एताः सप्त महाभागाः प्रतिवर्षं शिवोदकाः भावयन्ति जनं सर्वं शाकद्वीपनिवासिनम्
ही सातही मोठ्या पुण्यवान आणि शिवाच्या पाण्याने युक्त नद्या, प्रत्येक वर्षी शाकद्वीपातील सर्व लोकांना पोसतात.
अभिगच्छन्ति ताश्चान्या नदा नद्यः सरांसि च बहूदकपरिस्रावा यतो वर्षति वासवः
इतर नद्या, ओढे आणि तलाव, भरपूर पाण्याने युक्त, तिथे पोहोचतात, जिथे जिथे इंद्र पाऊस पाडतो.
तासां तु नामधेयानि परिमाणं तथैव च न शक्यं परिसंख्यातुं पुण्यास्ताः सरिदुत्तमाः
त्या पवित्र आणि श्रेष्ठ नद्यांची नावं आणि मापं सांगता येणार नाहीत, ती सर्व पुण्यवान आहेत.
ताः पिबन्ति सदा हृष्टा नदीर्जनपदास्तु ते एते शान्तभयाः प्रोक्ताः प्रमोदा ये च वै शिवाः
त्या प्रदेशातील लोक नेहमी आनंदी राहतात, त्या नद्यांचं पाणी पितात; हे लोक शांत, निर्भय आणि खरोखरच शुभ आहेत असं सांगितलं आहे.
आनन्दाश्च सुखाश्चैव क्षेमकाश्च नवैः सह वर्णाश्रमाचारयुता देशास्ते सप्त विश्रुताः
हे सातही प्रसिद्ध देश सुख, समाधान आणि सुरक्षिततेने भरलेले आहेत, आणि नवे देशही त्यात सामील आहेत; तिथे सर्व वर्ण आणि आश्रमांची आचारधर्म पाळली जातात.
आरोग्या बलिनश्चैव सर्वे मरणवर्जिताः अवसर्पिणी न तेष्वस्ति तथैवोत्सर्पिणी पुनः
सर्व लोक आरोग्यवान, बलवान आणि मृत्यूपासून मुक्त आहेत; तिथे न उतार आहे, न वाढ आहे.
न तत्रास्ति युगावस्था चतुर्युगकृता क्वचित् त्रेतायुगसमः कालस् तथा तत्र प्रवर्तते
तिथे युगांची विभागणी नाही, जशी चार युगांमध्ये असते; तिथे काळ नेहमी त्रेतायुगासारखा चालतो.
शाकद्वीपादिषु ज्ञेयं पञ्चस्वेतेषु सर्वशः देशस्य तु विचारेण कालः स्वाभाविकः स्मृतः
शाकद्वीप आणि इतर पाचही द्वीपांमध्ये हे सर्वत्र समजावं; त्या प्रदेशाच्या विचाराने तिथला काळ नैसर्गिकच मानला जातो.
न तेषु संकरः कश्चिद् वर्णाश्रमकृतः क्वचित् धर्मस्य चाव्यभीचाराद् एकान्तसुखिनः प्रजाः
त्यांच्यात कधीच जातींची किंवा आश्रमांची गडबड नव्हती, ना धर्मापासून कधीच दूर गेले. सर्व लोक एकमेकांमध्ये नेहमीच आनंदी आणि सुखी होते.
न तेषु माया लोभो वा ईर्ष्यासूया भयं कुतः विपर्ययो न तेष्वस्ति तद्वै स्वाभाविकं स्मृतम्
त्यांच्यात भ्रम, लोभ, मत्सर, द्वेष किंवा भीती काहीच नव्हते. त्यांच्या स्वभावात कधीही बदल होत नसे; हेच त्यांचे नैसर्गिक स्वरूप होते.
कालो नैव च तेष्वस्ति न दण्डो न च दाण्डिकः स्वधर्मेण च धर्मज्ञास् ते रक्षन्ति परस्परम्
त्यांच्यासाठी काळ नव्हता, ना शिक्षा, ना शिक्षा देणारा. धर्म जाणणारे हे लोक आपापल्या कर्तव्याने एकमेकांचे रक्षण करीत.
परिमण्डलस्तु सुमहान् द्वीपो वै कुशसंज्ञकः नदीजलैः परिवृतः पर्वतश्चाभ्रसंनिभैः
एक मोठा गोलाकार द्वीप आहे, ज्याचे नाव कुश आहे. तो नद्या आणि पाण्याने वेढलेला असून, त्याभोवती ढगांसारखे पर्वत आहेत.
सर्वधातुविचित्रैश्च मणिविद्रुमभूषितैः अन्यैश्च विविधाकारै रम्यैर्जनपदैस्तथा
तो द्वीप सर्व प्रकारच्या धातूंनी, रत्नांनी आणि प्रवाळांनी सजलेला आहे, तसेच विविध सुंदर आणि आकर्षक प्रदेशांनी नटलेला आहे.
वृक्षैः पुष्पफलोपेतैः सर्वतो धनधान्यवान् नित्यं पुष्पफलोपेतः सर्वरत्नसमावृतः
सर्वत्र फुलांनी आणि फळांनी लगडलेली झाडे आहेत, धनधान्याने नेहमीच समृद्ध आहे, फुलाफळांनी नेहमी भरलेला आणि सर्व रत्नांनी वेढलेला आहे.
आवृतः पशुभिः सर्वैर् ग्राम्यारण्यैश्च सर्वशः आनुपूर्व्यात्समासेन कुशद्वीपं निबोधत
सर्व प्रकारच्या पाळीव आणि रानटी प्राण्यांनी तो पूर्णपणे वेढलेला आहे. आता मी तुला थोडक्यात आणि क्रमाने कुशद्वीपाबद्दल सांगतो.
