वसन्ते चैव ग्रीष्मे च शनैः संतपते त्रिभिः वर्षासु च शरद्येवं चतुर्भिः संप्रवर्षति
वसंत आणि उन्हाळ्यात सूर्य हळूहळू तीन किरणांनी ताप देतो; पावसाळ्यात आणि शरद ऋतूत तो चार किरणांनी पाऊस पाडतो.
हेमन्ते शिशिरे चैव हिमोत्सर्गस् त्रिभिः पुनः ओषधीषु बलं धत्ते सुधां च स्वधया पुनः
हिवाळ्यात आणि शिशिर ऋतूत पुन्हा तीन किरणांनी हिम सोडला जातो; वनस्पतींना बळ मिळते आणि अमृत व स्वधा पुन्हा दिली जाते.
सूर्यो ऽमरत्वममृते त्रयस् त्रिषु नियच्छति एवं रश्मिसहस्रं तु सौरं लोकार्थसाधकम्
सूर्य तीन ऋतूंमध्ये तीन किरणांनी अमृताने अमरत्व देतो; अशा प्रकारे सूर्याची हजारो किरणे जगाच्या कार्यासाठी उपयोगी पडतात.
भिद्यते ऋतुमासाद्य सहस्रं बहुधा पुनः इत्येवं मण्डलं शुक्लं भास्वरं लोकसंज्ञितम्
हे हजार किरण ऋतू आणि महिन्यानुसार पुन्हा अनेक प्रकारे विभागले जातात; म्हणून हे तेजस्वी, शुभ्र वर्तुळ 'जग' म्हणून ओळखले जाते.
नक्षत्रग्रहसोमानां प्रतिष्ठा योनिरेव च चन्द्र ऋक्षग्रहाः सर्वे विज्ञेयाः सूर्यसम्भवाः
हेच तारे, ग्रह आणि चंद्र यांचे आधार आणि गर्भ आहे; सर्व चंद्रमंडळे आणि ग्रह सूर्यापासून उत्पन्न झालेले समजावे.
सुषुम्ना सूर्यरश्मिर्या क्षीणं शशिनमेधते हरिकेशः पुरस्तात्तु यो वै नक्षत्रयोनिकृत्
सुषुम्ना हा सूर्याचा किरण आहे, ज्यामुळे कमी झालेला चंद्र वाढतो; हरिकेश हा पुढे आहे, तोच तारांचा उगम करणारा आहे.
दक्षिणे विश्वकर्मा तु रश्मिराप्याययद्बुधम् विश्वावसुश्च यः पश्चाच् छुक्रयोनिश्च स स्मृतः
दक्षिणेला विश्वकर्मा हा बुधाला पोसणारा किरण आहे; पश्चिमेला विश्वावसु आहे, आणि तो शुक्राचा उगम मानला जातो.
संवर्धनस्तु यो रश्मिः स योनिर्लोहितस्य च षष्ठस्तु ह्यश्वभू रश्मिर् योनिः स हि बृहस्पतेः
जो किरण वाढवतो, तो मंगळाचा उगम आहे; सहावा अश्वभू नावाचा किरण बृहस्पतीचा उगम आहे.
शनैश्चरं पुनश्चापि रश्मिराप्यायते सुराट् न क्षीयते यतस्तानि तस्मान्नक्षत्रता स्मृता
शनीला पोसणारा किरण सुराट् म्हणतात; तो कमी होत नाही, म्हणून त्यांना तारे असे म्हणतात.
क्षेत्राण्येतानि वै सूर्यम् आपतन्ति गभस्तिभिः क्षेत्राणि तेषामादत्ते सूर्यो नक्षत्रता ततः
ही क्षेत्रे सूर्याजवळ किरणांनी येतात; सूर्य ती क्षेत्रे घेतो, म्हणून त्यांना तारे म्हणतात.
