कुत एव च दुर्भिक्षं क्षमातेजोयुतेष्विह तत्रापि पर्वताः शुभ्राः सप्तैव मणिभूषिताः
तेथे कधीच दुष्काळ पडत नाही, कारण भूमी शक्तिशाली आहे; तिथेही सात तेजस्वी, रत्नांनी सजलेले पर्वत आहेत.
शाकद्वीपादिषु त्वेषु सप्त सप्त नगास् त्रिषु ऋज्वायताः प्रतिदिशं निविष्टा वर्षपर्वताः
शाकद्वीप आणि इतर द्वीपांमध्ये प्रत्येकी सात पर्वत आहेत; त्यापैकी तीन सरळ आणि लांब असून, प्रत्येक दिशेला प्रदेशाचे पर्वत आहेत.
रत्नाकरादिनामानः सानुमन्तो महाचिताः समोदिताः प्रतिदिशं द्वीपविस्तारमानतः
रत्नाकर वगैरे नावांनी ओळखली जाणारी मोठी स्मशाने, उंच डोंगरांसारखी सर्व दिशांना या द्वीपाच्या विस्तारात पसरलेली आहेत.
उभयत्रावगाढौ च लवणक्षीरसागरौ शाकद्वीपे तु वक्ष्यामि सप्त दिव्यान्महाचलान्
दोन्ही बाजूंना खारट आणि दूधाचे समुद्र खोल आहेत; आता मी शाकद्वीपातील सात दिव्य मोठ्या पर्वतांचे वर्णन करतो.
देवर्षिगन्धर्वयुतः प्रथमो मेरुरुच्यते प्रागायतः स सौवर्ण उदयो नाम पर्वतः
पहिला पर्वत मेरू म्हणून ओळखला जातो, तो देव, ऋषी आणि गंधर्वांनी वेढलेला आहे; पूर्वेला सुवर्णाचा उदय नावाचा पर्वत आहे.
तत्र मेघास्तु वृष्ट्यर्थं प्रभवन्त्यपयान्ति च तस्यापरेण सुमहाञ् जलधारो महागिरिः
तेथे पावसासाठी ढग तयार होतात आणि निघून जातात; त्यापलीकडे एक मोठा जलधारा असलेला विशाल पर्वत आहे.
स वै चन्द्रः समाख्यातः सर्वौषधिसमन्वितः तस्मान्नित्यमुपादत्ते वासवः परमं जलम्
तो पर्वत चंद्र नावाने प्रसिद्ध आहे, सर्व औषधी वनस्पतींनी युक्त आहे; त्यावरून इंद्र नेहमीच उत्तम पाणी घेतो.
नारदो नाम चैवोक्तो दुर्गशैलो महाचितः तत्राचलौ समुत्पन्नौ पूर्वं नारदपर्वतौ
नारद नावाचा कठीण आणि दुर्गम डोंगरसुद्धा तेथे आहे; त्यावर पूर्वी नारद आणि पर्वत हे दोन पर्वत निर्माण झाले.
तस्यापरेण सुमहाञ् श्यामो नाम महागिरिः यत्र श्यामत्वमापन्नाः प्रजाः पूर्वमिमाः किल
त्यापलीकडे श्याम नावाचा मोठा काळसर पर्वत आहे, जिथे म्हणतात की लोकांना प्रथम काळा वर्ण मिळाला.
स एव दुन्दुभिर्नाम श्यामपर्वतसंनिभः शब्दमृत्युः पुरा तस्मिन् दुन्दुभिस्ताडितः सुरैः
तोच पर्वत दुंदुभी नावाने ओळखला जातो, जो श्याम पर्वतासारखा आहे; पूर्वी त्या ठिकाणी देवांनी आवाज आणि मृत्यूची दुंदुभी वाजवली.
रत्नमालान्तरमयः शाल्मलश्चान्तरालकृत् तस्यापरेण रजतो महानस्तो गिरिः स्मृतः
रत्नमाळेने बनलेला शाल्मल नावाचा पर्वत मध्ये आहे; त्यापलीकडे रौप्याचा मोठा अस्तु नावाचा पर्वत आहे.
स वै सोमक इत्युक्तो देवैर्यत्रामृतं पुरा संभृतं च हृतं चैव मातुरर्थे गरुत्मता
तो पर्वत सोमक म्हणून ओळखला जातो, जिथे पूर्वी देवांनी मातेसाठी गरुडाच्या मदतीने अमृत गोळा करून नेले.
तस्यापरे चाम्बिकेयः सुमनाश्चैव स स्मृतः हिरण्याक्षो वराहेण तस्मिञ्छैले निषूदितः
त्यापलीकडे आंबिकेय नावाचा पर्वत आहे, जो सुमन म्हणूनही ओळखला जातो; त्याच पर्वतावर वराहाने हिरण्याक्षाचा वध केला.
आम्बिकेयात्परो रम्यः सर्वौषधिनिषेवितः विभ्राजस्तु समाख्यातः स्फाटिकस्तु महान्गिरिः
आंबिकेयच्या पुढे रम्य आणि सर्व औषधी वनस्पतींनी व्यापलेला, तेजस्वी आणि स्फटिकाचा मोठा विभ्राज नावाचा पर्वत आहे.
यस्माद्विभ्राजते वह्निर् विभ्राजस्तेन स स्मृतः सैवेह केशवेत्युक्तो यतो वायुः प्रवाति च
ज्यापासून अग्नी चमकतो म्हणून त्याला विभ्राज असे नाव आहे; त्याला येथे केशव असेही म्हणतात, कारण तिथून वारा वाहतो.
