सरो विष्णुपदं नाम निषधे पर्वतोत्तमे यस्मादग्रे प्रभवति गन्धर्वानुकुले च ते
निषध या उंच पर्वतावर विष्णुपद नावाचं सरोवर आहे, जिथून पुढे गंधर्वांना प्रिय असलेली नदी उगम पावते.
मेरोः पार्श्वात्प्रभवति ह्रदश्चन्द्रप्रभो महान् जम्बूश्चैव नदी पुण्या यस्यां जाम्बूनदं स्मृतम्
मेरूच्या बाजूने चंद्रप्रभा नावाचं मोठं सरोवर आणि पुण्यवान जांबू नदी उगम पावते, जिच्यात जांबूनद नावाचं सोनं सापडतं.
पयोदस्तु ह्रदो नीलः स शुभ्रः पुण्डरीकवान् पुण्डरीकात्पयोदाच्च तस्माद् द्वे सम्प्रसूयताम्
पयोध नावाचं सरोवर निळं, स्वच्छ आणि कमळांनी भरलेलं आहे; पुंडरीक आणि पयोध या दोन्हींपासून दोन नद्या जन्म घेतात.
सरसस्तु सरस्त्वेतत् स्मृतमुत्तरमानसम् मृग्या च मृगकान्ता च तस्माद् द्वे सम्प्रसूयताम्
हे सरोवर उत्तम मानस म्हणून ओळखलं जातं; तिथून मृग्या आणि मृगकांता या दोन नद्या उगम पावतात.
ह्रदाः कुरुषु विख्याताः पद्ममीनकुलाकुलाः नाम्ना ते वै जया नाम द्वादशोदधिसंनिभाः
कुरु देशातील तलाव कमळांनी आणि माशांनी गजबजलेले आहेत, ते जय या नावाने प्रसिद्ध असून, बारा असून समुद्रासारखे विशाल दिसतात.
तेभ्यः शान्ती च मध्वी च द्वे नद्यौ सम्प्रसूयताम् किम्पुरुषाद्यानि यान्यष्टौ तेषु देवो न वर्षति
त्यांमधून शांत आणि मध्वी या दोन नद्या उगम पावतात; किंपुरुष वगैरे आठ प्रदेशांमध्ये देव पाऊस पाडत नाहीत.
उद्भिदान्युदकान्यत्र प्रवहन्ति सरिद्वराः बलाहकश्च ऋषभो चक्रो मैनाक एव च
तेथे झरे आणि पाण्याचे स्त्रोत वाहतात, आणि बलाहक, ऋषभ, चक्र, मेनाका या श्रेष्ठ नद्या वाहतात.
विनिविष्टाः प्रतिदिशं निमग्ना लवणाम्बुधिम् चन्द्रकान्तस्तथा द्रोणः सुमहांश्च शिलोच्चयः
सर्व दिशांना घट्टपणे स्थिर असलेले, खाऱ्या समुद्रात बुडालेले, चंद्रकांत, द्रोण आणि मोठा सुमहान पर्वत आहेत.
उद्गायता उदीच्यां तु अवगाढा महोदधिम् चक्रो बधिरकश्चैव तथा नारदपर्वतः
उत्तर दिशेला हे पर्वत उंचावतात आणि मोठ्या समुद्रात बुडतात; चक्र, बधिरक आणि नारद पर्वत तेथे आहेत.
प्रतीचीमायतास्ते वै प्रतिष्ठास्ते महोदधिम् जीमूतो द्रावणश्चैव मैनाकश्चन्द्रपर्वतः
पश्चिमेकडे पसरलेले हे पर्वत मोठ्या समुद्रापर्यंत पोहोचतात; जिमूत, द्रावण, मेनाका आणि चंद्रपर्वत हे त्यात आहेत.
आयतास्ते महाशैलाः समुद्रं दक्षिणं प्रति चक्रमैनाकयोर्मध्ये दिवि सन् दक्षिणापथे
हे महान पर्वत दक्षिणेकडील समुद्राकडे पसरले आहेत; चक्र आणि मेनाका यांच्या मध्ये, दक्षिण मार्गात, हे आकाशात उभे आहेत.
तत्र संवर्तको नाम सो ऽग्निः पिबति तज्जलम् अग्निः समुद्रवासस्तु और्वो ऽसौ वडवामुखः
तेथे संवार्तक नावाचा अग्नी त्या पाण्याचा उपभोग करतो; समुद्रात वास करणारा अग्नी म्हणजे और्व, जो वडवामुख म्हणून ओळखला जातो.
इत्येते पर्वताविष्टाश् चत्वारो लवणोदधिम् छिद्यमानेषु पक्षेषु पुरा इन्द्रस्य वै भयात्
अशा प्रकारे हे चार पर्वत खाऱ्या समुद्रात स्थित आहेत; चंद्राच्या पक्षांच्या वेळी, पूर्वी इंद्राच्या भीतीने हे झाले.
तेषां तु दृश्यते चन्द्रे शुक्ले कृष्णे समाप्लुतिः ते भारतस्य वर्षस्य भेदा येन प्रकीर्तिताः
त्यांमध्ये, शुक्ल आणि कृष्ण पक्षात चंद्रात बुडणे दिसते; हेच भारताच्या प्रदेशाचे विभाग आहेत, जे सांगितले गेले आहेत.
इहोदितस्य दृश्यन्ते अन्ये त्वन्यत्र चोदिताः उत्तरोत्तरमेतेषां वर्षम् उद्रिच्यते गुणैः
येथे काही सांगितल्याप्रमाणे दिसतात, तर काही इतरत्र; प्रत्येक ठिकाणी त्यांच्या गुणांनुसार पाऊस वाढत जातो.