अस्माल्लोकादमुं लोकं तीर्णानां सुकृतात्मनाम् तारणात्तारका ह्येताः शुक्लत्वाच्चैव शुक्लिकाः
या जगातून त्या जगात जे पुण्यवान लोक गेले आहेत, त्यांना 'तारका' म्हणतात कारण ते इतरांना देखील तारतात. त्यांच्या शुभ्रपणामुळे त्यांना 'शुक्लिका' असेही म्हणतात.
दिव्यानां पार्थिवानां च वंशानां चैव सर्वशः तपनस्तेजसो योगाद् आदित्य इति गद्यते
सर्व दिव्य, पृथ्वीवरील आणि वंशातील लोकांमध्ये, सूर्याला त्याच्या प्रखर तेजामुळे आणि उष्णतेच्या योगामुळे 'आदित्य' असे नाव मिळाले आहे.
स्रवतिः स्यन्दनार्थे च धातुरेष निगद्यते स्रवणात्तेजसश्चैव तेनासौ सविता स्मृतः
'स्रवति' हा शब्द प्रवाह आणि वाहण्याच्या अर्थाने वापरला जातो. तेजाचा प्रवाह आणि प्रकाशामुळे त्याला 'सविता' असे म्हणतात.
बह्वर्थश्चन्द इत्येष प्रधानो धातुरुच्यते शुक्लत्वे ह्यमृतत्वे च शीतत्वे ह्लादने ऽपि च
'चंद' या शब्दाला अनेक अर्थ आहेत. तो शुभ्रता, अमरत्व, शीतलता आणि आनंद या सर्व गोष्टींमध्ये मुख्य मानला जातो.
सूर्याचन्द्रमसोर्दिव्ये मण्डले भास्वरे खगे जलतेजोमये शुक्ले वृत्तकुम्भनिभे शुभे
सूर्य आणि चंद्र यांच्या तेजस्वी, आकाशातील, पाण्याने व प्रकाशाने बनलेल्या, शुभ्र आणि गोल भांड्यासारख्या सुंदर मंडलांमध्ये ते वास करतात.
वसन्ति कर्मदेवास्तु स्थानान्येतानि सर्वशः मन्वन्तरेषु सर्वेषु ऋषिसूर्यग्रहादयः
कर्मदेव सर्व या स्थळी वास करतात. प्रत्येक मन्वंतरात ऋषी, सूर्य, ग्रह आणि इतरही तिथेच असतात.
तानि देवगृहाणि स्युः स्थानाख्यानि भवन्ति हि सौरं सूर्यो ऽविशत्स्थानं सौम्यं सोमस्तथैव च
ही सर्व स्थाने म्हणजे देवांची घरे आहेत. सूर्याने सूर्याचे स्थान घेतले आणि चंद्राने चंद्राचे स्थान घेतले.
शौक्रं शुक्रो ऽविशत्स्थानं षोडशारं प्रभास्वरम् बृहस्पतिर्बृहत्त्वं च लोहितं चापि लोहितः
शुक्राने त्याचे तेजस्वी, सोळा आरांनी युक्त स्थान घेतले. बृहस्पतीने मोठे स्थान घेतले आणि मंगळाने लाल स्थान घेतले.
शनैश्चरो ऽविशत्स्थानम् एवं शानैश्चरं तथा बुधो ऽपि वै बुधस्थानं भानुं स्वर्भानुरेव च
शनिने त्याचे स्थान घेतले, तसेच बुधानेही त्याचे स्थान घेतले. भानू आणि स्वरभानू यांनीही आपापली स्थाने घेतली.
नक्षत्राणि च सर्वाणि नाक्षत्राण्याविशन्ति च ज्योतींषि सुकृताम् एते ज्ञेया देवगृहास्तु वै
सर्व नक्षत्रे आणि नक्षत्र नसलेली तारेही त्यांच्या त्यांच्या स्थानांमध्ये गेले. हे सर्व तेजस्वी पुण्यवान लोक देवांची घरे म्हणून ओळखले जातात.