अथ तृतीयं वक्ष्यामि कुशद्वीपं च कृत्स्नशः कुशद्वीपेन क्षीरोदः सर्वतः परिवारितः
आता मी तिसरा, म्हणजे संपूर्ण कुशद्वीप सांगतो. हा कुशद्वीप सर्व बाजूंनी क्षीरसागराने वेढलेला आहे.
शाकद्वीपस्य विस्ताराद् द्विगुणेन समन्वितः तत्रापि पर्वताः सप्त विज्ञेया रत्नयोनयः
हा द्वीप शाकद्वीपापेक्षा दुप्पट मोठा आहे. तिथेही सात पर्वत आहेत, जे रत्नांचे स्रोत म्हणून ओळखले जातात.
रत्नाकरास्तथा नद्यस् तेषां नामानि मे शृणु द्विनामानश्च ते सर्वे शाकद्वीपे यथा तथा
तेथे रत्नांनी भरलेले पर्वत आणि नद्या आहेत. त्यांची नावे ऐक. शाकद्वीपात जशी दोन नावे असतात, तशीच येथेही सर्वांची दोन नावे आहेत.
प्रथमः सूर्यसंकाशः कुमुदो नाम पर्वतः विद्रुमोच्चय इत्युक्तः स एव च महीधरः
पहिला पर्वत सूर्याप्रमाणे तेजस्वी असून, त्याचे नाव कुमुद आहे. त्याला विद्रुमोच्चय असेही म्हणतात; तोच तो महान पर्वत आहे.
सर्वधातुमयैः शृङ्गैः शिलाजालसमन्वितैः द्वितीयः पर्वतस्तत्र उन्नतो नाम विश्रुतः
दुसरा पर्वत, जो सर्व धातूंच्या शिखरांनी आणि दगडांच्या थरांनी युक्त आहे, तो उन्नत नावाने प्रसिद्ध आहे.
हेमपर्वत इत्युक्तः स एव च महीधरः हरितालमयैः शृङ्गैर् द्वीपमावृत्य सर्वशः
त्यालाच हेमपर्वत असेही म्हणतात. तोच तो महान पर्वत असून, हरिताळाच्या शिखरांनी संपूर्ण द्वीपाला वेढून आहे.
बलाहकस्तृतीयस्तु जात्यञ्जनमयो गिरिः द्युतिमान्नामतः प्रोक्तः स एव च महीधरः
तिसरा पर्वत बलाहक आहे, जो नैसर्गिक अंजनाचा बनलेला आहे. त्याला द्युतिमान असेही नाव आहे; तोच तो महान पर्वत आहे.
चतुर्थः पर्वतो द्रोणो यत्रौषध्यो महागिरौ विशल्यकरणी चैव मृतसंजीवनी तथा
चौथा पर्वत म्हणजे द्रोण, हा मोठा पर्वत औषधींनी भरलेला आहे. त्यात विशल्यकरणी आणि मृतसंजीवनीसारख्या औषधी आहेत.
पुष्पवान्नाम सैवोक्तः पर्वतः सुमहाचितः कङ्कस्तु पञ्चमस्तेषां पर्वतो नाम सारवान्
हा पर्वत पुष्पवान नावाने ओळखला जातो, तो अत्यंत समृद्ध आहे. त्यात पाचवा पर्वत कंक नावाचा असून, तो सारयुक्त आहे.
कुशेशय इति प्रोक्तः पुनः स पृथिवीधरः दिव्यपुष्पफलोपेतो दिव्यविरुत्समन्वितः
त्यालाच कुशेशय असे म्हणतात, तोच तो पृथ्वीला धारण करणारा पर्वत आहे. तो दिव्य फुलांनी, फळांनी आणि दिव्य वनस्पतींनी युक्त आहे.
षष्ठस्तु पर्वतस्तत्र महिषो मेघसंनिभः स एव तु पुनः प्रोक्तो हरिरित्यभिविश्रुतः
सहावा पर्वत तिथे महिष नावाचा आहे, तो मेघासारखा दिसतो. त्यालाच पुन्हा हरि असेही म्हणतात, असे तो प्रसिद्ध आहे.
तस्मिन्सो ऽग्निर्निवसति महिषो नाम यो ऽप्सुजः सप्तमः पर्वतस्तत्र ककुद्मान्स हि भाषते
त्या ठिकाणी अग्नी राहतो, ज्याचे नाव महिष आहे. तो पाण्यातून जन्मलेला सातवा पर्वत आहे. त्याचा शिखर ककुद्मान म्हणून ओळखला जातो.
मन्दरः सैव विज्ञेयः सर्वधातुमयः शुभः मन्द इत्येष यो धातुर् अपामर्थे प्रकाशकः
मंदर हा सर्व धातूंपासून बनलेला शुभ पर्वत आहे, असे समजावे. 'मंद' हा धातू लपलेली गोष्ट उघड करणारा आहे.
अपां विदारणाच्चैव मन्दरः स निगद्यते तत्र रत्नान्यनेकानि स्वयं रक्षति वासवः
पाण्याला फाडणारा म्हणून त्याला मंदर असे म्हणतात. तिथे इंद्र स्वतः अनेक रत्ने राखतो.
प्रजापतिमुपादाय प्रजाभ्यो विदधत्स्वयम् तेषामन्तरविष्कम्भो द्विगुणः समुदाहृतः
प्रजापतीला घेऊन त्याने प्रजांना वाटणी केली. त्यांच्या मध्ये जो अंतरात्मा आहे, तो दुप्पट आधार मानला जातो.