आयतास्ते महाशैलाः समुद्रं दक्षिणं प्रति चक्रमैनाकयोर्मध्ये दिवि सन् दक्षिणापथे
हे महान पर्वत दक्षिणेकडील समुद्राकडे पसरले आहेत; चक्र आणि मेनाका यांच्या मध्ये, दक्षिण मार्गात, हे आकाशात उभे आहेत.
तत्र संवर्तको नाम सो ऽग्निः पिबति तज्जलम् अग्निः समुद्रवासस्तु और्वो ऽसौ वडवामुखः
तेथे संवार्तक नावाचा अग्नी त्या पाण्याचा उपभोग करतो; समुद्रात वास करणारा अग्नी म्हणजे और्व, जो वडवामुख म्हणून ओळखला जातो.
इत्येते पर्वताविष्टाश् चत्वारो लवणोदधिम् छिद्यमानेषु पक्षेषु पुरा इन्द्रस्य वै भयात्
अशा प्रकारे हे चार पर्वत खाऱ्या समुद्रात स्थित आहेत; चंद्राच्या पक्षांच्या वेळी, पूर्वी इंद्राच्या भीतीने हे झाले.
तेषां तु दृश्यते चन्द्रे शुक्ले कृष्णे समाप्लुतिः ते भारतस्य वर्षस्य भेदा येन प्रकीर्तिताः
त्यांमध्ये, शुक्ल आणि कृष्ण पक्षात चंद्रात बुडणे दिसते; हेच भारताच्या प्रदेशाचे विभाग आहेत, जे सांगितले गेले आहेत.
इहोदितस्य दृश्यन्ते अन्ये त्वन्यत्र चोदिताः उत्तरोत्तरमेतेषां वर्षम् उद्रिच्यते गुणैः
येथे काही सांगितल्याप्रमाणे दिसतात, तर काही इतरत्र; प्रत्येक ठिकाणी त्यांच्या गुणांनुसार पाऊस वाढत जातो.
आरोग्यायुःप्रमाणाभ्यां धर्मतः कामतो ऽर्थतः समन्वितानि भूतानि तेषु वर्षेषु भागशः
त्या प्रदेशांमध्ये, जीवांना आरोग्य, आयुष्य, धर्म, काम आणि अर्थ यांचे भाग मिळतात.
वसन्ति नानाजातीनि तेषु सर्वेषु तानि वै इत्येतद्धारयद्विश्वं पृथ्वी जगदिदं स्थिता
त्या सर्व प्रदेशांत विविध जातींची जीवसृष्टी वास करते; अशा प्रकारे हे संपूर्ण विश्व, ही पृथ्वी स्थिर आहे.
शाकद्वीपस्य वक्ष्यामि यथावदिह निश्चयम् कथ्यमानं निबोध त्वं शाकं द्वीपं द्विजोत्तमाः
शाकद्वीपाविषयी येथे जशी निश्चित माहिती आहे, ती मी सांगतो; हे श्रेष्ठ द्विजांनो, तुम्ही शाकद्वीपाचे वर्णन ऐका.
जम्बूद्वीपस्य विस्ताराद् द्विगुणस्तस्य विस्तरः विस्तारात्त्रिगुणश्चापि परिणाहः समन्ततः
त्याचा विस्तार जांबूद्वीपाच्या दुप्पट आहे; आणि त्याची परिघाची लांबी सर्व बाजूंनी विस्ताराच्या तिप्पट आहे.
तेनावृतः समुद्रो ऽयं द्वीपेन लवणोदधिः तत्र पुण्या जनपदाश् चिराच्च म्रियते जनः
तो द्वीप खाऱ्या समुद्राने वेढलेला आहे; तेथे लोक पुण्यवान आहेत आणि त्यांना फार उशिरा मृत्यू येतो.
कुत एव च दुर्भिक्षं क्षमातेजोयुतेष्विह तत्रापि पर्वताः शुभ्राः सप्तैव मणिभूषिताः
तेथे कधीच दुष्काळ पडत नाही, कारण भूमी शक्तिशाली आहे; तिथेही सात तेजस्वी, रत्नांनी सजलेले पर्वत आहेत.
शाकद्वीपादिषु त्वेषु सप्त सप्त नगास् त्रिषु ऋज्वायताः प्रतिदिशं निविष्टा वर्षपर्वताः
शाकद्वीप आणि इतर द्वीपांमध्ये प्रत्येकी सात पर्वत आहेत; त्यापैकी तीन सरळ आणि लांब असून, प्रत्येक दिशेला प्रदेशाचे पर्वत आहेत.
रत्नाकरादिनामानः सानुमन्तो महाचिताः समोदिताः प्रतिदिशं द्वीपविस्तारमानतः
रत्नाकर वगैरे नावांनी ओळखली जाणारी मोठी स्मशाने, उंच डोंगरांसारखी सर्व दिशांना या द्वीपाच्या विस्तारात पसरलेली आहेत.
उभयत्रावगाढौ च लवणक्षीरसागरौ शाकद्वीपे तु वक्ष्यामि सप्त दिव्यान्महाचलान्
दोन्ही बाजूंना खारट आणि दूधाचे समुद्र खोल आहेत; आता मी शाकद्वीपातील सात दिव्य मोठ्या पर्वतांचे वर्णन करतो.
देवर्षिगन्धर्वयुतः प्रथमो मेरुरुच्यते प्रागायतः स सौवर्ण उदयो नाम पर्वतः
पहिला पर्वत मेरू म्हणून ओळखला जातो, तो देव, ऋषी आणि गंधर्वांनी वेढलेला आहे; पूर्वेला सुवर्णाचा उदय नावाचा पर्वत आहे.
