ग्रीष्मे हिमे च वर्षासु मुञ्चमाना यथाक्रमम् धर्मं हिमं च वर्षं च यथाक्रममहर्निशम्
उन्हाळ्यात, हिवाळ्यात आणि पावसाळ्यात, ते योग्य क्रमाने धर्म, थंडी आणि पाऊस दिवस-रात्र सोडतात.
गच्छत्यसावनुदिनं परिवृत्य रश्मीन् देवान्पितॄंश्च मनुजांश्च सुतर्पयन्वै शुक्ले च कृष्णे तदहःक्रमेण कालक्षये चैव सुराः पिबन्ति
तो सूर्य दररोज आपल्या किरणांना फिरवत पुढे जातो, देव, पितर आणि माणसांना पूर्णपणे तृप्त करतो; शुक्ल आणि कृष्ण पक्षात, तसेच काळाच्या शेवटी, देव हे सार पितात.
मासेन तच्चामृतमस्य मृष्टं सुवृष्टये रश्मिषु रक्षितं तु सर्वे ऽमृतं तत्पितरः पिबन्ति देवाश्च सौम्याश्च तथैव काव्याः
मासभर, त्याच्या किरणांत साठवलेले, उत्तम पावसासाठी असलेले ते अमृत सर्व पितर पितात; देव, सौम्य आणि काव्यगणही त्याचा आस्वाद घेतात.
सूर्येण गोभिर्हि विवर्धिताभिर् अद्भिः पुनश्चैव समुच्छ्रिताभिः वृष्ट्याभिवृष्टाभिर् अथौषधीभिर् मर्त्या अथान्नेन क्षुधं जयन्ति
सूर्याच्या किरणांनी वाढलेल्या पाण्याने, पुन्हा वर नेलेल्या पाण्याने आणि पडणाऱ्या पावसाने, त्या औषधींमुळे माणसे अन्न मिळवून भूक भागवतात.
तृप्तिश्च तेनार्धमासं सुराणां मासं सुधाभिः स्वधया पितॄणाम् अन्नेन जीवन्त्यनिशं मनुष्याः सूर्यः श्रितं तद्धि बिभर्ति गोभिः
त्यामुळे देव अर्धा महिना तृप्त होतात, पितर एक महिना अमृत आणि स्वधा याने तृप्त होतात, आणि माणसे सतत अन्नावर जगतात; सूर्य हे सर्व गायींच्या सहाय्याने धारण करतो.
इत्येष एकचक्रेण सूर्यस्तूर्णं प्रसर्पति तत्र तैरक्रमैरश्वैः सर्पते ऽसौ दिनक्षये
असा हा सूर्य एकाच चाकावर वेगाने फिरतो; तिथे त्या अखंड घोड्यांनी तो दिवसाच्या शेवटी प्रवास करतो.
हरिर् हरिद्भिर् ह्रियते तुरंगमैः पिबत्यथापो हरिभिः सहस्रधा पुनः प्रमुञ्चत्यथ ताश्च यो हरिः स मुह्यमानो हरिभिस्तुरंगमैः
हरी हिरव्या घोड्यांनी वाहिला जातो; तो त्या हरिंसह पाणी पितो आणि पुन्हा हजारो प्रवाहांनी सोडतो; तो हरी, त्या वेगवान हरिंघोड्यांनी गोंधळून वाहिला जातो.
अहोरात्रं रथेनासाव् एकचक्रेण वै भ्रमन् सप्तद्वीपसमुद्रांश्च सप्तभिः सप्तभिर्द्रुतम्
तो एकचाकी रथाने दिवस-रात्र फिरतो, सात सात अशा सात संघांनी सात द्वीप आणि समुद्र झपाट्याने पार करतो.
छन्दोरूपैश्च तैरश्वैर् युतश्चक्रं ततः स्थितिः कामरूपैः सकृद्युक्तैः कामगैस्तैर्मनोजवैः
त्या छंदस्वरूप घोड्यांनी चाक जोडलेले आहे; इच्छेप्रमाणे रूप घेणारे, एकदाच जुंपलेले, मनासारखे वेगाने जाणारे त्याच्या स्थैर्याचे कारण आहेत.
