सिद्धिं प्रयान्ति योगेन पुनरावृत्तिदुर्लभाम् योगिनामेव देयानि तस्माच्छ्राद्धानि दातृभिः
योगाने ते सिद्धी प्राप्त करतात, जी पुन्हा मिळवणे फार कठीण असते. म्हणून दान करणाऱ्यांनी श्राद्धाचे दान फक्त योगींनाच द्यावे.
एतेषां मानसी कन्या पत्नी हिमवतो मता मैनाकस्तस्य दायादः क्रौञ्चस्तस्याग्रजो ऽभवत् क्रौञ्चद्वीपः स्मृतो येन चतुर्थो घृतसंवृतः
त्यांच्यातील मानसकन्या हिमालयाची पत्नी मानली जाते. तिचा मुलगा मेनाका आणि त्याचा मोठा भाऊ क्रौंच. क्रौंचानेच घृताने व्यापलेला चौथा क्रौंचद्वीप प्रसिद्ध केला.
मेना च सुषुवे तिस्रः कन्या योगवतीस्ततः उमैकपर्णापर्णा च तीव्रव्रतपरायणाः
मेनाने तीन कन्या जन्माला घातल्या, त्या सर्व योगसंपन्न होत्या—उमा, एकपर्णा आणि अपर्णा. या तिघीही कठोर व्रत पाळणाऱ्या होत्या.
रुद्रस्यैका सितस्यैका जैगीषव्यस्य चापरा दत्ता हिमवता बालाः सर्वा लोके तपो ऽधिकाः
त्यातील एक कन्या रुद्राला, एक सीताला आणि तिसरी जैगीषव्याला दिली गेली. हिमालयाने दिलेल्या या सर्व कन्या जगात तपासाठी प्रसिद्ध आहेत.
कस्माद्दाक्षायणी पूर्वं ददाहात्मानमात्मना हिमवद्दुहिता तद्वत् कथं जाता महीतले
दाक्षायणीने पूर्वी स्वतःच्या इच्छेने स्वतःला का जाळले? आणि हिमालयाची कन्या त्याचप्रमाणे पृथ्वीवर कशी जन्मली?
संहरन्ती किमुक्तासौ सुता वा ब्रह्मसूनुना दक्षेण लोकजननी सूत विस्तरतो वद
ती स्वतःला मागे घेतली का, की तिला ब्रह्मदेवाच्या पुत्राची कन्या म्हणतात? सूत, हे जगजननीचे तपशीलवार सांग.
दक्षस्य यज्ञे वितते प्रभूतवरदक्षिणे समाहूतेषु देवेषु प्रोवाच पितरं सती
दक्षाचा मोठा यज्ञ झाला, त्यात भरपूर दान आणि वर दिले गेले. सर्व देवांना बोलावले गेले, तेव्हा सतीने आपल्या वडिलांना विचारले.
किमर्थं तात भर्ता मे यज्ञे ऽस्मिन्नाभिमन्त्रितः अयोग्य इति तामाह दक्षो यज्ञेषु शूलभृत्
बाबा, माझ्या पतीचा या यज्ञात सन्मान का होत नाही? दक्ष म्हणाला, 'शूलधारी यज्ञासाठी योग्य नाही.'
उपसंहारकृद्रुद्रस् तेनामङ्गलभागयम् चुकोपाथ सती देहं त्यक्ष्यामीति त्वदुद्भवम्
रुद्र यज्ञाचा संहार करणारा आहे, म्हणून त्याला अमंगल मानतात. हे ऐकून सती रागावली आणि म्हणाली, 'मी माझ्या या शरीराचा त्याग करीन, कारण ते तुझ्यापासून मिळाले आहे.'
दशानां त्वं च भविता पितॄणामेकपुत्रकः क्षत्रियत्वे ऽश्वमेधे च रुद्रात्त्वं नाशमेष्यसि
तू दहा पितरांमध्ये एकुलता एक पुत्र होशील आणि अश्वमेध यज्ञात क्षत्रिय म्हणून रुद्राच्या हातून तुझे नाश होईल.
