अहर्नाभिस्तु सूर्यस्य एकचक्रस्य वै स्मृतः अराः संवत्सरास्तस्य नेम्यः षडृतवः स्मृताः
सूर्याचा नाभी म्हणजे एकच चाक, आरे म्हणजे वर्षे, आणि कडा म्हणजे सहा ऋतू.
रात्रिर्वरूथो धर्मश्च ध्वज ऊर्ध्वं व्यवस्थितः अक्षकोट्योर्युगान्यस्य आर्तवाहाः कलाः स्मृताः
रात्र म्हणजे जू, धर्म म्हणजे उभी ध्वज, अक्षाच्या टोकांवर युगे, आणि काळाच्या विभागांना ऋतू वाहणारे म्हणतात.
तस्य काष्ठा स्मृता घोणा दन्तपङ्क्तिः क्षणास्तु वै निमेषश्चानुकर्षो ऽस्य ईषा चास्य कला स्मृता
त्याच्या खुणा म्हणजे काष्ठ, दातांची रांग आणि क्षण; डोळ्याची पापणी म्हणजे त्याची गती, आणि दांडा म्हणजे त्याचा विभाग.
युगाक्षकोटी ते तस्य अर्थकामावुभौ स्मृतौ सप्ताश्वरूपाश्छन्दांसि वहन्ते वायुरंहसा
अक्षाच्या टोकांना अर्थ आणि काम असे दोन्ही मानले जाते; सात छंद घोड्यांच्या रूपात वाऱ्याच्या वेगाने धावतात.
गायत्री चैव त्रिष्टुप्च जगत्यनुष्टुप्तथैव च पङ्क्तिश्च बृहती चैव उष्णिगेव तु सप्तमम्
गायत्री, त्रिष्टुप, जगती, अनुष्टुप, पंक्ति, बृहती आणि उष्णिक हे सात छंद आहेत.
चक्रमक्षे निबद्धं तु ध्रुवे चाक्षः समर्पितः सहचक्रो भ्रमत्यक्षः सहाक्षो भ्रमति ध्रुवः
चाक अक्षावर घट्ट बसवले आहे आणि अक्ष ध्रुवावर ठेवले आहे; चाक अक्षासह फिरते आणि ध्रुवही अक्षासह फिरतो.
अक्षः सहैव चक्रेण भ्रमते ऽसौ ध्रुवेरितः एवमर्थवशात्तस्य संनिवेशो रथस्य तु
ध्रुवाच्या प्रेरणेने अक्ष आणि चाक एकत्र फिरतात. अशा रीतीने त्या रथाची रचना त्याच्या हेतूनुसार घडते.
तथा संयोगभागेन सिद्धो वै भास्करो रथः तेनासौ तरणिर्देवो नभसः सर्पते दिवम्
त्याचप्रमाणे, सर्व भागांच्या संयोगाने सूर्याचा रथ तयार होतो. त्यामुळे तेजस्वी देव आकाशातून स्वर्गाकडे मार्गक्रमण करतो.
युगाक्षकोटी ते तस्य दक्षिणे स्यन्दनस्य तु भ्रमतो भ्रमतो रश्मी तौ चक्रयुगयोस्तु वै
त्याच्या रथाच्या उजव्या बाजूला योक आणि अक्षाचे टोक असते. रथ फिरताना त्या दोन किरणांनी चाक आणि योक यांचा जोड तयार होतो.
मण्डलानि भ्रमन्ते ऽस्य खेचरस्य रथस्य तु कुलालचक्रभ्रमवन् मण्डलं सर्वतोदिशम्
आकाशात फिरणाऱ्या या रथाची वर्तुळे कुंभाराच्या चाकासारखी सर्व दिशांना फिरतात.
युगाक्षकोटी ते तस्य वातोर्मी स्यन्दनस्य तु संक्रमेते ध्रुवमहो मण्डले सर्वतोदिशम्
वाऱ्याच्या लाटांनी चालणाऱ्या त्या रथाच्या योक आणि अक्षाचे टोक ध्रुवाच्या भोवती सर्व दिशांना फिरतात.
भ्रमतस्तस्य रश्मी ते मण्डले तूत्तरायणे वर्धेते दक्षिणेष्वत्र भ्रमतो मण्डलानि तु
रथ फिरताना उत्तरायण काळात त्याचे किरण वर्तुळात वाढतात; दक्षिणायनातही तसेच वर्तुळे तयार होतात.
युगाक्षकोटीसम्बद्धौ द्वौ रश्मी स्यन्दनस्य तु ध्रुवेण प्रगृहीतौ तौ रथौ यौ वनतो रविम्
रथाच्या योक आणि अक्षाच्या टोकांना जोडलेले दोन किरण ध्रुवाने धरलेले असतात—हेच दोन सूर्याचा रथ ओढतात.
आकृष्येते यदा ते तु ध्रुवेण समधिष्ठिते तदा सो ऽभ्यन्तरे सूर्यो भ्रमते मण्डलानि तु
जेव्हा ते किरण ध्रुवाने घट्ट धरलेले असतात, तेव्हा सूर्य आतल्या वर्तुळांमध्ये फिरतो.
