महती सप्तमी प्रोक्ता पुनश्चैषा धृतिः स्मृता अन्यास्ताभ्यो ऽपि संजाताः शतशो ऽथ सहस्रशः
महती ही सातवी म्हणून सांगितली आहे, आणि तिला धृति असेही म्हटले जाते. या नद्यांपासून शेकडो आणि हजारो इतर नद्या निर्माण होतात.
अभिगच्छन्ति ता नद्यो यतो वर्षति वासवः इत्येष संनिवेशो वः कुशद्वीपस्य वर्णितः
त्या नद्या जिथे इंद्र पाऊस पाडतो तिकडे वाहतात. अशा प्रकारे कुशद्वीपाची रचना तुमच्यासाठी सांगितली आहे.
शाकद्वीपेन विस्तारः प्रोक्तस्तस्य सनातनः कुशद्वीपः समुद्रेण घृतमण्डोदकेन च
शाकद्वीपाचा विस्तार सांगितला गेला आहे, जो सनातन आहे. कुशद्वीप तुपाच्या आणि पाण्याच्या समुद्राने वेढलेला आहे.
सर्वतः सुमहान्द्वीपश् चन्द्रवत्परिवेष्टितः विस्तारान्मण्डलाच्चैव क्षीरोदाद्द्विगुणो मतः
सर्व बाजूंनी हा महान द्वीप चंद्रासारखा वेढलेला आहे. विस्तार आणि परिघाने तो क्षीरसमुद्रापेक्षा दुप्पट आहे असे मानले जाते.
ततः परं प्रवक्ष्यामि क्रौञ्चद्वीपं यथा तथा कुशद्वीपस्य विस्ताराद् द्विगुणस्तस्य विस्तरः
यानंतर मी क्रौंचद्वीपाचे वर्णन करतो; या द्वीपाचा विस्तार कुशद्वीपाच्या दुप्पट आहे.
घृतोदकः समुद्रो वै क्रौञ्चद्वीपेन संवृतः चक्रनेमिप्रमाणेन वृतो वृत्तेन सर्वशः
क्रौंचद्वीपाभोवती तूप आणि पाण्याचा समुद्र आहे; तो समुद्र चाकाच्या कडेसारखा गोल आकार घेऊन पूर्णपणे वेढून आहे.
तस्मिन्द्वीपे नगाः श्रेष्ठा देवनो गिरिरुच्यते देवनात्परतश्चापि गोविन्दो नाम पर्वतः
त्या द्वीपात उत्तम पर्वत आहेत; त्यात देवना नावाचा पर्वत आहे आणि देवना नंतर गोविंद नावाचा दुसरा पर्वत आहे.
गोविन्दात्परतश्चापि क्रौञ्चस्तु प्रथमो गिरिः क्रौञ्चात्परे पावनकः पावनादन्धकारकः
गोविंदानंतर क्रौंच हा पहिला पर्वत आहे; क्रौंचानंतर पावनक, आणि पावनकानंतर अंधकारक पर्वत आहे.
अन्धकारात्परे चापि देवावृन् नाम पर्वतः देवावृतः परेणापि पुण्डरीको महान्गिरिः
अंधकारकानंतर देवावृत नावाचा पर्वत आहे; देवावृतानंतर पुंडरीक हा महान पर्वत आहे.
एते रत्नमयाः सप्त क्रौञ्चद्वीपस्य पर्वताः परस्परस्य द्विगुणो विष्कम्भो वर्षपर्वतः
हे क्रौंचद्वीपातील सात पर्वत रत्नांनी बनलेले आहेत; प्रत्येक वर्षपर्वताचा रुंदी मागच्या पर्वताच्या दुप्पट आहे.
वर्षाणि तस्य वक्ष्यामि नामतस्तु निबोधत क्रौञ्चस्य कुशलो देशो वामनस्य मनोनुगः
आता मी त्या द्वीपातील प्रदेशांची नावे सांगतो; ऐका: क्रौंचाचा प्रदेश कुशल आहे, आणि वामनाचा मनोनुग आहे.
मनोनुगात्परे चोष्णास् तृतीयो ऽपि स उच्यते उष्णात्परे पावनकः पावनादन्धकारकः
मनोनुगानंतर उष्ण हा तिसरा प्रदेश आहे; उष्णानंतर पावनक, आणि पावनकानंतर अंधकारक प्रदेश आहे.
अन्धकारकदेशात्तु मुनिदेशस्तथा परः मुनिदेशात्परे चापि प्रोच्यते दुन्दुभिस्वनः
अंधकारक प्रदेशानंतर मुनिदेश, आणि मुनिदेशानंतर दुंदुभिस्वन असे म्हणतात.
सिद्धचारणसंकीर्णो गौरप्रायः शुचिर्जनः श्रुतास्तत्रैव नद्यस्तु प्रतिवर्षं गताः शुभाः
तेथे लोक शुद्ध, बहुतेक गोरे, सिद्ध आणि चारण यांच्या संगतीत आहेत; तिथे ऐकले जाणारे नद्या पवित्र असून, त्या प्रत्येक प्रदेशातून वाहतात.
गौरी कुमुद्वती चैव संध्या रात्रिर्मनोजवा ख्याती च पुण्डरीका च गङ्गा सप्तविधा स्मृता
गौरी, कुमुदवती, संध्या, रात्रि, मनोजवा, ख्याती, पुंडरीका आणि गंगा — या सात नद्यांची आठवण केली जाते.
