रत्नमालान्तरमयः शाल्मलश्चान्तरालकृत् तस्यापरेण रजतो महानस्तो गिरिः स्मृतः
रत्नमाळेने बनलेला शाल्मल नावाचा पर्वत मध्ये आहे; त्यापलीकडे रौप्याचा मोठा अस्तु नावाचा पर्वत आहे.
स वै सोमक इत्युक्तो देवैर्यत्रामृतं पुरा संभृतं च हृतं चैव मातुरर्थे गरुत्मता
तो पर्वत सोमक म्हणून ओळखला जातो, जिथे पूर्वी देवांनी मातेसाठी गरुडाच्या मदतीने अमृत गोळा करून नेले.
तस्यापरे चाम्बिकेयः सुमनाश्चैव स स्मृतः हिरण्याक्षो वराहेण तस्मिञ्छैले निषूदितः
त्यापलीकडे आंबिकेय नावाचा पर्वत आहे, जो सुमन म्हणूनही ओळखला जातो; त्याच पर्वतावर वराहाने हिरण्याक्षाचा वध केला.
आम्बिकेयात्परो रम्यः सर्वौषधिनिषेवितः विभ्राजस्तु समाख्यातः स्फाटिकस्तु महान्गिरिः
आंबिकेयच्या पुढे रम्य आणि सर्व औषधी वनस्पतींनी व्यापलेला, तेजस्वी आणि स्फटिकाचा मोठा विभ्राज नावाचा पर्वत आहे.
यस्माद्विभ्राजते वह्निर् विभ्राजस्तेन स स्मृतः सैवेह केशवेत्युक्तो यतो वायुः प्रवाति च
ज्यापासून अग्नी चमकतो म्हणून त्याला विभ्राज असे नाव आहे; त्याला येथे केशव असेही म्हणतात, कारण तिथून वारा वाहतो.
तेषां वर्षाणि वक्ष्यामि पर्वतानां द्विजोत्तमाः शृणुध्वं नामतस्तानि यथावदनुपूर्वशः
या पर्वतांची प्रदेशांची नावे मी सांगतो, हे श्रेष्ठ द्विजांनो; ती नावे नीट लक्ष देऊन ऐका.
द्विनामान्येव वर्षाणि यथैव गिरयस्तथा उदयस्योदयं वर्षं जलधारेति विश्रुतम्
जशी पर्वतांची नावे, तशीच त्यांच्या प्रदेशांची नावे आहेत; उदय पर्वताचा प्रदेश उदय म्हणून ओळखला जातो, जलधाराचा प्रदेशही तसाच प्रसिद्ध आहे.
नाम्ना गतभयं नाम वर्षं तत्प्रथमं स्मृतम् द्वितीयं जलधारस्य सुकुमारमिति स्मृतम्
पहिला प्रदेश गतमय नावाने ओळखला जातो; दुसरा जलधाराचा प्रदेश सुकुमार म्हणून प्रसिद्ध आहे.
तदेव शैशिरं नाम वर्षं तत्परिकीर्तितम् नारदस्य च कौमारं तदेव च सुखोदयम्
पुढचा प्रदेश शैशिर नावाने ओळखला जातो; नारदाचा प्रदेश कौमार आणि सुखोदय असेही नाव आहे.
श्यामपर्वतवर्षं तद् अनीचकम् इति स्मृतम् आनन्दकमिति प्रोक्तं तदेव मुनिभिः शुभम्
श्याम पर्वताचा प्रदेश अनीचक नावाने ओळखला जातो; ऋषींनी त्याला शुभ आनंदक असेही म्हटले आहे.
सोमकस्य शुभं वर्षं विज्ञेयं कुसुमोत्करम् तदेवासितम् इत्युक्तं वर्षं सोमकसंज्ञितम्
सोमक नावाचं सुंदर प्रदेश, ज्यामध्ये भरपूर फुलं असतात, हेच असित नावानंही ओळखलं जातं; ह्या प्रदेशाला सोमक असं म्हणतात.
आम्बिकेयस्य मैनाकं क्षेमकं चैव तत्कृतम् केसरः पर्वतस्यापि महाद्रुममिति स्मृतम् तदेव धवमित्युक्तं वर्षं विभ्राजसंज्ञितम्
आंबिका देवीच्या प्रदेशात मैनाक आणि क्षेमक हे तिच्याच कृतीने निर्माण झाले आहेत; केसरी पर्वताला महाद्रुम असंही म्हणतात, आणि त्यालाच धव असंही म्हणतात; हा प्रदेश विभ्राज नावानं ओळखला जातो.
द्वीपस्य परिणाहं च ह्रस्वदीर्घत्वमेव च जम्बूद्वीपेन संख्यातं तस्य मध्ये वनस्पतिः
द्वीपाचा परिघ आणि त्याची लांबी-रुंदी, हे सगळं जांबूद्वीपाच्या प्रमाणावर मोजलं जातं; त्याच्या मध्यभागी एक मोठं झाड आहे.
शाको नाम महावृक्षः प्रजास्तस्य महानुगाः एतेषु देवगन्धर्वाः सिद्धाश्च सह चारणैः
शाक नावाचं एक मोठं झाड आहे, आणि तिथले लोक त्या झाडाशी अगदी जवळचे आहेत; तिथे देव, गंधर्व, सिद्ध आणि चारण हे सर्व राहतात.
विहरन्ति रमन्ते च दृश्यमानाश्च तैः सह तत्र पुण्या जनपदाश् चातुर्वर्ण्यसमन्विताः
हे सर्व जण तिथे आनंदाने वावरतात आणि रमतात, आणि एकमेकांसोबत दिसतात; त्या प्रदेशात पुण्यवान लोकवस्ती आहे, आणि सर्व चार वर्णांचे लोक तिथे आहेत.
