कालो नैव च तेष्वस्ति न दण्डो न च दाण्डिकः स्वधर्मेण च धर्मज्ञास् ते रक्षन्ति परस्परम्
त्यांच्यासाठी काळ नव्हता, ना शिक्षा, ना शिक्षा देणारा. धर्म जाणणारे हे लोक आपापल्या कर्तव्याने एकमेकांचे रक्षण करीत.
परिमण्डलस्तु सुमहान् द्वीपो वै कुशसंज्ञकः नदीजलैः परिवृतः पर्वतश्चाभ्रसंनिभैः
एक मोठा गोलाकार द्वीप आहे, ज्याचे नाव कुश आहे. तो नद्या आणि पाण्याने वेढलेला असून, त्याभोवती ढगांसारखे पर्वत आहेत.
सर्वधातुविचित्रैश्च मणिविद्रुमभूषितैः अन्यैश्च विविधाकारै रम्यैर्जनपदैस्तथा
तो द्वीप सर्व प्रकारच्या धातूंनी, रत्नांनी आणि प्रवाळांनी सजलेला आहे, तसेच विविध सुंदर आणि आकर्षक प्रदेशांनी नटलेला आहे.
वृक्षैः पुष्पफलोपेतैः सर्वतो धनधान्यवान् नित्यं पुष्पफलोपेतः सर्वरत्नसमावृतः
सर्वत्र फुलांनी आणि फळांनी लगडलेली झाडे आहेत, धनधान्याने नेहमीच समृद्ध आहे, फुलाफळांनी नेहमी भरलेला आणि सर्व रत्नांनी वेढलेला आहे.
आवृतः पशुभिः सर्वैर् ग्राम्यारण्यैश्च सर्वशः आनुपूर्व्यात्समासेन कुशद्वीपं निबोधत
सर्व प्रकारच्या पाळीव आणि रानटी प्राण्यांनी तो पूर्णपणे वेढलेला आहे. आता मी तुला थोडक्यात आणि क्रमाने कुशद्वीपाबद्दल सांगतो.
अथ तृतीयं वक्ष्यामि कुशद्वीपं च कृत्स्नशः कुशद्वीपेन क्षीरोदः सर्वतः परिवारितः
आता मी तिसरा, म्हणजे संपूर्ण कुशद्वीप सांगतो. हा कुशद्वीप सर्व बाजूंनी क्षीरसागराने वेढलेला आहे.
शाकद्वीपस्य विस्ताराद् द्विगुणेन समन्वितः तत्रापि पर्वताः सप्त विज्ञेया रत्नयोनयः
हा द्वीप शाकद्वीपापेक्षा दुप्पट मोठा आहे. तिथेही सात पर्वत आहेत, जे रत्नांचे स्रोत म्हणून ओळखले जातात.
रत्नाकरास्तथा नद्यस् तेषां नामानि मे शृणु द्विनामानश्च ते सर्वे शाकद्वीपे यथा तथा
तेथे रत्नांनी भरलेले पर्वत आणि नद्या आहेत. त्यांची नावे ऐक. शाकद्वीपात जशी दोन नावे असतात, तशीच येथेही सर्वांची दोन नावे आहेत.
प्रथमः सूर्यसंकाशः कुमुदो नाम पर्वतः विद्रुमोच्चय इत्युक्तः स एव च महीधरः
पहिला पर्वत सूर्याप्रमाणे तेजस्वी असून, त्याचे नाव कुमुद आहे. त्याला विद्रुमोच्चय असेही म्हणतात; तोच तो महान पर्वत आहे.
सर्वधातुमयैः शृङ्गैः शिलाजालसमन्वितैः द्वितीयः पर्वतस्तत्र उन्नतो नाम विश्रुतः
दुसरा पर्वत, जो सर्व धातूंच्या शिखरांनी आणि दगडांच्या थरांनी युक्त आहे, तो उन्नत नावाने प्रसिद्ध आहे.
