तस्मात्ताम्रा भवन्त्यापो दिवारात्रिप्रवेशनात् अस्तं गते पुनः सूर्ये अहर्वै प्रविशत्य् अपः
म्हणूनच, दिवस-रात्रीच्या बदलामुळे पाणी तांबूस होते. सूर्य पुन्हा मावळला की, पाणी दिवसभरात प्रवेश करते.
तस्मान्नक्तं पुनः शुक्ला ह्य् आपो दृश्यन्ति भासुराः एतेन क्रमयोगेण भूम्यर्धे दक्षिणोत्तरे
म्हणूनच, रात्री पाणी पांढरे आणि चमकदार दिसते. अशा या क्रमाने, उत्तर आणि दक्षिण भूमीच्या अर्ध्यातही हेच घडते.
उदयास्तमये ह्यत्र अहोरात्रं विशत्य् अपः यश्चासौ तपते सूर्यः सो ऽपः पिबति रश्मिभिः
इथे, सूर्याचा उदय आणि अस्त यांमुळे दिवस आणि रात्र पाण्यात मिसळतात; आणि जो सूर्य तेज देतो, तो आपल्या किरणांनी ते पाणी पितो.
सहस्रपादस्त्वेषो ऽग्नी रक्तकुम्भनिभस्तु सः आदत्ते स तु नाडीनां सहस्रेण समन्ततः
तो अग्नि, ज्याला हजार पाय आहेत आणि जो लाल कलशासारखा दिसतो, तो चारही बाजूंनी हजार नाड्यांनी ते पाणी ओढून घेतो.
अपो नदीसमुद्रेभ्यो ह्रदकूपेभ्य एव च तस्य रश्मिसहस्रेण शीतवर्षोष्णनिःस्रवः
नद्या, समुद्र, तळी आणि विहिरी यांतील पाणी, त्याच्या हजार किरणांनी थंडी, पाऊस आणि उष्णता यांचा प्रवाह निर्माण होतो.
तासां चतुःशतं नाड्यो वर्षन्ते चित्रमूर्तयः चन्दनाश्चैव मेध्याश्च केतनाश् चेतनास्तथा
त्यातील चारशे नाड्या निरनिराळ्या रूपांनी पाऊस पाडतात—काही चंदनासारख्या सुवासिक, काही शुद्ध, काहींवर चिन्हे असलेल्य, आणि काही जाणीव असलेल्या.
अमृता जीवनाः सर्वा रश्मयो वृष्टिसर्जनाः हिमोद्भवाश्च ते ऽन्योन्यं रश्मयस्त्रिंशतः स्मृताः चन्द्रताराग्रहैः सर्वैः पीता भानोर्गभस्तयः
सर्व पाऊस पाडणारे किरण अमर आणि जीवनदायी आहेत; ते थंडीतून निर्माण होतात, आणि त्यात तीस किरण परस्पर जोडलेले मानले जातात. चंद्र, तारे आणि ग्रह हे सूर्याचे सर्व किरण पितात.
एता मध्यास्तथान्याश्च ह्लादिन्यो हिमसर्जनाः शुक्लाश्च ककुभश्चैव गावो विश्वसृतश्च याः
त्यात काही मध्यभागी, काही आनंददायी, काही थंडी निर्माण करणारे, काही पांढरे, काही दिशा दर्शवणारे, काही गायी आणि काही सर्व सृष्टीचे निर्माते आहेत.
शुक्लास्ता नामतः सर्वास् त्रिंशतो घर्मसर्जनाः संबिभ्रति हि ताः सर्वा मनुष्यान्देवताः पितॄन्
ही सर्व तीस पांढरी किरणे, ज्यांची नावे आहेत, उष्णता निर्माण करतात; त्या सर्व मानव, देवता आणि पितर यांना पोसतात.
मनुष्यानोषधीभिश्च स्वधया च पितॄनपि अमृतेन सुरान्सर्वान् संततं परितर्पयन्
मानव वनस्पतींनी, पितर स्वधेनं, आणि सर्व देव अमृतानं या किरणांनी नेहमी तृप्त होतात.