तेषु नद्यश्च सप्तैव प्रतिवर्षं समुद्रगाः द्विनाम्ना चैव ताः सर्वा गङ्गाः सप्तविधाः स्मृताः
त्या प्रदेशात सात नद्या आहेत, त्या प्रत्येक वर्षी समुद्राकडे वाहतात; त्या सर्वांना दोन नावं आहेत, आणि त्या सातही गंगा म्हणून ओळखल्या जातात.
प्रथमा सुकुमारीति गङ्गा शिवजला शुभा मुनितप्ता च नाम्नैषा नदी सम्परिकीर्तिता
पहिली गंगा 'सुकुमारी' नावाने ओळखली जाते, ती शुभ आणि शिवाच्या पाण्याने युक्त आहे; तिला 'मुनितप्ता' असंही नाव आहे, आणि ही नदी अशी प्रसिद्ध आहे.
सुकुमारी तपःसिद्धा द्वितीया नामतः सती नन्दा च पावनी चैव तृतीया परिकीर्तिता
'सुकुमारी' ही तपाने सिद्ध झालेली दुसरी नदी आहे; 'नंदा' ही पावन करणारी तिसरी नदी म्हणून ओळखली जाते.
शिबिका च चतुर्थी स्याद् द्विविधा च पुनः स्मृता इक्षुश्च पञ्चमी ज्ञेया तथैव च पुनः कुहूः
'शिबिका' ही चौथी नदी आहे, आणि तिलाही दोन नावं आहेत; 'इक्षु' ही पाचवी, आणि त्याचप्रमाणे 'कुहू' ही देखील आहे.
वेणुका चामृता चैव षष्ठी सम्परिकीर्तिता सुकृता च गभस्ती च सप्तमी परिकीर्तिता
'वेणुका' आणि 'अमृता' या सहाव्या म्हणून ओळखल्या जातात; 'सुकृता' आणि 'गभस्ती' या सातव्या म्हणून सांगितल्या आहेत.
एताः सप्त महाभागाः प्रतिवर्षं शिवोदकाः भावयन्ति जनं सर्वं शाकद्वीपनिवासिनम्
ही सातही मोठ्या पुण्यवान आणि शिवाच्या पाण्याने युक्त नद्या, प्रत्येक वर्षी शाकद्वीपातील सर्व लोकांना पोसतात.
अभिगच्छन्ति ताश्चान्या नदा नद्यः सरांसि च बहूदकपरिस्रावा यतो वर्षति वासवः
इतर नद्या, ओढे आणि तलाव, भरपूर पाण्याने युक्त, तिथे पोहोचतात, जिथे जिथे इंद्र पाऊस पाडतो.
तासां तु नामधेयानि परिमाणं तथैव च न शक्यं परिसंख्यातुं पुण्यास्ताः सरिदुत्तमाः
त्या पवित्र आणि श्रेष्ठ नद्यांची नावं आणि मापं सांगता येणार नाहीत, ती सर्व पुण्यवान आहेत.
ताः पिबन्ति सदा हृष्टा नदीर्जनपदास्तु ते एते शान्तभयाः प्रोक्ताः प्रमोदा ये च वै शिवाः
त्या प्रदेशातील लोक नेहमी आनंदी राहतात, त्या नद्यांचं पाणी पितात; हे लोक शांत, निर्भय आणि खरोखरच शुभ आहेत असं सांगितलं आहे.
आनन्दाश्च सुखाश्चैव क्षेमकाश्च नवैः सह वर्णाश्रमाचारयुता देशास्ते सप्त विश्रुताः
हे सातही प्रसिद्ध देश सुख, समाधान आणि सुरक्षिततेने भरलेले आहेत, आणि नवे देशही त्यात सामील आहेत; तिथे सर्व वर्ण आणि आश्रमांची आचारधर्म पाळली जातात.
आरोग्या बलिनश्चैव सर्वे मरणवर्जिताः अवसर्पिणी न तेष्वस्ति तथैवोत्सर्पिणी पुनः
सर्व लोक आरोग्यवान, बलवान आणि मृत्यूपासून मुक्त आहेत; तिथे न उतार आहे, न वाढ आहे.
न तत्रास्ति युगावस्था चतुर्युगकृता क्वचित् त्रेतायुगसमः कालस् तथा तत्र प्रवर्तते
तिथे युगांची विभागणी नाही, जशी चार युगांमध्ये असते; तिथे काळ नेहमी त्रेतायुगासारखा चालतो.
शाकद्वीपादिषु ज्ञेयं पञ्चस्वेतेषु सर्वशः देशस्य तु विचारेण कालः स्वाभाविकः स्मृतः
शाकद्वीप आणि इतर पाचही द्वीपांमध्ये हे सर्वत्र समजावं; त्या प्रदेशाच्या विचाराने तिथला काळ नैसर्गिकच मानला जातो.
न तेषु संकरः कश्चिद् वर्णाश्रमकृतः क्वचित् धर्मस्य चाव्यभीचाराद् एकान्तसुखिनः प्रजाः
त्यांच्यात कधीच जातींची किंवा आश्रमांची गडबड नव्हती, ना धर्मापासून कधीच दूर गेले. सर्व लोक एकमेकांमध्ये नेहमीच आनंदी आणि सुखी होते.
न तेषु माया लोभो वा ईर्ष्यासूया भयं कुतः विपर्ययो न तेष्वस्ति तद्वै स्वाभाविकं स्मृतम्
त्यांच्यात भ्रम, लोभ, मत्सर, द्वेष किंवा भीती काहीच नव्हते. त्यांच्या स्वभावात कधीही बदल होत नसे; हेच त्यांचे नैसर्गिक स्वरूप होते.