स्थानान्येतानि तिष्ठन्ति यावदाभूतसंप्लवम् मन्वन्तरेषु सर्वेषु देवस्थानानि तानि वै
ही स्थाने सृष्टीच्या संहारापर्यंत तशीच राहतात. प्रत्येक मन्वंतरात हीच देवांची स्थाने असतात.
अभिमानेन तिष्ठन्ति तानि देवाः पुनः पुनः अतीतास्तु सहातीतैर् भाव्या भाव्यैः सुरैः सह
देव आपल्या ओळखीने या स्थळी पुन्हा पुन्हा वास करतात. जे गेले आहेत ते गेलेल्यांसोबत राहतात आणि येणारे येणाऱ्यांसोबत राहतात.
वर्तन्ते वर्तमानैश्च सुरैः सार्धं तु स्थानिनः सूर्यो देवो विवस्वांश्च अष्टमस्त्वदितेः सुतः
जे या स्थळी राहतात ते सध्याच्या देवांसोबतच वावरतात. सूर्यदेव विवस्वान हा अदितीचा आठवा पुत्र आहे.
द्युतिमान्धर्मयुक्तश्च सोमो देवो वसुः स्मृतः शुक्रो दैत्यस्तु विज्ञेयो भार्गवो ऽसुरयाजकः
प्रकाशमान, धर्मयुक्त चंद्रदेव 'वसु' म्हणून ओळखला जातो. शुक्र हा दैत्य, भार्गव आणि असुरांचा याजक आहे.
बृहस्पतिर् बृहत्तेजा देवाचार्यो ऽङ्गिरःसुतः बुधो मनोहरश्चैव शशिपुत्रस्तु स स्मृतः
बृहस्पती हा तेजस्वी, देवांचा गुरु आणि अंगिरसाचा पुत्र आहे. बुध हा मनमोहक असून चंद्राचा पुत्र म्हणून ओळखला जातो.
शनैश्चरो विरूपश्च संज्ञापुत्रो विवस्वतः अग्निर्विकेश्यां जज्ञे तु युवासौ लोहिताधिपः
शनि हा विकृत असून संज्ञा आणि विवस्वान यांचा पुत्र आहे. अग्नी विकेशीपासून जन्मला आणि तो तरुण मंगळाचा स्वामी आहे.
नक्षत्रनाम्न्यः क्षेत्रेषु दाक्षायण्यः सुताः स्मृताः स्वर्भानुः सिंहिकापुत्रो भूतसंसाधनो ऽसुरः
दक्षाच्या कन्या, ज्यांची नावे नक्षत्रांवर आहेत, त्यांच्या त्यांच्या क्षेत्रात स्मरणात आहेत. स्वरभानू, सिंहिकेचा पुत्र, हा असुर सर्व भूतांना एकत्र करणारा आहे.
चन्द्रार्कग्रहनक्षत्रेष्व् अभिमानी प्रकीर्तितः स्थानान्येतानि चोक्तानि स्थानिन्यश्चैव देवताः
चंद्र, सूर्य, ग्रह आणि नक्षत्रांमध्ये प्रमुख देवता म्हणून ओळखले जातात. ही स्थाने आणि त्यातील देवता असे सांगितले गेले.
शुक्लमग्निसमं दिव्यं सहस्रांशोर्विवस्वतः सहस्रांशुत्विषः स्थानम् अम्मयं तैजसं तथा
पांढर्या रंगाचं, अग्नीप्रमाणे तेजस्वी आणि दिव्य असं, हजार किरणांचा विवस्वानाचं स्थान देखील हजार किरणांनी उजळलेलं आहे, ते मोजता येणार नाही असं आणि पूर्णपणे प्रकाशमय आहे.
आशास्थानं मनोज्ञस्य रविरश्मिगृहे स्थितम् शुक्रः षोडशरश्मिस्तु यस्तु देवो ह्यपोमयः
दिशांचा निवास, मनाला आनंद देणारा, सूर्याच्या किरणांच्या घरात आहे; सोळा किरणांनी युक्त असा शुक्र हा जलमूळ देवता आहे.
