अस्माल्लोकादमुं लोकं तीर्णानां सुकृतात्मनाम् तारणात्तारका ह्येताः शुक्लत्वाच्चैव शुक्लिकाः
या जगातून त्या जगात जे पुण्यवान लोक गेले आहेत, त्यांना 'तारका' म्हणतात कारण ते इतरांना देखील तारतात. त्यांच्या शुभ्रपणामुळे त्यांना 'शुक्लिका' असेही म्हणतात.
दिव्यानां पार्थिवानां च वंशानां चैव सर्वशः तपनस्तेजसो योगाद् आदित्य इति गद्यते
सर्व दिव्य, पृथ्वीवरील आणि वंशातील लोकांमध्ये, सूर्याला त्याच्या प्रखर तेजामुळे आणि उष्णतेच्या योगामुळे 'आदित्य' असे नाव मिळाले आहे.
स्रवतिः स्यन्दनार्थे च धातुरेष निगद्यते स्रवणात्तेजसश्चैव तेनासौ सविता स्मृतः
'स्रवति' हा शब्द प्रवाह आणि वाहण्याच्या अर्थाने वापरला जातो. तेजाचा प्रवाह आणि प्रकाशामुळे त्याला 'सविता' असे म्हणतात.
बह्वर्थश्चन्द इत्येष प्रधानो धातुरुच्यते शुक्लत्वे ह्यमृतत्वे च शीतत्वे ह्लादने ऽपि च
'चंद' या शब्दाला अनेक अर्थ आहेत. तो शुभ्रता, अमरत्व, शीतलता आणि आनंद या सर्व गोष्टींमध्ये मुख्य मानला जातो.
सूर्याचन्द्रमसोर्दिव्ये मण्डले भास्वरे खगे जलतेजोमये शुक्ले वृत्तकुम्भनिभे शुभे
सूर्य आणि चंद्र यांच्या तेजस्वी, आकाशातील, पाण्याने व प्रकाशाने बनलेल्या, शुभ्र आणि गोल भांड्यासारख्या सुंदर मंडलांमध्ये ते वास करतात.
वसन्ति कर्मदेवास्तु स्थानान्येतानि सर्वशः मन्वन्तरेषु सर्वेषु ऋषिसूर्यग्रहादयः
कर्मदेव सर्व या स्थळी वास करतात. प्रत्येक मन्वंतरात ऋषी, सूर्य, ग्रह आणि इतरही तिथेच असतात.
तानि देवगृहाणि स्युः स्थानाख्यानि भवन्ति हि सौरं सूर्यो ऽविशत्स्थानं सौम्यं सोमस्तथैव च
ही सर्व स्थाने म्हणजे देवांची घरे आहेत. सूर्याने सूर्याचे स्थान घेतले आणि चंद्राने चंद्राचे स्थान घेतले.
शौक्रं शुक्रो ऽविशत्स्थानं षोडशारं प्रभास्वरम् बृहस्पतिर्बृहत्त्वं च लोहितं चापि लोहितः
शुक्राने त्याचे तेजस्वी, सोळा आरांनी युक्त स्थान घेतले. बृहस्पतीने मोठे स्थान घेतले आणि मंगळाने लाल स्थान घेतले.
शनैश्चरो ऽविशत्स्थानम् एवं शानैश्चरं तथा बुधो ऽपि वै बुधस्थानं भानुं स्वर्भानुरेव च
शनिने त्याचे स्थान घेतले, तसेच बुधानेही त्याचे स्थान घेतले. भानू आणि स्वरभानू यांनीही आपापली स्थाने घेतली.
नक्षत्राणि च सर्वाणि नाक्षत्राण्याविशन्ति च ज्योतींषि सुकृताम् एते ज्ञेया देवगृहास्तु वै
सर्व नक्षत्रे आणि नक्षत्र नसलेली तारेही त्यांच्या त्यांच्या स्थानांमध्ये गेले. हे सर्व तेजस्वी पुण्यवान लोक देवांची घरे म्हणून ओळखले जातात.
