हेमपर्वत इत्युक्तः स एव च महीधरः हरितालमयैः शृङ्गैर् द्वीपमावृत्य सर्वशः
त्यालाच हेमपर्वत असेही म्हणतात. तोच तो महान पर्वत असून, हरिताळाच्या शिखरांनी संपूर्ण द्वीपाला वेढून आहे.
बलाहकस्तृतीयस्तु जात्यञ्जनमयो गिरिः द्युतिमान्नामतः प्रोक्तः स एव च महीधरः
तिसरा पर्वत बलाहक आहे, जो नैसर्गिक अंजनाचा बनलेला आहे. त्याला द्युतिमान असेही नाव आहे; तोच तो महान पर्वत आहे.
चतुर्थः पर्वतो द्रोणो यत्रौषध्यो महागिरौ विशल्यकरणी चैव मृतसंजीवनी तथा
चौथा पर्वत म्हणजे द्रोण, हा मोठा पर्वत औषधींनी भरलेला आहे. त्यात विशल्यकरणी आणि मृतसंजीवनीसारख्या औषधी आहेत.
पुष्पवान्नाम सैवोक्तः पर्वतः सुमहाचितः कङ्कस्तु पञ्चमस्तेषां पर्वतो नाम सारवान्
हा पर्वत पुष्पवान नावाने ओळखला जातो, तो अत्यंत समृद्ध आहे. त्यात पाचवा पर्वत कंक नावाचा असून, तो सारयुक्त आहे.
कुशेशय इति प्रोक्तः पुनः स पृथिवीधरः दिव्यपुष्पफलोपेतो दिव्यविरुत्समन्वितः
त्यालाच कुशेशय असे म्हणतात, तोच तो पृथ्वीला धारण करणारा पर्वत आहे. तो दिव्य फुलांनी, फळांनी आणि दिव्य वनस्पतींनी युक्त आहे.
षष्ठस्तु पर्वतस्तत्र महिषो मेघसंनिभः स एव तु पुनः प्रोक्तो हरिरित्यभिविश्रुतः
सहावा पर्वत तिथे महिष नावाचा आहे, तो मेघासारखा दिसतो. त्यालाच पुन्हा हरि असेही म्हणतात, असे तो प्रसिद्ध आहे.
तस्मिन्सो ऽग्निर्निवसति महिषो नाम यो ऽप्सुजः सप्तमः पर्वतस्तत्र ककुद्मान्स हि भाषते
त्या ठिकाणी अग्नी राहतो, ज्याचे नाव महिष आहे. तो पाण्यातून जन्मलेला सातवा पर्वत आहे. त्याचा शिखर ककुद्मान म्हणून ओळखला जातो.
मन्दरः सैव विज्ञेयः सर्वधातुमयः शुभः मन्द इत्येष यो धातुर् अपामर्थे प्रकाशकः
मंदर हा सर्व धातूंपासून बनलेला शुभ पर्वत आहे, असे समजावे. 'मंद' हा धातू लपलेली गोष्ट उघड करणारा आहे.
अपां विदारणाच्चैव मन्दरः स निगद्यते तत्र रत्नान्यनेकानि स्वयं रक्षति वासवः
पाण्याला फाडणारा म्हणून त्याला मंदर असे म्हणतात. तिथे इंद्र स्वतः अनेक रत्ने राखतो.
प्रजापतिमुपादाय प्रजाभ्यो विदधत्स्वयम् तेषामन्तरविष्कम्भो द्विगुणः समुदाहृतः
प्रजापतीला घेऊन त्याने प्रजांना वाटणी केली. त्यांच्या मध्ये जो अंतरात्मा आहे, तो दुप्पट आधार मानला जातो.
इत्येते पर्वताः सप्त कुशद्वीपे प्रभाषिताः तेषां वर्षाणि वक्ष्यामि सप्तैव तु विभागशः
अशा प्रकारे कुशद्वीपातील हे सात पर्वत सांगितले गेले आहेत. आता मी त्यांच्या सात विभागांची वेगवेगळी माहिती सांगतो.
कुमुदस्य स्मृतः श्वेत उन्नतश्चेव स स्मृतः उन्नतस्य तु विज्ञेयं वर्षं लोहितसंज्ञकम्
कुमुदाचा विभाग श्वेत म्हणून ओळखला जातो, आणि उन्नताचा विभागही तसेच म्हटले जाते. उन्नताचा विभाग लोहित नावाने प्रसिद्ध आहे.
वेणुमण्डलकं चैव तथैव परिकीर्तितम् बलाहकस्य जीमूतः स्वैरथाकारमित्यपि
वेणुमंडलक असेही त्याचे नाव आहे. बलाहकाचा विभाग जीमूत म्हणून ओळखला जातो, ज्याला स्वतंत्र रूप आहे असे सांगतात.
द्रोणस्य हरिकं नाम लवणं च पुनः स्मृतम् कङ्कस्यापि ककुन् नाम धृतिमच्चैव तत्स्मृतम्
द्रोणाचा विभाग हरिक नावाने ओळखला जातो, आणि लवण असेही पुन्हा म्हटले जाते. कंकाचा विभाग ककुन नावाने ओळखला जातो, आणि त्याला धृतिमत असेही म्हणतात.
महिषं महिषस्यापि पुनश्चापि प्रभाकरम् ककुद्मिनस्तु तद्वर्षं कपिलं नाम विश्रुतम्
महिषाचा विभाग महिष म्हणून ओळखला जातो, आणि पुन्हा प्रभाकर असेही नाव आहे. ककुद्मिनचा विभाग कपिल नावाने प्रसिद्ध आहे.
