कल्पादौ सम्प्रयुक्ताश्च वहन्त्याभूतसंप्लवम् आवृतो वालखिल्यैश्च भ्रमते रात्र्यहानि तु
कल्पाच्या सुरुवातीला सर्वजण एकत्र येऊन, त्या मोठ्या जलप्रलयाला वाहून नेतात. वाळखिल्य ऋषी त्याला वेढून घेतात आणि तो दिवस-रात्र फिरत राहतो.
ग्रथितैः स्ववचोभिश्च स्तूयमानो महर्षिभिः सेव्यते गीतनृत्यैश्च गन्धर्वाप्सरसां गणैः
महर्षी आपापल्या सुंदर वचनांनी त्याचे स्तवन करतात, आणि गंधर्व व अप्सरांच्या समूहांनी गाणे व नृत्य करून त्याची सेवा केली जाते.
पतंगैः पतगैरश्वैर् भ्राम्यमाणो दिवस्पतिः वीथ्याश्रयाणि चरति नक्षत्राणि तथा शशी
आकाशाचा स्वामी, पक्षी, पंख असलेले घोडे आणि इतर अश्वांसह फिरत राहतो; त्याच मार्गावर चंद्र आणि तारेही फिरतात.
ह्रासवृद्धी तथैवास्य रश्मयः सूर्यवत्स्मृताः त्रिचक्रोभयतो ऽश्वश्च विज्ञेयः शशिनो रथः
त्याच्या किरणांना सूर्याच्या किरणांसारखी वाढ-घट होते; चंद्राचा रथ तीन चाकांचा असून, दोन्ही बाजूंना घोडे आहेत असे समजले जाते.
अपां गर्भसमुत्पन्नो रथः साश्वः ससारथिः सहारैस्तैस्त्रिभिश्चक्रैर् युक्तः शुक्लैर्हयोत्तमैः
पाण्याच्या गर्भातून घोडे आणि सारथीसह रथ प्रकट होतो; तो तीन शुभ्र आणि उत्तम घोड्यांनी व चाकांनी युक्त असतो.
दशभिस्तुरगैर्दिव्यैर् असङ्गैस् तन्मनोजवैः सकृद्युक्ते रथे तस्मिन् वहन्तस्त्वायुगक्षयम्
दहा दिव्य, कुठेही न अडकणारे आणि मनासारखे वेगवान घोडे, एकदाच रथाला जोडले की, ते थकवा न येता त्याला वाहून नेतात.
संगृहीता रथे तस्मिञ् छ्वेतश्चक्षुःश्रवाश्च वै अश्वास्तमेकवर्णास्ते वहन्ते शङ्खवर्चसः
त्या रथात श्वेत आणि चक्षुःश्रवा हे घोडे एकत्र आहेत; ते सर्व एकाच रंगाचे असून शंखासारखा तेज त्यांच्यात आहे.
अजश्च त्रिपथश्चैव वृषो वाजी नरो हयः अंशुमान् सप्तधातुश्च हंसो व्योममृगस्तथा
अज, त्रिपथ, वृष, वाजी, नर, हय, अंशुमान, सप्तधातु, हंस आणि व्योममृग — हे त्यांचे नावे आहेत.
इत्येते नामभिश्चैव दश चन्द्रमसो हयाः एवं चन्द्रमसं देवं वहन्ति स्मायुगक्षयम्
याप्रमाणे, या दहा घोड्यांनी चंद्रदेवाला त्यांच्या नावांनी ओळखले जाते आणि ते थकवा न येता चंद्राला वाहून नेतात.
देवैः परिवृतः सोमः पितृभिः सह गच्छति सोमस्य शुक्लपक्षादौ भास्करे परतः स्थिते
देवतांनी वेढलेला सोम, पितरांसह, शुक्ल पक्षाच्या सुरुवातीला, सूर्य वेगळा असताना, प्रवास करतो.
आपूर्यते परो भागः सोमस्य तु अहःक्रमात् ततः पीतक्षयं सोमं युपगद्व्यापयन् रविः
सोमाचा वरचा भाग दिवसागणिक भरत जातो; मग सूर्य यूपाजवळ येऊन सोमाचा क्षय घडवतो.
पीतं पञ्चदशाहं च रश्मिनैकेन भास्करः आपूरयन्ददौ तेन भागं भागमहःक्रमात्
पंधरा दिवस सूर्य एका किरणाने सोम पितो, नंतर तोच दिवसागणिक भागभागाने त्याला पुन्हा भरतो.
सुषुम्नाप्ययमानस्य शुक्ले वर्धन्ति वै कलाः तस्माद्ध्रसन्ति वै कृष्णे शुक्ले ह्याप्याययन्ति च
सुषुम्ना शोषली गेल्यावर, शुक्ल पक्षात कला वाढतात; म्हणून कृष्ण पक्षात त्या कमी होतात आणि शुक्ल पक्षात पुन्हा वाढतात.
इत्येवं सूर्यवीर्येण चन्द्रस्याप्यायते तनुः पौर्णमास्यां प्रदृश्येत शुक्लः सम्पूर्णमण्डलः
अशा प्रकारे, सूर्याच्या तेजामुळे चंद्राचे शरीर भरते; पौर्णिमेला तेजस्वी आणि पूर्ण चंद्रमंडल दिसते.
एवमाप्यायते सोमः शुक्लपक्षेष्वहःक्रमात् ततो द्वितीयाप्रभृति बहुलस्य चतुर्दशी
अशा प्रकारे, शुक्ल पक्षात दिवसागणिक सोम भरत जातो; मग कृष्ण पक्षाच्या दुसऱ्या दिवसापासून चौदाव्या दिवसापर्यंत तो कमी होतो.