इत्युक्त्वा योगमास्थाय स्वदेहोद्भवतेजसा निर्दहन्ती तदात्मानं सदेवासुरकिंनरैः
हे बोलून तिने योगध्यानात प्रवेश केला आणि आपल्या देहातून उत्पन्न झालेल्या तेजाने स्वतःसह देव, दानव आणि किन्नर यांनाही जाळून टाकले.
किं किमेतदिति प्रोक्ता गन्धर्वगणगुह्यकैः उपगम्याब्रवीद्दक्षः प्रणिपत्याथ दुःखितः
गंधर्व आणि गुह्यक यांच्या समूहांनी, 'हे काय घडते आहे?' असे विचारत जवळ येऊन पाहिले. तेव्हा दुःखी झालेला दक्ष नम्रपणे वाकून पुढे आला आणि बोलू लागला.
त्वमस्य जगतो माता जगत्सौभाग्यदेवता दुहितृत्वं गता देवि ममानुग्रहकाम्यया
तू या जगाची आई आहेस, जगाच्या सौभाग्याची देवता आहेस; देवी, माझ्यावर कृपा करण्याच्या इच्छेने तू माझी मुलगी झालीस.
न त्वया रहितं किंचिद् ब्रह्माण्डे सचराचरम् प्रसादं कुरु धर्मज्ञे न मां त्यक्तुमिहार्हसि
तुझ्याशिवाय या ब्रह्मांडात जड-चेतन काहीच अस्तित्वात नाही; धर्म जाणणाऱ्या देवी, माझ्यावर कृपा कर, मला येथे सोडून जाऊ नकोस.
प्राह देवी यदारब्धं तत्कार्यं मे न संशयः किंत्ववश्यं त्वया मर्त्ये हतयज्ञेन शूलिना
देवी म्हणाली, 'जे काही आरंभले आहे ते मी नक्कीच पूर्ण करणार, यात शंका नाही; पण पृथ्वीवर शूलधारीने यज्ञात तू मारला जाशील, हे निश्चित.'
प्रसादे लोकसृष्ट्यर्थं तपः कार्यं ममान्तिके प्रजापतिस्त्वं भविता दशानामङ्गजो ऽप्यलम्
सृष्टीसाठी, तुझ्या कृपेने, माझ्या सान्निध्यात तप करणे आवश्यक आहे; तू प्रजापती होशील आणि दहा पुत्रांमध्ये अंगज पुरेसा ठरेल.
मदंशेनाङ्गना षष्टिर् भविष्यन्त्यङ्गजास्तव मत्संनिधौ तपः कुर्वन् प्राप्स्यसे योगमुत्तमम्
माझ्या अंशातून साठ कन्या तुझ्या मुली म्हणून जन्म घेतील; माझ्या सान्निध्यात तप करून, तू श्रेष्ठ योग प्राप्त करशील.
एवमुक्तो ऽब्रवीद्दक्षः केषु केषु मयानघे तीर्थेषु च त्वं द्रष्टव्या स्तोतव्या कैश्च नामभिः
असे ऐकून दक्ष म्हणाला, 'हे निष्कलंक देवी, कोणत्या तीर्थस्थानी मी तुला पाहावे, स्तुती करावी आणि कोणत्या नावांनी तुला संबोधावे?'
सर्वदा सर्वभूतेषु द्रष्टव्या सर्वतो भुवि सर्वलोकेषु यत्किंचिद् रहितं न मया विना
सर्वकाळ सर्व जीवांत, पृथ्वीवर सर्वत्र, सर्व लोकांत मी पाहिली पाहिजे; माझ्याशिवाय जे काही आहे ते अस्तित्वात नाही.
तथापि येषु स्थानेषु द्रष्टव्या सिद्धिमीप्सुभिः स्मर्तव्या भूतिकामैर् वा तानि वक्ष्यामि तत्त्वतः
तरीही, ज्या स्थळी सिद्धी इच्छिणाऱ्यांनी मला पाहावे, किंवा ऐश्वर्याची इच्छा असणाऱ्यांनी मला आठवावे, ती ठिकाणे मी तुला खरेखुरे सांगते.