आरोग्यायुःप्रमाणाभ्यां धर्मतः कामतो ऽर्थतः समन्वितानि भूतानि तेषु वर्षेषु भागशः
त्या प्रदेशांमध्ये, जीवांना आरोग्य, आयुष्य, धर्म, काम आणि अर्थ यांचे भाग मिळतात.
वसन्ति नानाजातीनि तेषु सर्वेषु तानि वै इत्येतद्धारयद्विश्वं पृथ्वी जगदिदं स्थिता
त्या सर्व प्रदेशांत विविध जातींची जीवसृष्टी वास करते; अशा प्रकारे हे संपूर्ण विश्व, ही पृथ्वी स्थिर आहे.
शाकद्वीपस्य वक्ष्यामि यथावदिह निश्चयम् कथ्यमानं निबोध त्वं शाकं द्वीपं द्विजोत्तमाः
शाकद्वीपाविषयी येथे जशी निश्चित माहिती आहे, ती मी सांगतो; हे श्रेष्ठ द्विजांनो, तुम्ही शाकद्वीपाचे वर्णन ऐका.
जम्बूद्वीपस्य विस्ताराद् द्विगुणस्तस्य विस्तरः विस्तारात्त्रिगुणश्चापि परिणाहः समन्ततः
त्याचा विस्तार जांबूद्वीपाच्या दुप्पट आहे; आणि त्याची परिघाची लांबी सर्व बाजूंनी विस्ताराच्या तिप्पट आहे.
तेनावृतः समुद्रो ऽयं द्वीपेन लवणोदधिः तत्र पुण्या जनपदाश् चिराच्च म्रियते जनः
तो द्वीप खाऱ्या समुद्राने वेढलेला आहे; तेथे लोक पुण्यवान आहेत आणि त्यांना फार उशिरा मृत्यू येतो.
कुत एव च दुर्भिक्षं क्षमातेजोयुतेष्विह तत्रापि पर्वताः शुभ्राः सप्तैव मणिभूषिताः
तेथे कधीच दुष्काळ पडत नाही, कारण भूमी शक्तिशाली आहे; तिथेही सात तेजस्वी, रत्नांनी सजलेले पर्वत आहेत.
शाकद्वीपादिषु त्वेषु सप्त सप्त नगास् त्रिषु ऋज्वायताः प्रतिदिशं निविष्टा वर्षपर्वताः
शाकद्वीप आणि इतर द्वीपांमध्ये प्रत्येकी सात पर्वत आहेत; त्यापैकी तीन सरळ आणि लांब असून, प्रत्येक दिशेला प्रदेशाचे पर्वत आहेत.
रत्नाकरादिनामानः सानुमन्तो महाचिताः समोदिताः प्रतिदिशं द्वीपविस्तारमानतः
रत्नाकर वगैरे नावांनी ओळखली जाणारी मोठी स्मशाने, उंच डोंगरांसारखी सर्व दिशांना या द्वीपाच्या विस्तारात पसरलेली आहेत.
उभयत्रावगाढौ च लवणक्षीरसागरौ शाकद्वीपे तु वक्ष्यामि सप्त दिव्यान्महाचलान्
दोन्ही बाजूंना खारट आणि दूधाचे समुद्र खोल आहेत; आता मी शाकद्वीपातील सात दिव्य मोठ्या पर्वतांचे वर्णन करतो.
देवर्षिगन्धर्वयुतः प्रथमो मेरुरुच्यते प्रागायतः स सौवर्ण उदयो नाम पर्वतः
पहिला पर्वत मेरू म्हणून ओळखला जातो, तो देव, ऋषी आणि गंधर्वांनी वेढलेला आहे; पूर्वेला सुवर्णाचा उदय नावाचा पर्वत आहे.
तत्र मेघास्तु वृष्ट्यर्थं प्रभवन्त्यपयान्ति च तस्यापरेण सुमहाञ् जलधारो महागिरिः
तेथे पावसासाठी ढग तयार होतात आणि निघून जातात; त्यापलीकडे एक मोठा जलधारा असलेला विशाल पर्वत आहे.
स वै चन्द्रः समाख्यातः सर्वौषधिसमन्वितः तस्मान्नित्यमुपादत्ते वासवः परमं जलम्
तो पर्वत चंद्र नावाने प्रसिद्ध आहे, सर्व औषधी वनस्पतींनी युक्त आहे; त्यावरून इंद्र नेहमीच उत्तम पाणी घेतो.
नारदो नाम चैवोक्तो दुर्गशैलो महाचितः तत्राचलौ समुत्पन्नौ पूर्वं नारदपर्वतौ
नारद नावाचा कठीण आणि दुर्गम डोंगरसुद्धा तेथे आहे; त्यावर पूर्वी नारद आणि पर्वत हे दोन पर्वत निर्माण झाले.
तस्यापरेण सुमहाञ् श्यामो नाम महागिरिः यत्र श्यामत्वमापन्नाः प्रजाः पूर्वमिमाः किल
त्यापलीकडे श्याम नावाचा मोठा काळसर पर्वत आहे, जिथे म्हणतात की लोकांना प्रथम काळा वर्ण मिळाला.
स एव दुन्दुभिर्नाम श्यामपर्वतसंनिभः शब्दमृत्युः पुरा तस्मिन् दुन्दुभिस्ताडितः सुरैः
तोच पर्वत दुंदुभी नावाने ओळखला जातो, जो श्याम पर्वतासारखा आहे; पूर्वी त्या ठिकाणी देवांनी आवाज आणि मृत्यूची दुंदुभी वाजवली.