अशीतिमण्डलशतं काष्ठयोरुभयोश्चरन् ध्रुवेण मुच्यमानेन पुना रश्मियुगेन च
ध्रुव सुटल्यावर, दोन टोकांमध्ये असणाऱ्या ऐंशीशे वर्तुळे आणि पुन्हा किरण व योक यांच्या जोडाने तो मार्गक्रमण करतो.
तथैव बाह्यतः सूर्यो भ्रमते मण्डलानि तु उद्वेष्टयन्वै वेगेन मण्डलानि तु गच्छति
त्याचप्रमाणे, सूर्य बाहेरील वर्तुळांमध्ये वेगाने फिरत सर्व वर्तुळे पार करतो.
स रथो ऽधिष्ठितो देवैर् मासि मासि यथाक्रमम् ततो वहत्यथादित्यं बहुभिर् ऋषिभिः सह
देवतांनी संचलित केलेला तो रथ प्रत्येक महिन्याला क्रमाने सूर्याला अनेक ऋषींसह वाहून नेतो.
गन्धर्वैरप्सरोभिश्च सर्पग्रामणिराक्षसैः एते वसन्ति वै सूर्ये मासौ द्वौ द्वौ क्रमेण च
गंधर्व, अप्सरा, सर्पांचे प्रमुख आणि राक्षस—हे सर्व सूर्याजवळ प्रत्येक महिन्यात दोन दोन राहतात.
धातार्यमा पुलस्त्यश्च पुलहश्च प्रजापती उरगौ वासुकिश्चैव संकीर्णश्चैव तावुभौ
धाता, अर्यमान, पुलस्त्य, पुलह हे प्रजापती; आणि वासुकी व संकीर्ण हे दोन सर्प.
तुम्बुरुर् नारदश्चैव गन्धर्वौ गायतां वरौ कृतस्थलाप्सराश्चैव या च सा पुञ्जिकस्थला
तुम्बुरू आणि नारद हे गंधर्वांपैकी श्रेष्ठ गायक; कृतस्थला आणि पुंजिकस्थला या दोन अप्सरा.
ग्रामण्यौ रथकृत्तस्य रथौजाश्चैव तावुभौ रक्षो हेतिः प्रहेतिश्च यातुधानावुभौ ऋतौ
रथकारांचे दोन प्रमुख, रथशक्ती असलेले दोघे, आणि ऋतूनुसार हेती व प्रहेती हे दोन यातुधान राक्षस.
मधुमाधवयोर्ह्येष गणो वसति भास्करे वसन्ग्रीष्मे तु द्वौ मासौ मित्रश्च वरुणश्च वै
मधु आणि माधव या दोन महिन्यांत हा समूह सूर्याजवळ राहतो; आणि ग्रीष्माच्या दोन महिन्यांत मित्र व वरुणही असतात.
ऋषी अत्रिर्वसिष्ठश्च नागौ तक्षकरम्भकौ मेनका सहजन्या च हाहा हूहूश्च गायकौ
अत्रि आणि वसिष्ठ हे ऋषी, तक्षक व रम्भक हे नाग, मेनका व सहजंया, आणि हाहा-हूहू हे गायक.
रथंतरश्च ग्रामण्यौ रथकृच्चैव तावुभौ पुरुषादो वधश्चैव यातुधानौ तु तौ स्मृतौ
रथंतर आणि रथकारांचे दोन प्रमुख, नरभक्षक व वध हे दोघे—हे दोघे यातुधान म्हणून ओळखले जातात.
एते वसन्ति वै सूर्ये मासयोः शुचिशुक्रयोः ततः सूर्ये पुनश्चान्या निवसन्ति स्म देवताः
शुचि आणि शुक्र या दोन महिन्यांत या देवता सूर्याच्या आत राहतात. त्यानंतर सूर्याच्या आत इतर देवताही वास करतात.
इन्द्रश्चैव विवस्वांश्च अङ्गिरा भृगुरेव च एलापत्त्रस्तथा सर्पः शङ्खपालश्च पन्नगः
इंद्र, विवस्वान, अङ्गिरा, भृगु, एलापत्र, सर्प शंखपाल आणि पन्नग हे तिथे राहतात.
विश्वावसुसुषेणौ च प्रातश्चैव रथश्च हि प्रम्लोचेत्यप्सराश्चैव निम्रोचन्ती च ते उभे
विश्वावसु, सुसेण, प्रात, रथ आणि अप्सरा प्रम्लोचा व निम्रोचंती या दोघीही तिथे वसतात.
यातुधानस्तथा हेतिर् व्याघ्रश्चैव तु तावुभौ नभस्यनभसोरेतैर् वसन्तश्च दिवाकरे
यातुधान, हेति, व्याघ्र आणि तावू, तसेच नभस्य आणि नभस हे सर्व सूर्याच्या आत राहतात.
मासौ द्वौ देवताः सूर्ये वसन्ति च शरदृतौ पर्जन्यश्चैव पूषा च भरद्वाजः सगौतमः
शरद ऋतूतील दोन महिन्यांत सूर्याच्या आत पर्जन्य, पूषा, भरद्वाज आणि गौतम हे देवता राहतात.
चित्रसेनश्च गन्धर्वस् तथा वा सुरुचिश्च यः विश्वाची च घृताची च उभे ते पुण्यलक्षणे
गंधर्व चित्रसेन, सुरुचि, तसेच पुण्यलक्षण असलेल्या विश्वाची आणि घृताची या दोघीही तिथे राहतात.