वसन्ते चैव ग्रीष्मे च शनैः संतपते त्रिभिः वर्षासु च शरद्येवं चतुर्भिः संप्रवर्षति
वसंत आणि उन्हाळ्यात सूर्य हळूहळू तीन किरणांनी ताप देतो; पावसाळ्यात आणि शरद ऋतूत तो चार किरणांनी पाऊस पाडतो.
हेमन्ते शिशिरे चैव हिमोत्सर्गस् त्रिभिः पुनः ओषधीषु बलं धत्ते सुधां च स्वधया पुनः
हिवाळ्यात आणि शिशिर ऋतूत पुन्हा तीन किरणांनी हिम सोडला जातो; वनस्पतींना बळ मिळते आणि अमृत व स्वधा पुन्हा दिली जाते.
सूर्यो ऽमरत्वममृते त्रयस् त्रिषु नियच्छति एवं रश्मिसहस्रं तु सौरं लोकार्थसाधकम्
सूर्य तीन ऋतूंमध्ये तीन किरणांनी अमृताने अमरत्व देतो; अशा प्रकारे सूर्याची हजारो किरणे जगाच्या कार्यासाठी उपयोगी पडतात.
भिद्यते ऋतुमासाद्य सहस्रं बहुधा पुनः इत्येवं मण्डलं शुक्लं भास्वरं लोकसंज्ञितम्
हे हजार किरण ऋतू आणि महिन्यानुसार पुन्हा अनेक प्रकारे विभागले जातात; म्हणून हे तेजस्वी, शुभ्र वर्तुळ 'जग' म्हणून ओळखले जाते.
नक्षत्रग्रहसोमानां प्रतिष्ठा योनिरेव च चन्द्र ऋक्षग्रहाः सर्वे विज्ञेयाः सूर्यसम्भवाः
हेच तारे, ग्रह आणि चंद्र यांचे आधार आणि गर्भ आहे; सर्व चंद्रमंडळे आणि ग्रह सूर्यापासून उत्पन्न झालेले समजावे.
सुषुम्ना सूर्यरश्मिर्या क्षीणं शशिनमेधते हरिकेशः पुरस्तात्तु यो वै नक्षत्रयोनिकृत्
सुषुम्ना हा सूर्याचा किरण आहे, ज्यामुळे कमी झालेला चंद्र वाढतो; हरिकेश हा पुढे आहे, तोच तारांचा उगम करणारा आहे.
दक्षिणे विश्वकर्मा तु रश्मिराप्याययद्बुधम् विश्वावसुश्च यः पश्चाच् छुक्रयोनिश्च स स्मृतः
दक्षिणेला विश्वकर्मा हा बुधाला पोसणारा किरण आहे; पश्चिमेला विश्वावसु आहे, आणि तो शुक्राचा उगम मानला जातो.
संवर्धनस्तु यो रश्मिः स योनिर्लोहितस्य च षष्ठस्तु ह्यश्वभू रश्मिर् योनिः स हि बृहस्पतेः
जो किरण वाढवतो, तो मंगळाचा उगम आहे; सहावा अश्वभू नावाचा किरण बृहस्पतीचा उगम आहे.
शनैश्चरं पुनश्चापि रश्मिराप्यायते सुराट् न क्षीयते यतस्तानि तस्मान्नक्षत्रता स्मृता
शनीला पोसणारा किरण सुराट् म्हणतात; तो कमी होत नाही, म्हणून त्यांना तारे असे म्हणतात.
क्षेत्राण्येतानि वै सूर्यम् आपतन्ति गभस्तिभिः क्षेत्राणि तेषामादत्ते सूर्यो नक्षत्रता ततः
ही क्षेत्रे सूर्याजवळ किरणांनी येतात; सूर्य ती क्षेत्रे घेतो, म्हणून त्यांना तारे म्हणतात.
