सोमकस्य शुभं वर्षं विज्ञेयं कुसुमोत्करम् तदेवासितम् इत्युक्तं वर्षं सोमकसंज्ञितम्
सोमक नावाचं सुंदर प्रदेश, ज्यामध्ये भरपूर फुलं असतात, हेच असित नावानंही ओळखलं जातं; ह्या प्रदेशाला सोमक असं म्हणतात.
आम्बिकेयस्य मैनाकं क्षेमकं चैव तत्कृतम् केसरः पर्वतस्यापि महाद्रुममिति स्मृतम् तदेव धवमित्युक्तं वर्षं विभ्राजसंज्ञितम्
आंबिका देवीच्या प्रदेशात मैनाक आणि क्षेमक हे तिच्याच कृतीने निर्माण झाले आहेत; केसरी पर्वताला महाद्रुम असंही म्हणतात, आणि त्यालाच धव असंही म्हणतात; हा प्रदेश विभ्राज नावानं ओळखला जातो.
द्वीपस्य परिणाहं च ह्रस्वदीर्घत्वमेव च जम्बूद्वीपेन संख्यातं तस्य मध्ये वनस्पतिः
द्वीपाचा परिघ आणि त्याची लांबी-रुंदी, हे सगळं जांबूद्वीपाच्या प्रमाणावर मोजलं जातं; त्याच्या मध्यभागी एक मोठं झाड आहे.
शाको नाम महावृक्षः प्रजास्तस्य महानुगाः एतेषु देवगन्धर्वाः सिद्धाश्च सह चारणैः
शाक नावाचं एक मोठं झाड आहे, आणि तिथले लोक त्या झाडाशी अगदी जवळचे आहेत; तिथे देव, गंधर्व, सिद्ध आणि चारण हे सर्व राहतात.
विहरन्ति रमन्ते च दृश्यमानाश्च तैः सह तत्र पुण्या जनपदाश् चातुर्वर्ण्यसमन्विताः
हे सर्व जण तिथे आनंदाने वावरतात आणि रमतात, आणि एकमेकांसोबत दिसतात; त्या प्रदेशात पुण्यवान लोकवस्ती आहे, आणि सर्व चार वर्णांचे लोक तिथे आहेत.
तेषु नद्यश्च सप्तैव प्रतिवर्षं समुद्रगाः द्विनाम्ना चैव ताः सर्वा गङ्गाः सप्तविधाः स्मृताः
त्या प्रदेशात सात नद्या आहेत, त्या प्रत्येक वर्षी समुद्राकडे वाहतात; त्या सर्वांना दोन नावं आहेत, आणि त्या सातही गंगा म्हणून ओळखल्या जातात.
प्रथमा सुकुमारीति गङ्गा शिवजला शुभा मुनितप्ता च नाम्नैषा नदी सम्परिकीर्तिता
पहिली गंगा 'सुकुमारी' नावाने ओळखली जाते, ती शुभ आणि शिवाच्या पाण्याने युक्त आहे; तिला 'मुनितप्ता' असंही नाव आहे, आणि ही नदी अशी प्रसिद्ध आहे.
सुकुमारी तपःसिद्धा द्वितीया नामतः सती नन्दा च पावनी चैव तृतीया परिकीर्तिता
'सुकुमारी' ही तपाने सिद्ध झालेली दुसरी नदी आहे; 'नंदा' ही पावन करणारी तिसरी नदी म्हणून ओळखली जाते.
शिबिका च चतुर्थी स्याद् द्विविधा च पुनः स्मृता इक्षुश्च पञ्चमी ज्ञेया तथैव च पुनः कुहूः
'शिबिका' ही चौथी नदी आहे, आणि तिलाही दोन नावं आहेत; 'इक्षु' ही पाचवी, आणि त्याचप्रमाणे 'कुहू' ही देखील आहे.