तत्र मेघास्तु वृष्ट्यर्थं प्रभवन्त्यपयान्ति च तस्यापरेण सुमहाञ् जलधारो महागिरिः
तेथे पावसासाठी ढग तयार होतात आणि निघून जातात; त्यापलीकडे एक मोठा जलधारा असलेला विशाल पर्वत आहे.
स वै चन्द्रः समाख्यातः सर्वौषधिसमन्वितः तस्मान्नित्यमुपादत्ते वासवः परमं जलम्
तो पर्वत चंद्र नावाने प्रसिद्ध आहे, सर्व औषधी वनस्पतींनी युक्त आहे; त्यावरून इंद्र नेहमीच उत्तम पाणी घेतो.
नारदो नाम चैवोक्तो दुर्गशैलो महाचितः तत्राचलौ समुत्पन्नौ पूर्वं नारदपर्वतौ
नारद नावाचा कठीण आणि दुर्गम डोंगरसुद्धा तेथे आहे; त्यावर पूर्वी नारद आणि पर्वत हे दोन पर्वत निर्माण झाले.
तस्यापरेण सुमहाञ् श्यामो नाम महागिरिः यत्र श्यामत्वमापन्नाः प्रजाः पूर्वमिमाः किल
त्यापलीकडे श्याम नावाचा मोठा काळसर पर्वत आहे, जिथे म्हणतात की लोकांना प्रथम काळा वर्ण मिळाला.
स एव दुन्दुभिर्नाम श्यामपर्वतसंनिभः शब्दमृत्युः पुरा तस्मिन् दुन्दुभिस्ताडितः सुरैः
तोच पर्वत दुंदुभी नावाने ओळखला जातो, जो श्याम पर्वतासारखा आहे; पूर्वी त्या ठिकाणी देवांनी आवाज आणि मृत्यूची दुंदुभी वाजवली.
रत्नमालान्तरमयः शाल्मलश्चान्तरालकृत् तस्यापरेण रजतो महानस्तो गिरिः स्मृतः
रत्नमाळेने बनलेला शाल्मल नावाचा पर्वत मध्ये आहे; त्यापलीकडे रौप्याचा मोठा अस्तु नावाचा पर्वत आहे.
स वै सोमक इत्युक्तो देवैर्यत्रामृतं पुरा संभृतं च हृतं चैव मातुरर्थे गरुत्मता
तो पर्वत सोमक म्हणून ओळखला जातो, जिथे पूर्वी देवांनी मातेसाठी गरुडाच्या मदतीने अमृत गोळा करून नेले.
तस्यापरे चाम्बिकेयः सुमनाश्चैव स स्मृतः हिरण्याक्षो वराहेण तस्मिञ्छैले निषूदितः
त्यापलीकडे आंबिकेय नावाचा पर्वत आहे, जो सुमन म्हणूनही ओळखला जातो; त्याच पर्वतावर वराहाने हिरण्याक्षाचा वध केला.
आम्बिकेयात्परो रम्यः सर्वौषधिनिषेवितः विभ्राजस्तु समाख्यातः स्फाटिकस्तु महान्गिरिः
आंबिकेयच्या पुढे रम्य आणि सर्व औषधी वनस्पतींनी व्यापलेला, तेजस्वी आणि स्फटिकाचा मोठा विभ्राज नावाचा पर्वत आहे.
यस्माद्विभ्राजते वह्निर् विभ्राजस्तेन स स्मृतः सैवेह केशवेत्युक्तो यतो वायुः प्रवाति च
ज्यापासून अग्नी चमकतो म्हणून त्याला विभ्राज असे नाव आहे; त्याला येथे केशव असेही म्हणतात, कारण तिथून वारा वाहतो.
तेषां वर्षाणि वक्ष्यामि पर्वतानां द्विजोत्तमाः शृणुध्वं नामतस्तानि यथावदनुपूर्वशः
या पर्वतांची प्रदेशांची नावे मी सांगतो, हे श्रेष्ठ द्विजांनो; ती नावे नीट लक्ष देऊन ऐका.
द्विनामान्येव वर्षाणि यथैव गिरयस्तथा उदयस्योदयं वर्षं जलधारेति विश्रुतम्
जशी पर्वतांची नावे, तशीच त्यांच्या प्रदेशांची नावे आहेत; उदय पर्वताचा प्रदेश उदय म्हणून ओळखला जातो, जलधाराचा प्रदेशही तसाच प्रसिद्ध आहे.
नाम्ना गतभयं नाम वर्षं तत्प्रथमं स्मृतम् द्वितीयं जलधारस्य सुकुमारमिति स्मृतम्
पहिला प्रदेश गतमय नावाने ओळखला जातो; दुसरा जलधाराचा प्रदेश सुकुमार म्हणून प्रसिद्ध आहे.
तदेव शैशिरं नाम वर्षं तत्परिकीर्तितम् नारदस्य च कौमारं तदेव च सुखोदयम्
पुढचा प्रदेश शैशिर नावाने ओळखला जातो; नारदाचा प्रदेश कौमार आणि सुखोदय असेही नाव आहे.
श्यामपर्वतवर्षं तद् अनीचकम् इति स्मृतम् आनन्दकमिति प्रोक्तं तदेव मुनिभिः शुभम्
श्याम पर्वताचा प्रदेश अनीचक नावाने ओळखला जातो; ऋषींनी त्याला शुभ आनंदक असेही म्हटले आहे.