स्थानान्येतानि तिष्ठन्ति यावदाभूतसंप्लवम् मन्वन्तरेषु सर्वेषु देवस्थानानि तानि वै
ही स्थाने सृष्टीच्या संहारापर्यंत तशीच राहतात. प्रत्येक मन्वंतरात हीच देवांची स्थाने असतात.
अभिमानेन तिष्ठन्ति तानि देवाः पुनः पुनः अतीतास्तु सहातीतैर् भाव्या भाव्यैः सुरैः सह
देव आपल्या ओळखीने या स्थळी पुन्हा पुन्हा वास करतात. जे गेले आहेत ते गेलेल्यांसोबत राहतात आणि येणारे येणाऱ्यांसोबत राहतात.
वर्तन्ते वर्तमानैश्च सुरैः सार्धं तु स्थानिनः सूर्यो देवो विवस्वांश्च अष्टमस्त्वदितेः सुतः
जे या स्थळी राहतात ते सध्याच्या देवांसोबतच वावरतात. सूर्यदेव विवस्वान हा अदितीचा आठवा पुत्र आहे.
द्युतिमान्धर्मयुक्तश्च सोमो देवो वसुः स्मृतः शुक्रो दैत्यस्तु विज्ञेयो भार्गवो ऽसुरयाजकः
प्रकाशमान, धर्मयुक्त चंद्रदेव 'वसु' म्हणून ओळखला जातो. शुक्र हा दैत्य, भार्गव आणि असुरांचा याजक आहे.
बृहस्पतिर् बृहत्तेजा देवाचार्यो ऽङ्गिरःसुतः बुधो मनोहरश्चैव शशिपुत्रस्तु स स्मृतः
बृहस्पती हा तेजस्वी, देवांचा गुरु आणि अंगिरसाचा पुत्र आहे. बुध हा मनमोहक असून चंद्राचा पुत्र म्हणून ओळखला जातो.
शनैश्चरो विरूपश्च संज्ञापुत्रो विवस्वतः अग्निर्विकेश्यां जज्ञे तु युवासौ लोहिताधिपः
शनि हा विकृत असून संज्ञा आणि विवस्वान यांचा पुत्र आहे. अग्नी विकेशीपासून जन्मला आणि तो तरुण मंगळाचा स्वामी आहे.
नक्षत्रनाम्न्यः क्षेत्रेषु दाक्षायण्यः सुताः स्मृताः स्वर्भानुः सिंहिकापुत्रो भूतसंसाधनो ऽसुरः
दक्षाच्या कन्या, ज्यांची नावे नक्षत्रांवर आहेत, त्यांच्या त्यांच्या क्षेत्रात स्मरणात आहेत. स्वरभानू, सिंहिकेचा पुत्र, हा असुर सर्व भूतांना एकत्र करणारा आहे.
चन्द्रार्कग्रहनक्षत्रेष्व् अभिमानी प्रकीर्तितः स्थानान्येतानि चोक्तानि स्थानिन्यश्चैव देवताः
चंद्र, सूर्य, ग्रह आणि नक्षत्रांमध्ये प्रमुख देवता म्हणून ओळखले जातात. ही स्थाने आणि त्यातील देवता असे सांगितले गेले.
शुक्लमग्निसमं दिव्यं सहस्रांशोर्विवस्वतः सहस्रांशुत्विषः स्थानम् अम्मयं तैजसं तथा
पांढर्या रंगाचं, अग्नीप्रमाणे तेजस्वी आणि दिव्य असं, हजार किरणांचा विवस्वानाचं स्थान देखील हजार किरणांनी उजळलेलं आहे, ते मोजता येणार नाही असं आणि पूर्णपणे प्रकाशमय आहे.
आशास्थानं मनोज्ञस्य रविरश्मिगृहे स्थितम् शुक्रः षोडशरश्मिस्तु यस्तु देवो ह्यपोमयः
दिशांचा निवास, मनाला आनंद देणारा, सूर्याच्या किरणांच्या घरात आहे; सोळा किरणांनी युक्त असा शुक्र हा जलमूळ देवता आहे.