वेणुका चामृता चैव षष्ठी सम्परिकीर्तिता सुकृता च गभस्ती च सप्तमी परिकीर्तिता
'वेणुका' आणि 'अमृता' या सहाव्या म्हणून ओळखल्या जातात; 'सुकृता' आणि 'गभस्ती' या सातव्या म्हणून सांगितल्या आहेत.
एताः सप्त महाभागाः प्रतिवर्षं शिवोदकाः भावयन्ति जनं सर्वं शाकद्वीपनिवासिनम्
ही सातही मोठ्या पुण्यवान आणि शिवाच्या पाण्याने युक्त नद्या, प्रत्येक वर्षी शाकद्वीपातील सर्व लोकांना पोसतात.
अभिगच्छन्ति ताश्चान्या नदा नद्यः सरांसि च बहूदकपरिस्रावा यतो वर्षति वासवः
इतर नद्या, ओढे आणि तलाव, भरपूर पाण्याने युक्त, तिथे पोहोचतात, जिथे जिथे इंद्र पाऊस पाडतो.
तासां तु नामधेयानि परिमाणं तथैव च न शक्यं परिसंख्यातुं पुण्यास्ताः सरिदुत्तमाः
त्या पवित्र आणि श्रेष्ठ नद्यांची नावं आणि मापं सांगता येणार नाहीत, ती सर्व पुण्यवान आहेत.
ताः पिबन्ति सदा हृष्टा नदीर्जनपदास्तु ते एते शान्तभयाः प्रोक्ताः प्रमोदा ये च वै शिवाः
त्या प्रदेशातील लोक नेहमी आनंदी राहतात, त्या नद्यांचं पाणी पितात; हे लोक शांत, निर्भय आणि खरोखरच शुभ आहेत असं सांगितलं आहे.
आनन्दाश्च सुखाश्चैव क्षेमकाश्च नवैः सह वर्णाश्रमाचारयुता देशास्ते सप्त विश्रुताः
हे सातही प्रसिद्ध देश सुख, समाधान आणि सुरक्षिततेने भरलेले आहेत, आणि नवे देशही त्यात सामील आहेत; तिथे सर्व वर्ण आणि आश्रमांची आचारधर्म पाळली जातात.
आरोग्या बलिनश्चैव सर्वे मरणवर्जिताः अवसर्पिणी न तेष्वस्ति तथैवोत्सर्पिणी पुनः
सर्व लोक आरोग्यवान, बलवान आणि मृत्यूपासून मुक्त आहेत; तिथे न उतार आहे, न वाढ आहे.
न तत्रास्ति युगावस्था चतुर्युगकृता क्वचित् त्रेतायुगसमः कालस् तथा तत्र प्रवर्तते
तिथे युगांची विभागणी नाही, जशी चार युगांमध्ये असते; तिथे काळ नेहमी त्रेतायुगासारखा चालतो.
शाकद्वीपादिषु ज्ञेयं पञ्चस्वेतेषु सर्वशः देशस्य तु विचारेण कालः स्वाभाविकः स्मृतः
शाकद्वीप आणि इतर पाचही द्वीपांमध्ये हे सर्वत्र समजावं; त्या प्रदेशाच्या विचाराने तिथला काळ नैसर्गिकच मानला जातो.
न तेषु संकरः कश्चिद् वर्णाश्रमकृतः क्वचित् धर्मस्य चाव्यभीचाराद् एकान्तसुखिनः प्रजाः
त्यांच्यात कधीच जातींची किंवा आश्रमांची गडबड नव्हती, ना धर्मापासून कधीच दूर गेले. सर्व लोक एकमेकांमध्ये नेहमीच आनंदी आणि सुखी होते.
न तेषु माया लोभो वा ईर्ष्यासूया भयं कुतः विपर्ययो न तेष्वस्ति तद्वै स्वाभाविकं स्मृतम्
त्यांच्यात भ्रम, लोभ, मत्सर, द्वेष किंवा भीती काहीच नव्हते. त्यांच्या स्वभावात कधीही बदल होत नसे; हेच त्यांचे नैसर्गिक स्वरूप होते.