हेमपर्वत इत्युक्तः स एव च महीधरः हरितालमयैः शृङ्गैर् द्वीपमावृत्य सर्वशः
त्यालाच हेमपर्वत असेही म्हणतात. तोच तो महान पर्वत असून, हरिताळाच्या शिखरांनी संपूर्ण द्वीपाला वेढून आहे.
बलाहकस्तृतीयस्तु जात्यञ्जनमयो गिरिः द्युतिमान्नामतः प्रोक्तः स एव च महीधरः
तिसरा पर्वत बलाहक आहे, जो नैसर्गिक अंजनाचा बनलेला आहे. त्याला द्युतिमान असेही नाव आहे; तोच तो महान पर्वत आहे.
चतुर्थः पर्वतो द्रोणो यत्रौषध्यो महागिरौ विशल्यकरणी चैव मृतसंजीवनी तथा
चौथा पर्वत म्हणजे द्रोण, हा मोठा पर्वत औषधींनी भरलेला आहे. त्यात विशल्यकरणी आणि मृतसंजीवनीसारख्या औषधी आहेत.
पुष्पवान्नाम सैवोक्तः पर्वतः सुमहाचितः कङ्कस्तु पञ्चमस्तेषां पर्वतो नाम सारवान्
हा पर्वत पुष्पवान नावाने ओळखला जातो, तो अत्यंत समृद्ध आहे. त्यात पाचवा पर्वत कंक नावाचा असून, तो सारयुक्त आहे.
कुशेशय इति प्रोक्तः पुनः स पृथिवीधरः दिव्यपुष्पफलोपेतो दिव्यविरुत्समन्वितः
त्यालाच कुशेशय असे म्हणतात, तोच तो पृथ्वीला धारण करणारा पर्वत आहे. तो दिव्य फुलांनी, फळांनी आणि दिव्य वनस्पतींनी युक्त आहे.
षष्ठस्तु पर्वतस्तत्र महिषो मेघसंनिभः स एव तु पुनः प्रोक्तो हरिरित्यभिविश्रुतः
सहावा पर्वत तिथे महिष नावाचा आहे, तो मेघासारखा दिसतो. त्यालाच पुन्हा हरि असेही म्हणतात, असे तो प्रसिद्ध आहे.
तस्मिन्सो ऽग्निर्निवसति महिषो नाम यो ऽप्सुजः सप्तमः पर्वतस्तत्र ककुद्मान्स हि भाषते
त्या ठिकाणी अग्नी राहतो, ज्याचे नाव महिष आहे. तो पाण्यातून जन्मलेला सातवा पर्वत आहे. त्याचा शिखर ककुद्मान म्हणून ओळखला जातो.
मन्दरः सैव विज्ञेयः सर्वधातुमयः शुभः मन्द इत्येष यो धातुर् अपामर्थे प्रकाशकः
मंदर हा सर्व धातूंपासून बनलेला शुभ पर्वत आहे, असे समजावे. 'मंद' हा धातू लपलेली गोष्ट उघड करणारा आहे.
अपां विदारणाच्चैव मन्दरः स निगद्यते तत्र रत्नान्यनेकानि स्वयं रक्षति वासवः
पाण्याला फाडणारा म्हणून त्याला मंदर असे म्हणतात. तिथे इंद्र स्वतः अनेक रत्ने राखतो.
प्रजापतिमुपादाय प्रजाभ्यो विदधत्स्वयम् तेषामन्तरविष्कम्भो द्विगुणः समुदाहृतः
प्रजापतीला घेऊन त्याने प्रजांना वाटणी केली. त्यांच्या मध्ये जो अंतरात्मा आहे, तो दुप्पट आधार मानला जातो.