अस्माल्लोकादमुं लोकं तीर्णानां सुकृतात्मनाम् तारणात्तारका ह्येताः शुक्लत्वाच्चैव शुक्लिकाः
या जगातून त्या जगात जे पुण्यवान लोक गेले आहेत, त्यांना 'तारका' म्हणतात कारण ते इतरांना देखील तारतात. त्यांच्या शुभ्रपणामुळे त्यांना 'शुक्लिका' असेही म्हणतात.
दिव्यानां पार्थिवानां च वंशानां चैव सर्वशः तपनस्तेजसो योगाद् आदित्य इति गद्यते
सर्व दिव्य, पृथ्वीवरील आणि वंशातील लोकांमध्ये, सूर्याला त्याच्या प्रखर तेजामुळे आणि उष्णतेच्या योगामुळे 'आदित्य' असे नाव मिळाले आहे.
स्रवतिः स्यन्दनार्थे च धातुरेष निगद्यते स्रवणात्तेजसश्चैव तेनासौ सविता स्मृतः
'स्रवति' हा शब्द प्रवाह आणि वाहण्याच्या अर्थाने वापरला जातो. तेजाचा प्रवाह आणि प्रकाशामुळे त्याला 'सविता' असे म्हणतात.
बह्वर्थश्चन्द इत्येष प्रधानो धातुरुच्यते शुक्लत्वे ह्यमृतत्वे च शीतत्वे ह्लादने ऽपि च
'चंद' या शब्दाला अनेक अर्थ आहेत. तो शुभ्रता, अमरत्व, शीतलता आणि आनंद या सर्व गोष्टींमध्ये मुख्य मानला जातो.
सूर्याचन्द्रमसोर्दिव्ये मण्डले भास्वरे खगे जलतेजोमये शुक्ले वृत्तकुम्भनिभे शुभे
सूर्य आणि चंद्र यांच्या तेजस्वी, आकाशातील, पाण्याने व प्रकाशाने बनलेल्या, शुभ्र आणि गोल भांड्यासारख्या सुंदर मंडलांमध्ये ते वास करतात.
वसन्ति कर्मदेवास्तु स्थानान्येतानि सर्वशः मन्वन्तरेषु सर्वेषु ऋषिसूर्यग्रहादयः
कर्मदेव सर्व या स्थळी वास करतात. प्रत्येक मन्वंतरात ऋषी, सूर्य, ग्रह आणि इतरही तिथेच असतात.
तानि देवगृहाणि स्युः स्थानाख्यानि भवन्ति हि सौरं सूर्यो ऽविशत्स्थानं सौम्यं सोमस्तथैव च
ही सर्व स्थाने म्हणजे देवांची घरे आहेत. सूर्याने सूर्याचे स्थान घेतले आणि चंद्राने चंद्राचे स्थान घेतले.
शौक्रं शुक्रो ऽविशत्स्थानं षोडशारं प्रभास्वरम् बृहस्पतिर्बृहत्त्वं च लोहितं चापि लोहितः
शुक्राने त्याचे तेजस्वी, सोळा आरांनी युक्त स्थान घेतले. बृहस्पतीने मोठे स्थान घेतले आणि मंगळाने लाल स्थान घेतले.
शनैश्चरो ऽविशत्स्थानम् एवं शानैश्चरं तथा बुधो ऽपि वै बुधस्थानं भानुं स्वर्भानुरेव च
शनिने त्याचे स्थान घेतले, तसेच बुधानेही त्याचे स्थान घेतले. भानू आणि स्वरभानू यांनीही आपापली स्थाने घेतली.
नक्षत्राणि च सर्वाणि नाक्षत्राण्याविशन्ति च ज्योतींषि सुकृताम् एते ज्ञेया देवगृहास्तु वै
सर्व नक्षत्रे आणि नक्षत्र नसलेली तारेही त्यांच्या त्यांच्या स्थानांमध्ये गेले. हे सर्व तेजस्वी पुण्यवान लोक देवांची घरे म्हणून ओळखले जातात.