरपुरं सहसा विवेश राजा
मग मयाने, देवांच्या सैन्याला रोखणारा, दानवपुत्रांना अशा शब्दांनी सांगितले. त्या शब्दांनी युवतींच्या मनात चिंता निर्माण झाली आणि राजा मया पटकन त्रिपुराच्या नगरीत गेला.
अथ रजतविशुद्धभावभावो भवमभिपूज्य दिगम्बरं सुगीर्भिः शरणमुपजगाम देवदेवं मदनार्यन्धकयज्ञदेहघातम्
नंतर, चांदीसारख्या निर्मळ मनाने, त्याने दिगंबर असलेल्या भवाचे मधुर शब्दांनी पूजन केले आणि मदन, अरि, अंधक व यज्ञातील देहांचा संहार करणाऱ्या देवाधिदेवाचे आश्रय घेतले.
मयमभयपदैषिणं प्रपन्नं न किल बुबोध तृतीयदीप्तनेत्रः तदभिमतमदात्ततः शशाङ्की स च किल निर्भय एव दानवो ऽभूत्
तीन डोळ्यांनी तेजस्वी असलेल्या त्या महादेवाने, भयापासून संरक्षण मागणाऱ्या मायाला ओळखले नाही. तरीही त्याने त्याला हवी ती वरदान दिली आणि त्यामुळे तो चंद्रचिन्ह असलेला दानव खरोखर निर्भय झाला.
ततो रणे देवबलं नारदो ऽभ्यगमत्पुनः आगत्य चैव त्रिपुरात् सभायामास्थितः स्वयम्
मग युद्धात नारद पुन्हा देवांच्या सैन्याजवळ गेला. त्रिपुराहून परत येऊन तो स्वतः सभेत बसला.
इलावृतमिति ख्यातं तद्वर्षं विस्तृतायतम् यत्र यज्ञो बलेर्वृत्तो बलिर्यत्र च संयतः
ती विस्तीर्ण आणि प्रसिद्ध भूमी इलावृत म्हणून ओळखली जाते, जिथे बळीचा यज्ञ झाला आणि जिथे बळीला बांधून ठेवले होते.
देवानां जन्मभूमिर्या त्रिषु लोकेषु विश्रुता विवाहाः क्रतवश्चैव जातकर्मादिकाः क्रियाः
ती देवांची जन्मभूमी आहे, जी तिन्ही लोकांत प्रसिद्ध आहे. तिथे विवाह, यज्ञ आणि जन्मसंस्कारासारख्या विधी होत असतात.
देवानां यत्र वृत्तानि कन्यादानानि यानि च रेमे नित्यं भवो यत्र सहायैः पार्षदैर्गणैः
तिथे देवांचे कन्यादान आणि इतर कृत्ये घडली. तिथेच भव आपल्या सहाय्यक आणि गणांसह नेहमी आनंदी राहत असे.
लोकपालाः सदा यत्र तस्थुर्मेरुगिरौ यथा मधुपिङ्गलनेत्रस्तु चन्द्रावयवभूषणः देवानामधिपं प्राह गणपांश्च महेश्वरः
जशी मेरू पर्वतावर लोकपाल नेहमी उभे असतात, तशीच तिथेही ते होते. मधासारख्या पिंगट डोळ्यांनी, चंद्राच्या किरीटाने शोभलेले महेश्वराने देवांचा राजा आणि गणांना संबोधले.