इत्येते पर्वताः सप्त कुशद्वीपे प्रभाषिताः तेषां वर्षाणि वक्ष्यामि सप्तैव तु विभागशः
अशा प्रकारे कुशद्वीपातील हे सात पर्वत सांगितले गेले आहेत. आता मी त्यांच्या सात विभागांची वेगवेगळी माहिती सांगतो.
कुमुदस्य स्मृतः श्वेत उन्नतश्चेव स स्मृतः उन्नतस्य तु विज्ञेयं वर्षं लोहितसंज्ञकम्
कुमुदाचा विभाग श्वेत म्हणून ओळखला जातो, आणि उन्नताचा विभागही तसेच म्हटले जाते. उन्नताचा विभाग लोहित नावाने प्रसिद्ध आहे.
वेणुमण्डलकं चैव तथैव परिकीर्तितम् बलाहकस्य जीमूतः स्वैरथाकारमित्यपि
वेणुमंडलक असेही त्याचे नाव आहे. बलाहकाचा विभाग जीमूत म्हणून ओळखला जातो, ज्याला स्वतंत्र रूप आहे असे सांगतात.
द्रोणस्य हरिकं नाम लवणं च पुनः स्मृतम् कङ्कस्यापि ककुन् नाम धृतिमच्चैव तत्स्मृतम्
द्रोणाचा विभाग हरिक नावाने ओळखला जातो, आणि लवण असेही पुन्हा म्हटले जाते. कंकाचा विभाग ककुन नावाने ओळखला जातो, आणि त्याला धृतिमत असेही म्हणतात.
महिषं महिषस्यापि पुनश्चापि प्रभाकरम् ककुद्मिनस्तु तद्वर्षं कपिलं नाम विश्रुतम्
महिषाचा विभाग महिष म्हणून ओळखला जातो, आणि पुन्हा प्रभाकर असेही नाव आहे. ककुद्मिनचा विभाग कपिल नावाने प्रसिद्ध आहे.
एतान्यपि विशिष्टानि सप्त सप्त पृथक्पृथक् वर्षाणि पर्वताश्चैव नदीस्तेषु निबोधत
हीही सात विभाग आणि सात पर्वत वेगळे वेगळे असून विशेष आहेत. त्यातील नद्यांची माहितीही जाणून घ्या.
तत्रापि नद्यः सप्तैव प्रतिवर्षं हि ताः स्मृताः द्विनामवत्यस्ताः सर्वाः सर्वाः पुण्यजलाः स्मृताः
तेथेही प्रत्येक विभागात सात नद्या मानल्या गेल्या आहेत. त्या सर्वांना दोन दोन नावे आहेत आणि त्या सर्व पवित्र जल म्हणून ओळखल्या जातात.
धूतपापा नदी नाम योनिश्चैव पुनः स्मृता सीता द्वितीया विज्ञेया सा चैव हि निशा स्मृता
धूतपापा हे एका नदीचे नाव आहे, आणि योनि असेही पुन्हा म्हटले जाते. दुसरी नदी सीता म्हणून ओळखली जाते, आणि तिला निशा असेही नाव आहे.
पवित्रा तृतीया विज्ञेया वितृष्णापि च या पुनः चतुर्थी ह्लादिनीत्युक्ता चन्द्रभा इति च स्मृता
पवित्रा ही तिसरी नदी म्हणून ओळखली जाते, आणि वितृष्णा हे दुसरे नाव आहे. चौथी नदी ह्लादिनी म्हणून ओळखली जाते, आणि तिला चंद्रभा असेही म्हणतात.
विद्युच्च पञ्चमी प्रोक्ता शुक्ला चैव विभाव्यते पुण्ड्रा षष्ठी तु विज्ञेया पुनश्चैव विभावरी
विद्युत्सा ही पाचवी म्हणून सांगितली आहे, आणि शुक्ला असेही ओळखली जाते. पुण्ड्रा ही सहावी म्हणून ओळखली जाते, आणि तिला विभावरी असेही नाव आहे.