लोहितो नवरश्मिस्तु स्थानमाप्यं तु तस्य वै बृहद्द्वादशरश्मीकं हरिद्राभं तु वेधसः
लाल रंगाचा, नऊ किरणांचा, त्याचं पाण्याचं स्थान आहे; ब्रह्मदेवाचं मोठं, बारा किरणांचं आणि हळदीसारख्या रंगाचं स्थान आहे.
अष्टरश्मिशनेस्तत्तु कृष्णं वृद्धमयस्मयम् स्वर्भानोस्त्वायसं स्थानं भूतसंतापनालयम्
शनीचं आठ किरणांचं स्थान काळं, जुनं आणि लोखंडासारखं आहे; स्वर्भानूचं स्थानही लोखंडासारखं असून, तिथे जीवांना दुःख मिळतं.
सुकृताम् आश्रयास्तारा रश्मयस्तु हिरण्मयाः तारणात्तारका ह्येताः शुक्लत्वाच्चैव तारकाः
सत्कर्म करणाऱ्यांचा आधार म्हणजे तारे, त्यांच्या किरणांना सोन्यासारखा रंग आहे; आकाश ओलांडतात आणि पांढरे दिसतात म्हणून त्यांना 'तारे' असं म्हणतात.
नवयोजनसाहस्रो विष्कम्भः सवितुः स्मृतः मण्डलं त्रिगुणं चास्य विस्तारो भास्करस्य तु
सूर्याचा विस्तार नऊ हजार योजनांचा आहे असं सांगितलं जातं; त्याचं मंडळ त्याच्या तिप्पट रुंद आहे, आणि भास्कराचाही विस्तार तितकाच आहे.
द्विगुणः सूर्यविस्ताराद् विस्तारः शशिनः स्मृतः त्रिगुणं मण्डलं चास्य वैपुल्याच्छशिनः स्मृतम्
चंद्राचा विस्तार सूर्याच्या दुप्पट आहे असं मानलं जातं; आणि त्याचं मंडळ त्याच्या तिप्पट रुंद आहे, कारण ते पूर्ण आहे.
सर्वोपरि निसृष्टानि मण्डलानि तु तारकाः योजनार्धप्रमाणानि ताभ्यो ऽन्यानि गणानि तु
सर्वांच्या वरती ताऱ्यांची मंडळं ठेवलेली आहेत, त्यापैकी प्रत्येकाचं माप अर्धा योजन आहे; त्यापलीकडे अजून काही समूह आहेत.
तुल्यो भूत्वा तु स्वर्भानुस् तदधस्तात्प्रसर्पति उद्धूत्य पार्थिवीं छायां निर्मितां मण्डलाकृतिम्
स्वर्भानू त्यांच्या बरोबरीने होऊन, त्यांच्या खाली फिरतो, पृथ्वीची छाया जी मंडळासारखी आहे, ती वर उचलतो.
ब्रह्मणा निर्मितं स्थानं तृतीयं तु तमोमयम् आदित्यात्स तु निष्क्रम्य सोमं गच्छति पर्वसु
ब्रह्मदेवाने तयार केलेलं तिसरं, अंधाराने भरलेलं स्थान आहे; सूर्यापासून तो निघून, संधिकाळी चंद्राकडे पोहोचतो.
आदित्यमेति सोमाच्च पुनः सौरेषु पर्वसु स्वभासा तुदते यस्मात् स्वर्भानुरिति स स्मृतः
चंद्रापासून तो पुन्हा सूर्याकडे सूर्यसंधिकाळी जातो; स्वतःच्या तेजाने तो भेदतो म्हणून त्याला स्वर्भानू असं म्हणतात.
चन्द्रतः षोडशो भागो भार्गवस्य विधीयते विष्कम्भान्मण्डलाच्चैव योजनानां तु स स्मृतः
चंद्रापासून सोळाव्या भागाचं वाटप भृगुपुत्राला केलं जातं; विस्तार आणि मंडळ यावरून हे योजनांमध्ये मोजलं जातं.