हरितैरव्यथैः पिङ्गैर् ईश्वरैर् ब्रह्मवादिभिः बाह्यतो ऽनन्तरं चैव मण्डलं दिवसक्रमात्
हिरवे, न थकणारे, पिंगट रंगाचे, वेदज्ञ स्वामी असे घोडे बाहेरून आणि आतून सूर्याच्या मंडलात दिवसांच्या क्रमाने फिरतात.
कल्पादौ सम्प्रयुक्ताश्च वहन्त्याभूतसंप्लवम् आवृतो वालखिल्यैश्च भ्रमते रात्र्यहानि तु
कल्पाच्या सुरुवातीला सर्वजण एकत्र येऊन, त्या मोठ्या जलप्रलयाला वाहून नेतात. वाळखिल्य ऋषी त्याला वेढून घेतात आणि तो दिवस-रात्र फिरत राहतो.
ग्रथितैः स्ववचोभिश्च स्तूयमानो महर्षिभिः सेव्यते गीतनृत्यैश्च गन्धर्वाप्सरसां गणैः
महर्षी आपापल्या सुंदर वचनांनी त्याचे स्तवन करतात, आणि गंधर्व व अप्सरांच्या समूहांनी गाणे व नृत्य करून त्याची सेवा केली जाते.
पतंगैः पतगैरश्वैर् भ्राम्यमाणो दिवस्पतिः वीथ्याश्रयाणि चरति नक्षत्राणि तथा शशी
आकाशाचा स्वामी, पक्षी, पंख असलेले घोडे आणि इतर अश्वांसह फिरत राहतो; त्याच मार्गावर चंद्र आणि तारेही फिरतात.
ह्रासवृद्धी तथैवास्य रश्मयः सूर्यवत्स्मृताः त्रिचक्रोभयतो ऽश्वश्च विज्ञेयः शशिनो रथः
त्याच्या किरणांना सूर्याच्या किरणांसारखी वाढ-घट होते; चंद्राचा रथ तीन चाकांचा असून, दोन्ही बाजूंना घोडे आहेत असे समजले जाते.
अपां गर्भसमुत्पन्नो रथः साश्वः ससारथिः सहारैस्तैस्त्रिभिश्चक्रैर् युक्तः शुक्लैर्हयोत्तमैः
पाण्याच्या गर्भातून घोडे आणि सारथीसह रथ प्रकट होतो; तो तीन शुभ्र आणि उत्तम घोड्यांनी व चाकांनी युक्त असतो.
दशभिस्तुरगैर्दिव्यैर् असङ्गैस् तन्मनोजवैः सकृद्युक्ते रथे तस्मिन् वहन्तस्त्वायुगक्षयम्
दहा दिव्य, कुठेही न अडकणारे आणि मनासारखे वेगवान घोडे, एकदाच रथाला जोडले की, ते थकवा न येता त्याला वाहून नेतात.
संगृहीता रथे तस्मिञ् छ्वेतश्चक्षुःश्रवाश्च वै अश्वास्तमेकवर्णास्ते वहन्ते शङ्खवर्चसः
त्या रथात श्वेत आणि चक्षुःश्रवा हे घोडे एकत्र आहेत; ते सर्व एकाच रंगाचे असून शंखासारखा तेज त्यांच्यात आहे.
अजश्च त्रिपथश्चैव वृषो वाजी नरो हयः अंशुमान् सप्तधातुश्च हंसो व्योममृगस्तथा
अज, त्रिपथ, वृष, वाजी, नर, हय, अंशुमान, सप्तधातु, हंस आणि व्योममृग — हे त्यांचे नावे आहेत.
इत्येते नामभिश्चैव दश चन्द्रमसो हयाः एवं चन्द्रमसं देवं वहन्ति स्मायुगक्षयम्
याप्रमाणे, या दहा घोड्यांनी चंद्रदेवाला त्यांच्या नावांनी ओळखले जाते आणि ते थकवा न येता चंद्राला वाहून नेतात.