लोहितो नवरश्मिस्तु स्थानमाप्यं तु तस्य वै बृहद्द्वादशरश्मीकं हरिद्राभं तु वेधसः
लाल रंगाचा, नऊ किरणांचा, त्याचं पाण्याचं स्थान आहे; ब्रह्मदेवाचं मोठं, बारा किरणांचं आणि हळदीसारख्या रंगाचं स्थान आहे.
अष्टरश्मिशनेस्तत्तु कृष्णं वृद्धमयस्मयम् स्वर्भानोस्त्वायसं स्थानं भूतसंतापनालयम्
शनीचं आठ किरणांचं स्थान काळं, जुनं आणि लोखंडासारखं आहे; स्वर्भानूचं स्थानही लोखंडासारखं असून, तिथे जीवांना दुःख मिळतं.
सुकृताम् आश्रयास्तारा रश्मयस्तु हिरण्मयाः तारणात्तारका ह्येताः शुक्लत्वाच्चैव तारकाः
सत्कर्म करणाऱ्यांचा आधार म्हणजे तारे, त्यांच्या किरणांना सोन्यासारखा रंग आहे; आकाश ओलांडतात आणि पांढरे दिसतात म्हणून त्यांना 'तारे' असं म्हणतात.
नवयोजनसाहस्रो विष्कम्भः सवितुः स्मृतः मण्डलं त्रिगुणं चास्य विस्तारो भास्करस्य तु
सूर्याचा विस्तार नऊ हजार योजनांचा आहे असं सांगितलं जातं; त्याचं मंडळ त्याच्या तिप्पट रुंद आहे, आणि भास्कराचाही विस्तार तितकाच आहे.
द्विगुणः सूर्यविस्ताराद् विस्तारः शशिनः स्मृतः त्रिगुणं मण्डलं चास्य वैपुल्याच्छशिनः स्मृतम्
चंद्राचा विस्तार सूर्याच्या दुप्पट आहे असं मानलं जातं; आणि त्याचं मंडळ त्याच्या तिप्पट रुंद आहे, कारण ते पूर्ण आहे.
सर्वोपरि निसृष्टानि मण्डलानि तु तारकाः योजनार्धप्रमाणानि ताभ्यो ऽन्यानि गणानि तु
सर्वांच्या वरती ताऱ्यांची मंडळं ठेवलेली आहेत, त्यापैकी प्रत्येकाचं माप अर्धा योजन आहे; त्यापलीकडे अजून काही समूह आहेत.
तुल्यो भूत्वा तु स्वर्भानुस् तदधस्तात्प्रसर्पति उद्धूत्य पार्थिवीं छायां निर्मितां मण्डलाकृतिम्
स्वर्भानू त्यांच्या बरोबरीने होऊन, त्यांच्या खाली फिरतो, पृथ्वीची छाया जी मंडळासारखी आहे, ती वर उचलतो.
ब्रह्मणा निर्मितं स्थानं तृतीयं तु तमोमयम् आदित्यात्स तु निष्क्रम्य सोमं गच्छति पर्वसु
ब्रह्मदेवाने तयार केलेलं तिसरं, अंधाराने भरलेलं स्थान आहे; सूर्यापासून तो निघून, संधिकाळी चंद्राकडे पोहोचतो.
आदित्यमेति सोमाच्च पुनः सौरेषु पर्वसु स्वभासा तुदते यस्मात् स्वर्भानुरिति स स्मृतः
चंद्रापासून तो पुन्हा सूर्याकडे सूर्यसंधिकाळी जातो; स्वतःच्या तेजाने तो भेदतो म्हणून त्याला स्वर्भानू असं म्हणतात.
चन्द्रतः षोडशो भागो भार्गवस्य विधीयते विष्कम्भान्मण्डलाच्चैव योजनानां तु स स्मृतः
चंद्रापासून सोळाव्या भागाचं वाटप भृगुपुत्राला केलं जातं; विस्तार आणि मंडळ यावरून हे योजनांमध्ये मोजलं जातं.