वाराणस्यां विशालाक्षी नैमिषे लिङ्गधारिणी प्रयागे ललिता देवी कामाक्षी गन्धमादने मानसे कुमुदा नाम विश्वकाया तथाम्बरे
वाराणसीमध्ये मी विशालाक्षी आहे; नैमिषात मी लिंगधारिणी आहे; प्रयागात मी ललिता देवी आहे; गंधमादनात मी कामाक्षी आहे; मानसात मी कुमुदा, विश्वकाया या नावाने ओळखली जाते, आणि अंबरातही.
गोमन्ते गोमती नाम मन्दरे कामचारिणी मदोत्कटा चैत्ररथे जयन्ती हस्तिनापुरे
गोमंतात मी गोमती आहे; मंदार पर्वतावर मी कामचारीणी आहे; चित्ररथात मी मदोत्कटा जयंती आहे; हस्तिनापुरातही मी आहे.
कान्यकुब्जे तथा गौरी रम्भा मलयपर्वते एकाम्भके कीर्तिमती विश्वां विश्वेश्वरे विदुः
कन्यकुब्जमध्ये मी गौरी आहे; मलय पर्वतावर मी रंभा आहे; एकांभकात मी कीर्तिमती आहे; विश्वेश्वरात सर्वजण मला विश्वा म्हणून ओळखतात.
पुष्करे पुरुहूतेति केदारे मार्गदायिनी नन्दा हिमवतः पृष्ठे गोकर्णे भद्रकर्णिका
पुष्करात मी पुरुहूता आहे; केदारात मार्गदायिनी आहे; हिमालयाच्या शिखरावर मी नंदा आहे; गोकर्णात मी भद्रकर्णिका आहे.
स्थानेश्वरे भवानी तु बिल्वले बिल्वपत्त्रिका श्रीशैले माधवी नाम भद्रा भद्रेश्वरे तथा
स्थानेश्वरात मी भवानी आहे; बिल्वात मी बिल्वपत्रिका आहे; श्रीशैलावर मी माधवी आहे; भद्रेश्वरात मी भद्रा आहे.
जया वराहशैले तु कामला कमलालये रुद्रकोट्यां च रुद्राणी काली कालञ्जरे गिरौ
वराहशैले मी जया आहे; कमलालयात मी कमला आहे; रुद्रकोटीमध्ये मी रुद्राणी आहे; कालंजर पर्वतावर मी काली आहे.
महालिङ्गे तु कपिला मर्कोटे मुकुटेश्वरी शालग्रामे महादेवी शिवलिङ्गे जलप्रिया
महालिंगात मी कपिला आहे; मार्कोटात मी मुकुटेश्वरी आहे; शालग्रामात मी महादेवी आहे; शिवलिंगात मी जलप्रिया आहे.
मायापुर्यां कुमारी तु संताने ललिता तथा उत्पलाक्षी सहस्राक्षे कमलाक्षे महोत्पला
मायापुरीत मी कुमारी आहे; संतानात मी ललिता आहे; उत्पलाक्षीत मी सहस्राक्षी, कमलाक्षी आणि महोत्पला आहे.
गङ्गायां मङ्गला नाम विमिला पुरुषोत्तमे विपाशायाम् अमोघाक्षी पाटला पुण्ड्रवर्धने
गंगेच्या तीरावर मंगलाचं नाव विमिला असं आहे, पुरुषोत्तम क्षेत्रात तिला विमिला म्हणतात. विपाशा नदीवर अमोघाक्षीचं नाव पाटला असं आहे, आणि पुंड्रवर्धन या प्रदेशात तिला पाटला म्हणतात.
नारायणी सुपार्श्वे तु विकूटे भद्रसुन्दरी विपुले विपुला नाम कल्याणी मलयाचले
नारायणी सुपार्श्वाजवळ आहे, विकूट या ठिकाणी तिला भद्रसुंदरी म्हणतात. विपुल या प्रदेशात तिचं नाव विपुला आहे, आणि मलयाचल पर्वतावर तिला कल्याणी म्हणतात.