स्थानान्येतानि तिष्ठन्ति यावदाभूतसंप्लवम् मन्वन्तरेषु सर्वेषु देवस्थानानि तानि वै
ही स्थाने सृष्टीच्या संहारापर्यंत तशीच राहतात. प्रत्येक मन्वंतरात हीच देवांची स्थाने असतात.
अभिमानेन तिष्ठन्ति तानि देवाः पुनः पुनः अतीतास्तु सहातीतैर् भाव्या भाव्यैः सुरैः सह
देव आपल्या ओळखीने या स्थळी पुन्हा पुन्हा वास करतात. जे गेले आहेत ते गेलेल्यांसोबत राहतात आणि येणारे येणाऱ्यांसोबत राहतात.
वर्तन्ते वर्तमानैश्च सुरैः सार्धं तु स्थानिनः सूर्यो देवो विवस्वांश्च अष्टमस्त्वदितेः सुतः
जे या स्थळी राहतात ते सध्याच्या देवांसोबतच वावरतात. सूर्यदेव विवस्वान हा अदितीचा आठवा पुत्र आहे.
द्युतिमान्धर्मयुक्तश्च सोमो देवो वसुः स्मृतः शुक्रो दैत्यस्तु विज्ञेयो भार्गवो ऽसुरयाजकः
प्रकाशमान, धर्मयुक्त चंद्रदेव 'वसु' म्हणून ओळखला जातो. शुक्र हा दैत्य, भार्गव आणि असुरांचा याजक आहे.
बृहस्पतिर् बृहत्तेजा देवाचार्यो ऽङ्गिरःसुतः बुधो मनोहरश्चैव शशिपुत्रस्तु स स्मृतः
बृहस्पती हा तेजस्वी, देवांचा गुरु आणि अंगिरसाचा पुत्र आहे. बुध हा मनमोहक असून चंद्राचा पुत्र म्हणून ओळखला जातो.
शनैश्चरो विरूपश्च संज्ञापुत्रो विवस्वतः अग्निर्विकेश्यां जज्ञे तु युवासौ लोहिताधिपः
शनि हा विकृत असून संज्ञा आणि विवस्वान यांचा पुत्र आहे. अग्नी विकेशीपासून जन्मला आणि तो तरुण मंगळाचा स्वामी आहे.
नक्षत्रनाम्न्यः क्षेत्रेषु दाक्षायण्यः सुताः स्मृताः स्वर्भानुः सिंहिकापुत्रो भूतसंसाधनो ऽसुरः
दक्षाच्या कन्या, ज्यांची नावे नक्षत्रांवर आहेत, त्यांच्या त्यांच्या क्षेत्रात स्मरणात आहेत. स्वरभानू, सिंहिकेचा पुत्र, हा असुर सर्व भूतांना एकत्र करणारा आहे.
चन्द्रार्कग्रहनक्षत्रेष्व् अभिमानी प्रकीर्तितः स्थानान्येतानि चोक्तानि स्थानिन्यश्चैव देवताः
चंद्र, सूर्य, ग्रह आणि नक्षत्रांमध्ये प्रमुख देवता म्हणून ओळखले जातात. ही स्थाने आणि त्यातील देवता असे सांगितले गेले.
शुक्लमग्निसमं दिव्यं सहस्रांशोर्विवस्वतः सहस्रांशुत्विषः स्थानम् अम्मयं तैजसं तथा
पांढर्या रंगाचं, अग्नीप्रमाणे तेजस्वी आणि दिव्य असं, हजार किरणांचा विवस्वानाचं स्थान देखील हजार किरणांनी उजळलेलं आहे, ते मोजता येणार नाही असं आणि पूर्णपणे प्रकाशमय आहे.
आशास्थानं मनोज्ञस्य रविरश्मिगृहे स्थितम् शुक्रः षोडशरश्मिस्तु यस्तु देवो ह्यपोमयः
दिशांचा निवास, मनाला आनंद देणारा, सूर्याच्या किरणांच्या घरात आहे; सोळा किरणांनी युक्त असा शुक्र हा जलमूळ देवता आहे.