भार्गवात्पादहीनश्च विज्ञेयो वै बृहस्पतिः बृहस्पतेः पादहीनौ केतुवक्रावुभौ स्मृतौ
भृगुपुत्रापेक्षा पाऊण भाग कमी असलेला म्हणजे बृहस्पती; बृहस्पतीपेक्षा पाऊण भाग कमी असलेले केतू आणि वक्र हे दोघेही ओळखले जातात.
विस्तारमण्डलाभ्यां तु पादहीनस्तयोर्बुधः तारानक्षत्ररूपाणि वपुष्मन्तीह यानि वै
विस्तार आणि मंडळ यांच्या तुलनेत त्या दोघांपेक्षा पाऊण भाग कमी असलेला म्हणजे बुध; येथे तारे आणि नक्षत्रांची रूपं सर्व साकार आहेत.
बुधेन समरूपाणि विस्तारान्मण्डलात्तु वै तारानक्षत्ररूपाणि हीनानि तु परस्परम्
ती रूपं बुधासारखीच आहेत, पण विस्तार आणि मंडळ यांच्या तुलनेत तारे आणि नक्षत्रांची रूपं एकमेकांपेक्षा कमी आहेत.
शतानि पञ्च चत्वारि त्रीणि द्वे चैकमेव च सर्वोपरि निसृष्टानि मण्डलानि तु तारकाः
पाचशे, चारशे, तीनशे, दोनशे आणि शंभर — ही ताऱ्यांची मंडळं सर्वांच्या वरती ठेवलेली आहेत.
योजनार्धप्रमाणानि तेभ्यो ह्रस्वं न विद्यते उपरिष्टात्तु ये तेषां ग्रहा ये क्रूरसात्त्विकाः
त्यापैकी प्रत्येकाचं माप अर्धा योजन आहे; त्यापेक्षा लहान काहीच नाही. त्यांच्यावर ग्रह आहेत, जे काही उग्र आणि काही सात्त्विक आहेत.
सौरश्चाङ्गिरसो वक्रो विज्ञेया मन्दचारिणः तेभ्यो ऽधस्तात्तु चत्वारः पुनश्चान्ये महाग्रहाः
सौर, आंगिरस आणि वक्र हे मंद गतीने फिरणारे म्हणून ओळखले जातात; त्यांच्याखाली पुन्हा चार मोठे ग्रह आहेत.
सोमः सूर्यो बुधश्चैव भार्गवश्चेति शीघ्रगाः यावन्ति चैव ऋक्षाणि कोट्यस्तावन्ति तारकाः
सोम, सूर्य, बुध आणि भृगु हे सर्व अतिशय वेगाने फिरतात. ज्या प्रमाणे आकाशातील नक्षत्रे आहेत, तितक्याच कोटींनी तारे आहेत.
सर्वेषां तु ग्रहाणां वै सूर्यो ऽधस्तात्प्रसर्पति विस्तीर्णं मण्डलं कृत्वा तस्योर्ध्वं चरते शशी
सर्व ग्रहांमध्ये सूर्य खालून फिरतो आणि मोठा वर्तुळ तयार करतो; त्याच्या वर चंद्र फिरतो.
नक्षत्रमण्डलं चापि सोमादूर्ध्वं प्रसर्पति नक्षत्रेभ्यो बुधश्चोर्ध्वं बुधाच्चोर्ध्वं तु भार्गवः
चंद्राच्या वर नक्षत्रांचा मंडळ फिरतो; नक्षत्रांवर बुध असतो आणि बुधाच्या वर भृगु आहे.
वक्रस्तु भार्गवादूर्ध्वं वक्रादूर्ध्वं बृहस्पतिः तस्माच्छनैश्चरश्चोर्ध्वं देवाचार्योपरि स्थितः
भृगुच्या वर वक्र आहे; वक्राच्या वर बृहस्पती आहे; त्याच्या वर शनी, जो देवगुरूच्या वर उभा आहे.