एतान्यपि विशिष्टानि सप्त सप्त पृथक्पृथक् वर्षाणि पर्वताश्चैव नदीस्तेषु निबोधत
हीही सात विभाग आणि सात पर्वत वेगळे वेगळे असून विशेष आहेत. त्यातील नद्यांची माहितीही जाणून घ्या.
तत्रापि नद्यः सप्तैव प्रतिवर्षं हि ताः स्मृताः द्विनामवत्यस्ताः सर्वाः सर्वाः पुण्यजलाः स्मृताः
तेथेही प्रत्येक विभागात सात नद्या मानल्या गेल्या आहेत. त्या सर्वांना दोन दोन नावे आहेत आणि त्या सर्व पवित्र जल म्हणून ओळखल्या जातात.
धूतपापा नदी नाम योनिश्चैव पुनः स्मृता सीता द्वितीया विज्ञेया सा चैव हि निशा स्मृता
धूतपापा हे एका नदीचे नाव आहे, आणि योनि असेही पुन्हा म्हटले जाते. दुसरी नदी सीता म्हणून ओळखली जाते, आणि तिला निशा असेही नाव आहे.
पवित्रा तृतीया विज्ञेया वितृष्णापि च या पुनः चतुर्थी ह्लादिनीत्युक्ता चन्द्रभा इति च स्मृता
पवित्रा ही तिसरी नदी म्हणून ओळखली जाते, आणि वितृष्णा हे दुसरे नाव आहे. चौथी नदी ह्लादिनी म्हणून ओळखली जाते, आणि तिला चंद्रभा असेही म्हणतात.
विद्युच्च पञ्चमी प्रोक्ता शुक्ला चैव विभाव्यते पुण्ड्रा षष्ठी तु विज्ञेया पुनश्चैव विभावरी
विद्युत्सा ही पाचवी म्हणून सांगितली आहे, आणि शुक्ला असेही ओळखली जाते. पुण्ड्रा ही सहावी म्हणून ओळखली जाते, आणि तिला विभावरी असेही नाव आहे.
महती सप्तमी प्रोक्ता पुनश्चैषा धृतिः स्मृता अन्यास्ताभ्यो ऽपि संजाताः शतशो ऽथ सहस्रशः
महती ही सातवी म्हणून सांगितली आहे, आणि तिला धृति असेही म्हटले जाते. या नद्यांपासून शेकडो आणि हजारो इतर नद्या निर्माण होतात.
अभिगच्छन्ति ता नद्यो यतो वर्षति वासवः इत्येष संनिवेशो वः कुशद्वीपस्य वर्णितः
त्या नद्या जिथे इंद्र पाऊस पाडतो तिकडे वाहतात. अशा प्रकारे कुशद्वीपाची रचना तुमच्यासाठी सांगितली आहे.
शाकद्वीपेन विस्तारः प्रोक्तस्तस्य सनातनः कुशद्वीपः समुद्रेण घृतमण्डोदकेन च
शाकद्वीपाचा विस्तार सांगितला गेला आहे, जो सनातन आहे. कुशद्वीप तुपाच्या आणि पाण्याच्या समुद्राने वेढलेला आहे.
सर्वतः सुमहान्द्वीपश् चन्द्रवत्परिवेष्टितः विस्तारान्मण्डलाच्चैव क्षीरोदाद्द्विगुणो मतः
सर्व बाजूंनी हा महान द्वीप चंद्रासारखा वेढलेला आहे. विस्तार आणि परिघाने तो क्षीरसमुद्रापेक्षा दुप्पट आहे असे मानले जाते.
ततः परं प्रवक्ष्यामि क्रौञ्चद्वीपं यथा तथा कुशद्वीपस्य विस्ताराद् द्विगुणस्तस्य विस्तरः
यानंतर मी क्रौंचद्वीपाचे वर्णन करतो; या द्वीपाचा विस्तार कुशद्वीपाच्या दुप्पट आहे.
घृतोदकः समुद्रो वै क्रौञ्चद्वीपेन संवृतः चक्रनेमिप्रमाणेन वृतो वृत्तेन सर्वशः
क्रौंचद्वीपाभोवती तूप आणि पाण्याचा समुद्र आहे; तो समुद्र चाकाच्या कडेसारखा गोल आकार घेऊन पूर्णपणे वेढून आहे.
तस्मिन्द्वीपे नगाः श्रेष्ठा देवनो गिरिरुच्यते देवनात्परतश्चापि गोविन्दो नाम पर्वतः
त्या द्वीपात उत्तम पर्वत आहेत; त्यात देवना नावाचा पर्वत आहे आणि देवना नंतर गोविंद नावाचा दुसरा पर्वत आहे.
गोविन्दात्परतश्चापि क्रौञ्चस्तु प्रथमो गिरिः क्रौञ्चात्परे पावनकः पावनादन्धकारकः
गोविंदानंतर क्रौंच हा पहिला पर्वत आहे; क्रौंचानंतर पावनक, आणि पावनकानंतर अंधकारक पर्वत आहे.
अन्धकारात्परे चापि देवावृन् नाम पर्वतः देवावृतः परेणापि पुण्डरीको महान्गिरिः
अंधकारकानंतर देवावृत नावाचा पर्वत आहे; देवावृतानंतर पुंडरीक हा महान पर्वत आहे.
एते रत्नमयाः सप्त क्रौञ्चद्वीपस्य पर्वताः परस्परस्य द्विगुणो विष्कम्भो वर्षपर्वतः
हे क्रौंचद्वीपातील सात पर्वत रत्नांनी बनलेले आहेत; प्रत्येक वर्षपर्वताचा रुंदी मागच्या पर्वताच्या दुप्पट आहे.