तासां सहस्रशश्चान्या नद्यः पार्श्वसमीपगाः अभिगच्छन्ति ता नद्यो बहुलाश्च बहूदकाः
त्यांच्या शेजारी आणि काठावर हजारो इतर नद्या वाहतात; या नद्या फार आहेत आणि त्यात भरपूर पाणी आहे.
तेषां निसर्गो देशानाम् आनुपूर्व्येण सर्वशः न शक्यो विस्तराद्वक्तुम् अपि वर्षशतैरपि
या प्रदेशांचे स्वरूप, त्यांच्या क्रमाने, पूर्णपणे सांगता येणे शक्य नाही, अगदी शेकडो वर्षे जरी सांगितली तरी.
सर्गो यश्च प्रजानां तु संहारो यश्च तेषु वै अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि शाल्मलस्य निबोधत
तेथील प्रजांची उत्पत्ती आणि नाश — आता मी पुढे सांगतो, शाल्मलीबद्दल ऐका.
शाल्मलो द्विगुणो द्वीपः क्रौञ्चद्वीपस्य विस्तरात् परिवार्य समुद्रं तु दधिमण्डोदकं स्थितः
शाल्मलीद्वीपाचा विस्तार क्रौंचद्वीपाच्या दुप्पट आहे, आणि तो दही आणि पाण्याच्या समुद्राने वेढलेला आहे.
तत्र पुण्या जनपदाश् चिराच्च म्रियते जनः कुत एव तु दुर्भिक्षं क्षमातेजोयुता हि ते
तेथे पुण्यवान वस्ती आहेत; लोक खूप काळानंतरच मरतात, आणि तिथे कधीही दुष्काळ पडत नाही, कारण ते भूमी आणि तेजाने परिपूर्ण आहेत.
प्रथमः सूर्यसंकाशः सुमना नाम पर्वतः पीतस्तु मध्यमश्चासीत् ततः कुम्भमयो गिरिः
पहिला पर्वत सूर्याप्रमाणे तेजस्वी असून, त्याचे नाव सुमना आहे; मधला पर्वत पिवळा आहे, त्यानंतर कुंभांनी बनलेला पर्वत आहे.
नाम्ना सर्वसुखो नाम दिव्यौषधिसमन्वितः तृतीयश्चैव सौवर्णो भृङ्गपत्त्रनिभो गिरिः
सर्वसुखो नावाचा, दिव्य औषधींनी युक्त तिसरा पर्वत आहे; आणि सुवर्णाचा, भृंगाच्या पंखांसारखा पर्वतही आहे.
सुमहान्रोहितो नाम दिव्यो गिरिवरो हि सः सुमनाः कुशलो देशः सुखोदर्कः सुखोदयः
रोहित नावाचा एक महान आणि दिव्य डोंगर आहे, तो खरोखरच सुंदर आणि भव्य आहे. तिथली भूमी सुखद, समजूतदार आणि आनंद देणारी आहे.
रोहितो यस्तृतीयस्तु रोहिणो नाम विश्रुतः तत्र रत्नान्यनेकानि स्वयं रक्षति वासवः
हा तिसरा रोहित, ज्याला रोहिण असे प्रसिद्ध नाव आहे, तिथे अनेक रत्नं सापडतात आणि त्या सर्वांचं संरक्षण इंद्र स्वतः करतो.
प्रजापतिमुपादाय प्रसन्नो विदधत्स्वयम् न तत्र मेघा वर्षन्ति शीतोष्णं च न तद्विधम्
प्रजापती तिथे प्रसन्नपणे उपस्थित असतो आणि सर्व काही स्वतःच व्यवस्थीत करतो; तिथे ढग पाऊस पाडत नाहीत, आणि तिथे ना थंडी असते ना उष्णता.
वर्णाश्रमाणां वार्त्ता वा त्रिषु द्वीपेषु विद्यते न ग्रहो न च चन्द्रो ऽस्ति ईर्ष्यासूया भयं तथा
त्या तिन्ही द्वीपांमध्ये वर्ण किंवा आश्रमांची चर्चा नाही, तिथे ग्रह नाहीत, चंद्र नाही, तसेच तिथे मत्सर, द्वेष किंवा भीतीही नाही.
उद्भिदान्युदकान्यत्र गिरिप्रस्रवणानि च भोजनं षड्रसं तत्र तेषां स्वयमुपस्थितम्
तिथे झाडं, पाणी आणि डोंगरातून येणारे झरे भरपूर आहेत; तिथल्या लोकांसाठी सहा रसांचं अन्न आपोआप मिळतं.
अधमोत्तमं न तेष्वस्ति न लोभो न परिग्रहः आरोग्यबलवन्तश्च एकान्तसुखिनो नराः
तिथे कोणी मोठा किंवा लहान नाही, ना लोभ आहे ना मालकी; लोक आरोग्यवान, बलवान आणि पूर्ण आनंदात राहतात.
त्रिंशद्वर्षसहस्राणि मानसीं सिद्धिमास्थिताः सुखमायुश्च रूपं च धर्मैश्वर्यं तथैव च
तीस हजार वर्षे ते मानसिक सिद्धीत स्थिर राहतात, सुख, दीर्घायुष्य, सौंदर्य, धर्म आणि ऐश्वर्य यांचा उपभोग घेतात.
शाल्मलान्तेषु विज्ञेयं द्वीपेषु त्रिषु सर्वतः व्याख्यातः शाल्मलान्तानां द्वीपानां तु विधिः शुभः
शाल्मलाच्या शेवटी, त्या तिन्ही द्वीपांमध्ये हे समजावं; शाल्मलाच्या टोकांवरील द्वीपांची शुभ व्यवस्था सांगितली आहे.