कालो नैव च तेष्वस्ति न दण्डो न च दाण्डिकः स्वधर्मेण च धर्मज्ञास् ते रक्षन्ति परस्परम्
त्यांच्यासाठी काळ नव्हता, ना शिक्षा, ना शिक्षा देणारा. धर्म जाणणारे हे लोक आपापल्या कर्तव्याने एकमेकांचे रक्षण करीत.
परिमण्डलस्तु सुमहान् द्वीपो वै कुशसंज्ञकः नदीजलैः परिवृतः पर्वतश्चाभ्रसंनिभैः
एक मोठा गोलाकार द्वीप आहे, ज्याचे नाव कुश आहे. तो नद्या आणि पाण्याने वेढलेला असून, त्याभोवती ढगांसारखे पर्वत आहेत.
सर्वधातुविचित्रैश्च मणिविद्रुमभूषितैः अन्यैश्च विविधाकारै रम्यैर्जनपदैस्तथा
तो द्वीप सर्व प्रकारच्या धातूंनी, रत्नांनी आणि प्रवाळांनी सजलेला आहे, तसेच विविध सुंदर आणि आकर्षक प्रदेशांनी नटलेला आहे.
वृक्षैः पुष्पफलोपेतैः सर्वतो धनधान्यवान् नित्यं पुष्पफलोपेतः सर्वरत्नसमावृतः
सर्वत्र फुलांनी आणि फळांनी लगडलेली झाडे आहेत, धनधान्याने नेहमीच समृद्ध आहे, फुलाफळांनी नेहमी भरलेला आणि सर्व रत्नांनी वेढलेला आहे.
आवृतः पशुभिः सर्वैर् ग्राम्यारण्यैश्च सर्वशः आनुपूर्व्यात्समासेन कुशद्वीपं निबोधत
सर्व प्रकारच्या पाळीव आणि रानटी प्राण्यांनी तो पूर्णपणे वेढलेला आहे. आता मी तुला थोडक्यात आणि क्रमाने कुशद्वीपाबद्दल सांगतो.
अथ तृतीयं वक्ष्यामि कुशद्वीपं च कृत्स्नशः कुशद्वीपेन क्षीरोदः सर्वतः परिवारितः
आता मी तिसरा, म्हणजे संपूर्ण कुशद्वीप सांगतो. हा कुशद्वीप सर्व बाजूंनी क्षीरसागराने वेढलेला आहे.
शाकद्वीपस्य विस्ताराद् द्विगुणेन समन्वितः तत्रापि पर्वताः सप्त विज्ञेया रत्नयोनयः
हा द्वीप शाकद्वीपापेक्षा दुप्पट मोठा आहे. तिथेही सात पर्वत आहेत, जे रत्नांचे स्रोत म्हणून ओळखले जातात.
रत्नाकरास्तथा नद्यस् तेषां नामानि मे शृणु द्विनामानश्च ते सर्वे शाकद्वीपे यथा तथा
तेथे रत्नांनी भरलेले पर्वत आणि नद्या आहेत. त्यांची नावे ऐक. शाकद्वीपात जशी दोन नावे असतात, तशीच येथेही सर्वांची दोन नावे आहेत.
प्रथमः सूर्यसंकाशः कुमुदो नाम पर्वतः विद्रुमोच्चय इत्युक्तः स एव च महीधरः
पहिला पर्वत सूर्याप्रमाणे तेजस्वी असून, त्याचे नाव कुमुद आहे. त्याला विद्रुमोच्चय असेही म्हणतात; तोच तो महान पर्वत आहे.
सर्वधातुमयैः शृङ्गैः शिलाजालसमन्वितैः द्वितीयः पर्वतस्तत्र उन्नतो नाम विश्रुतः
दुसरा पर्वत, जो सर्व धातूंच्या शिखरांनी आणि दगडांच्या थरांनी युक्त आहे, तो उन्नत नावाने प्रसिद्ध आहे.