देवैः परिवृतः सोमः पितृभिः सह गच्छति सोमस्य शुक्लपक्षादौ भास्करे परतः स्थिते
देवतांनी वेढलेला सोम, पितरांसह, शुक्ल पक्षाच्या सुरुवातीला, सूर्य वेगळा असताना, प्रवास करतो.
आपूर्यते परो भागः सोमस्य तु अहःक्रमात् ततः पीतक्षयं सोमं युपगद्व्यापयन् रविः
सोमाचा वरचा भाग दिवसागणिक भरत जातो; मग सूर्य यूपाजवळ येऊन सोमाचा क्षय घडवतो.
पीतं पञ्चदशाहं च रश्मिनैकेन भास्करः आपूरयन्ददौ तेन भागं भागमहःक्रमात्
पंधरा दिवस सूर्य एका किरणाने सोम पितो, नंतर तोच दिवसागणिक भागभागाने त्याला पुन्हा भरतो.
सुषुम्नाप्ययमानस्य शुक्ले वर्धन्ति वै कलाः तस्माद्ध्रसन्ति वै कृष्णे शुक्ले ह्याप्याययन्ति च
सुषुम्ना शोषली गेल्यावर, शुक्ल पक्षात कला वाढतात; म्हणून कृष्ण पक्षात त्या कमी होतात आणि शुक्ल पक्षात पुन्हा वाढतात.
इत्येवं सूर्यवीर्येण चन्द्रस्याप्यायते तनुः पौर्णमास्यां प्रदृश्येत शुक्लः सम्पूर्णमण्डलः
अशा प्रकारे, सूर्याच्या तेजामुळे चंद्राचे शरीर भरते; पौर्णिमेला तेजस्वी आणि पूर्ण चंद्रमंडल दिसते.
एवमाप्यायते सोमः शुक्लपक्षेष्वहःक्रमात् ततो द्वितीयाप्रभृति बहुलस्य चतुर्दशी
अशा प्रकारे, शुक्ल पक्षात दिवसागणिक सोम भरत जातो; मग कृष्ण पक्षाच्या दुसऱ्या दिवसापासून चौदाव्या दिवसापर्यंत तो कमी होतो.
अपां सारमयस्येन्दो रसमात्रात्मकस्य च पिबन्त्यम्बुमयं देवा मधु सौम्यं तथामृतम्
पाण्याचा सार असलेल्या, रसाने भरलेल्या सोमाचे अमृत, देवता पितात; ते मधुर, शीतल आणि अमर असते.
संभृतं त्वर्धमासेन अमृतं सूर्यतेजसा भक्षार्थमागतं सोमं पौर्णमास्यामुपासते
अर्ध्या महिन्यात सूर्याच्या तेजाने संचित झालेले अमृत, पौर्णिमेला देवता सेवनासाठी शोधतात.
एकरात्रं सुराः सार्धं पितृभिरृषिभिश्च वै सोमस्य कृष्णपक्षादौ भास्कराभिमुखस्य वै
एक रात्र, पितर आणि ऋषींसह देवता, कृष्ण पक्षाच्या सुरुवातीला, सूर्याच्या समोर असलेल्या सोमाचे सेवन करतात.
प्रक्षीयते परे ह्यात्मा पीयमानकलाक्रमात् त्रयश्च त्रिंशता सार्धं त्रयस्त्रिंशच्छतानि तु
दुसऱ्या ठिकाणी आत्म्याचं सार हळूहळू कमी होतं, आणि एकूण तीनशे तेहतीस असतात.
त्रयस्त्रिंशत्सहस्राणि देवाः सोमं पिबन्ति वै इत्येवं पीयमानस्य कृष्णे वर्धन्ति ताः कलाः
देवता सोमरस तीस हजार तीनशे वेळा पितात, आणि तो संपत असताना त्याच्या काळ्या कला वाढतात.