अपां सारमयस्येन्दो रसमात्रात्मकस्य च पिबन्त्यम्बुमयं देवा मधु सौम्यं तथामृतम्
पाण्याचा सार असलेल्या, रसाने भरलेल्या सोमाचे अमृत, देवता पितात; ते मधुर, शीतल आणि अमर असते.
संभृतं त्वर्धमासेन अमृतं सूर्यतेजसा भक्षार्थमागतं सोमं पौर्णमास्यामुपासते
अर्ध्या महिन्यात सूर्याच्या तेजाने संचित झालेले अमृत, पौर्णिमेला देवता सेवनासाठी शोधतात.
एकरात्रं सुराः सार्धं पितृभिरृषिभिश्च वै सोमस्य कृष्णपक्षादौ भास्कराभिमुखस्य वै
एक रात्र, पितर आणि ऋषींसह देवता, कृष्ण पक्षाच्या सुरुवातीला, सूर्याच्या समोर असलेल्या सोमाचे सेवन करतात.
प्रक्षीयते परे ह्यात्मा पीयमानकलाक्रमात् त्रयश्च त्रिंशता सार्धं त्रयस्त्रिंशच्छतानि तु
दुसऱ्या ठिकाणी आत्म्याचं सार हळूहळू कमी होतं, आणि एकूण तीनशे तेहतीस असतात.
त्रयस्त्रिंशत्सहस्राणि देवाः सोमं पिबन्ति वै इत्येवं पीयमानस्य कृष्णे वर्धन्ति ताः कलाः
देवता सोमरस तीस हजार तीनशे वेळा पितात, आणि तो संपत असताना त्याच्या काळ्या कला वाढतात.
क्षीयन्ते च ताः शुक्लाः कृष्णा ह्याप्याययन्ति च एवं दिनक्रमात्पीते देवैश्चापि निशाकरे
त्या शुभ्र कला कमी होत जातात, आणि काळ्या कला वाढतात; अशा प्रकारे दिवसागणिक देवता रात्रीच्या निर्मात्याचा अमृत पितात.
पीत्वार्धमासं गच्छन्ति अमावास्यां सुराश्च ते पितरश्चोपतिष्ठन्ति अमावास्यां निशाकरम्
अर्धा महिना पिऊन, अमावस्येला देवता निघून जातात, आणि पितर अमावस्येला चंद्राकडे येतात.
ततः पञ्चदशे भागे किंचिच्छेषे निशाकरे ततो ऽपराह्णे पितरो जघन्यदिवसे पुनः
मग पंधराव्या भागात, चंद्रात थोडं शिल्लक असतं, आणि दुसऱ्या दिवशी पितर पुन्हा शेवटच्या दिवशी त्याचा आस्वाद घेतात.
पिबन्ति द्विकलं कालं शिष्टास्तास्तु कलास्तु याः विनिःसृष्टं त्वमावास्यां गभस्तिभ्यस्तदामृतम्
ते दोन कला काळ पितात, आणि ज्या कला उरतात त्या अमावस्येला किरणांतून अमृत म्हणून सोडल्या जातात.
अर्धमाससमाप्तौ तु पीत्वा गच्छन्ति ते ऽमृतम् सौम्या बर्हिषदश्चैव अग्निष्वात्ताश्च ये स्मृताः
अर्धा महिना पूर्ण झाल्यावर, अमृत पिऊन ते निघून जातात—जे सौम्य, बर्हिषद आणि अग्निष्वात्त म्हणून ओळखले जातात.
काव्याश्चैव तु ये प्रोक्ताः पितरः सर्व एव ते संवत्सराश्च ये काव्याः पञ्चाब्दा वै द्विजाः स्मृताः
आणि जे पितर काव्य म्हणून ओळखले जातात—सर्वच—आणि जे पाच वर्षांचे काव्य पितर आहेत, हे द्विजांनो.
सौम्याः सुतपसो ज्ञेयाः सौम्या बर्हिषदस्तथा अग्निष्वात्तास् त्रयश्चैव पितृसर्गस्थिता द्विजाः
सौम्य हे मोठे तपस्वी आहेत, तसेच सौम्य बर्हिषद; आणि तीन अग्निष्वात्त पितृवंशात स्थिर आहेत, हे द्विजांनो.
पितृभिः पीयमानायां पञ्चदश्यां तु वै कलाम् यावच्च क्षीयते तस्माद् भागः पञ्चदशस्तु सः
पंधराव्या दिवशी पितर ज्या कला पितात, ती जशी कमी होत जाते, तोच भाग पंधरावा मानला जातो.
अमावास्यां तथा तस्य अन्तरा पूर्यते परः वृद्धिक्षयौ वै पक्षादौ षोडश्यां शशिनः मृतौ एवं सूर्यनिमित्ते ते क्षयवृद्धी निशाकरे
अमावस्येला देखील, त्या काळात दुसरी कला भरते; पक्षाच्या सुरुवातीला वाढ आणि घट होते, सोळाव्या दिवशी चंद्र लुप्त होतो—अशा प्रकारे सूर्यामुळे चंद्रात वाढ आणि घट होते.
ताराग्रहाणां वक्ष्यामि स्वर्भानोस्तु रथं पुनः अथ तेजोमयः शुभ्रः सोमपुत्रस्य वै रथः
आता मी ताऱ्यांच्या आणि ग्रहांच्या रथाचं वर्णन करतो, आणि पुन्हा स्वरभानूचा रथ; त्यानंतर तेजस्वी आणि शुभ्र असा सोमपुत्राचा रथ आहे.