तथा खरपथान्देशान् वेत्रशङ्कुपथानपि मध्येनोज्जानकमरून् कुथप्रावरणान्ययौ
तिने तसंच कठीण प्रदेश, वेत्र आणि शंकूच्या वाटा, उज्जान आणि कमरू या प्रदेशांतून जात कूथ गवताने आच्छादित भूमीपर्यंत पाणी सोडलं.
इन्द्रद्वीपसमीपे तु प्रविष्टा लवणोदधिम् ततस्तु पावनी प्रायात् प्राचीमाशां जवेन तु
इंद्रद्वीपाजवळ तिने खारं समुद्र गाठलं; मग पावनी नावाची नदी वेगाने पूर्व दिशेला पुढे गेली.
तोमरान्प्लावयती च हंसमार्गान्समूहकान् पूर्वान्देशांश्च सेवन्ती भित्त्वा सा बहुधा गिरिम् कर्णप्रावरणान्प्राप्य गता साश्वमुखानपि
तिने तोमर लोक, हंसांच्या वाटा आणि पूर्वेकडील प्रदेश पाण्याखाली टाकले, डोंगर फोडून अनेक ठिकाणी कर्णप्रावरण आणि अश्वमुख लोकांपर्यंत पोहोचली.
सिक्त्वा पर्वतमेरुं सा गत्वा विद्याधरानपि शैमिमण्डलकोष्ठं तु सा प्रविष्टा महत्सरः
ती नदी मेरू पर्वत, विद्याधरांचं क्षेत्र ओलांडून, शैमि प्रदेशातील मोठ्या सरोवरात शिरली.
तासां नद्युपनद्यो ऽन्याः शतशो ऽथ सहस्रशः उपगच्छन्ति ता नद्यो यतो वर्षति वासवः
या नद्यांमध्ये शेकडो-हजारो उपनद्या आणि ओढे मिळतात, जिथून इंद्र पाऊस पाडतो.
तीरे वंशौकसारायाः सुरभिर्नाम तद्वनम् हिरण्यशृङ्गो वसति विद्वान्कौबेरको वशी
वंशौकसार या नदीच्या काठी सुरभि नावाचं वन आहे, तिथे कुबेराचा विद्वान आणि संयमी पुत्र हिरण्यशृंग राहतो.
यज्ञादपेतः सुमहान् अमितौजाः सुविक्रमः तत्रागस्त्यैः परिवृता विद्वभिर्द्ब्रह्मराक्षसैः
तो अत्यंत बलवान आणि पराक्रमी असून, यज्ञाचा त्याग करून, तिथे अगस्त्य आणि इतर विद्वान ब्रह्मराक्षसांच्या संगतीत राहतो.
कुबेरानुचरा ह्येते चत्वारस्तत्समाश्रिताः एवमेव तु विज्ञेया सिद्धिः पर्वतवासिनाम्
हे चौघे कुबेराचे सेवक असून, त्याच्याबरोबर तिथे वास करतात; पर्वतावर राहणाऱ्यांना अशीच सिद्धी मिळते हे समजावं.
परस्परेण द्विगुणा धर्मतः कामतो ऽर्थतः हेमकूटस्य पृष्ठे तु सर्पाणां तत्सरः स्मृतम्
त्यांच्यात परस्पर सहवासामुळे धर्म, काम आणि अर्थ हे दुप्पट वाढतात; हेमकूट पर्वताच्या शिखरावर ते सरोवर सर्पांचे निवासस्थान म्हणून ओळखले जाते.
सरस्वती प्रभवति तस्माज्ज्योतिष्मती तु या अवगाढे ह्युभयतः समुद्रौ पूर्वपश्चिमौ
तिथून ज्योतीष्मती नावाची सरस्वती नदी उगम पावते, जी पूर्व आणि पश्चिम समुद्रांमध्ये पूर्णपणे विहार करते.