तेषां वर्षाणि वक्ष्यामि पर्वतानां द्विजोत्तमाः शृणुध्वं नामतस्तानि यथावदनुपूर्वशः
या पर्वतांची प्रदेशांची नावे मी सांगतो, हे श्रेष्ठ द्विजांनो; ती नावे नीट लक्ष देऊन ऐका.
द्विनामान्येव वर्षाणि यथैव गिरयस्तथा उदयस्योदयं वर्षं जलधारेति विश्रुतम्
जशी पर्वतांची नावे, तशीच त्यांच्या प्रदेशांची नावे आहेत; उदय पर्वताचा प्रदेश उदय म्हणून ओळखला जातो, जलधाराचा प्रदेशही तसाच प्रसिद्ध आहे.
नाम्ना गतभयं नाम वर्षं तत्प्रथमं स्मृतम् द्वितीयं जलधारस्य सुकुमारमिति स्मृतम्
पहिला प्रदेश गतमय नावाने ओळखला जातो; दुसरा जलधाराचा प्रदेश सुकुमार म्हणून प्रसिद्ध आहे.
तदेव शैशिरं नाम वर्षं तत्परिकीर्तितम् नारदस्य च कौमारं तदेव च सुखोदयम्
पुढचा प्रदेश शैशिर नावाने ओळखला जातो; नारदाचा प्रदेश कौमार आणि सुखोदय असेही नाव आहे.
श्यामपर्वतवर्षं तद् अनीचकम् इति स्मृतम् आनन्दकमिति प्रोक्तं तदेव मुनिभिः शुभम्
श्याम पर्वताचा प्रदेश अनीचक नावाने ओळखला जातो; ऋषींनी त्याला शुभ आनंदक असेही म्हटले आहे.
सोमकस्य शुभं वर्षं विज्ञेयं कुसुमोत्करम् तदेवासितम् इत्युक्तं वर्षं सोमकसंज्ञितम्
सोमक नावाचं सुंदर प्रदेश, ज्यामध्ये भरपूर फुलं असतात, हेच असित नावानंही ओळखलं जातं; ह्या प्रदेशाला सोमक असं म्हणतात.
आम्बिकेयस्य मैनाकं क्षेमकं चैव तत्कृतम् केसरः पर्वतस्यापि महाद्रुममिति स्मृतम् तदेव धवमित्युक्तं वर्षं विभ्राजसंज्ञितम्
आंबिका देवीच्या प्रदेशात मैनाक आणि क्षेमक हे तिच्याच कृतीने निर्माण झाले आहेत; केसरी पर्वताला महाद्रुम असंही म्हणतात, आणि त्यालाच धव असंही म्हणतात; हा प्रदेश विभ्राज नावानं ओळखला जातो.
द्वीपस्य परिणाहं च ह्रस्वदीर्घत्वमेव च जम्बूद्वीपेन संख्यातं तस्य मध्ये वनस्पतिः
द्वीपाचा परिघ आणि त्याची लांबी-रुंदी, हे सगळं जांबूद्वीपाच्या प्रमाणावर मोजलं जातं; त्याच्या मध्यभागी एक मोठं झाड आहे.
शाको नाम महावृक्षः प्रजास्तस्य महानुगाः एतेषु देवगन्धर्वाः सिद्धाश्च सह चारणैः
शाक नावाचं एक मोठं झाड आहे, आणि तिथले लोक त्या झाडाशी अगदी जवळचे आहेत; तिथे देव, गंधर्व, सिद्ध आणि चारण हे सर्व राहतात.
विहरन्ति रमन्ते च दृश्यमानाश्च तैः सह तत्र पुण्या जनपदाश् चातुर्वर्ण्यसमन्विताः
हे सर्व जण तिथे आनंदाने वावरतात आणि रमतात, आणि एकमेकांसोबत दिसतात; त्या प्रदेशात पुण्यवान लोकवस्ती आहे, आणि सर्व चार वर्णांचे लोक तिथे आहेत.
तेषु नद्यश्च सप्तैव प्रतिवर्षं समुद्रगाः द्विनाम्ना चैव ताः सर्वा गङ्गाः सप्तविधाः स्मृताः
त्या प्रदेशात सात नद्या आहेत, त्या प्रत्येक वर्षी समुद्राकडे वाहतात; त्या सर्वांना दोन नावं आहेत, आणि त्या सातही गंगा म्हणून ओळखल्या जातात.
प्रथमा सुकुमारीति गङ्गा शिवजला शुभा मुनितप्ता च नाम्नैषा नदी सम्परिकीर्तिता
पहिली गंगा 'सुकुमारी' नावाने ओळखली जाते, ती शुभ आणि शिवाच्या पाण्याने युक्त आहे; तिला 'मुनितप्ता' असंही नाव आहे, आणि ही नदी अशी प्रसिद्ध आहे.
सुकुमारी तपःसिद्धा द्वितीया नामतः सती नन्दा च पावनी चैव तृतीया परिकीर्तिता
'सुकुमारी' ही तपाने सिद्ध झालेली दुसरी नदी आहे; 'नंदा' ही पावन करणारी तिसरी नदी म्हणून ओळखली जाते.
शिबिका च चतुर्थी स्याद् द्विविधा च पुनः स्मृता इक्षुश्च पञ्चमी ज्ञेया तथैव च पुनः कुहूः
'शिबिका' ही चौथी नदी आहे, आणि तिलाही दोन नावं आहेत; 'इक्षु' ही पाचवी, आणि त्याचप्रमाणे 'कुहू' ही देखील आहे.
वेणुका चामृता चैव षष्ठी सम्परिकीर्तिता सुकृता च गभस्ती च सप्तमी परिकीर्तिता
'वेणुका' आणि 'अमृता' या सहाव्या म्हणून ओळखल्या जातात; 'सुकृता' आणि 'गभस्ती' या सातव्या म्हणून सांगितल्या आहेत.