सरो विष्णुपदं नाम निषधे पर्वतोत्तमे यस्मादग्रे प्रभवति गन्धर्वानुकुले च ते
निषध या उंच पर्वतावर विष्णुपद नावाचं सरोवर आहे, जिथून पुढे गंधर्वांना प्रिय असलेली नदी उगम पावते.
मेरोः पार्श्वात्प्रभवति ह्रदश्चन्द्रप्रभो महान् जम्बूश्चैव नदी पुण्या यस्यां जाम्बूनदं स्मृतम्
मेरूच्या बाजूने चंद्रप्रभा नावाचं मोठं सरोवर आणि पुण्यवान जांबू नदी उगम पावते, जिच्यात जांबूनद नावाचं सोनं सापडतं.
पयोदस्तु ह्रदो नीलः स शुभ्रः पुण्डरीकवान् पुण्डरीकात्पयोदाच्च तस्माद् द्वे सम्प्रसूयताम्
पयोध नावाचं सरोवर निळं, स्वच्छ आणि कमळांनी भरलेलं आहे; पुंडरीक आणि पयोध या दोन्हींपासून दोन नद्या जन्म घेतात.
सरसस्तु सरस्त्वेतत् स्मृतमुत्तरमानसम् मृग्या च मृगकान्ता च तस्माद् द्वे सम्प्रसूयताम्
हे सरोवर उत्तम मानस म्हणून ओळखलं जातं; तिथून मृग्या आणि मृगकांता या दोन नद्या उगम पावतात.
ह्रदाः कुरुषु विख्याताः पद्ममीनकुलाकुलाः नाम्ना ते वै जया नाम द्वादशोदधिसंनिभाः
कुरु देशातील तलाव कमळांनी आणि माशांनी गजबजलेले आहेत, ते जय या नावाने प्रसिद्ध असून, बारा असून समुद्रासारखे विशाल दिसतात.
तेभ्यः शान्ती च मध्वी च द्वे नद्यौ सम्प्रसूयताम् किम्पुरुषाद्यानि यान्यष्टौ तेषु देवो न वर्षति
त्यांमधून शांत आणि मध्वी या दोन नद्या उगम पावतात; किंपुरुष वगैरे आठ प्रदेशांमध्ये देव पाऊस पाडत नाहीत.
उद्भिदान्युदकान्यत्र प्रवहन्ति सरिद्वराः बलाहकश्च ऋषभो चक्रो मैनाक एव च
तेथे झरे आणि पाण्याचे स्त्रोत वाहतात, आणि बलाहक, ऋषभ, चक्र, मेनाका या श्रेष्ठ नद्या वाहतात.
विनिविष्टाः प्रतिदिशं निमग्ना लवणाम्बुधिम् चन्द्रकान्तस्तथा द्रोणः सुमहांश्च शिलोच्चयः
सर्व दिशांना घट्टपणे स्थिर असलेले, खाऱ्या समुद्रात बुडालेले, चंद्रकांत, द्रोण आणि मोठा सुमहान पर्वत आहेत.
उद्गायता उदीच्यां तु अवगाढा महोदधिम् चक्रो बधिरकश्चैव तथा नारदपर्वतः
उत्तर दिशेला हे पर्वत उंचावतात आणि मोठ्या समुद्रात बुडतात; चक्र, बधिरक आणि नारद पर्वत तेथे आहेत.
प्रतीचीमायतास्ते वै प्रतिष्ठास्ते महोदधिम् जीमूतो द्रावणश्चैव मैनाकश्चन्द्रपर्वतः
पश्चिमेकडे पसरलेले हे पर्वत मोठ्या समुद्रापर्यंत पोहोचतात; जिमूत, द्रावण, मेनाका आणि चंद्रपर्वत हे त्यात आहेत.
आयतास्ते महाशैलाः समुद्रं दक्षिणं प्रति चक्रमैनाकयोर्मध्ये दिवि सन् दक्षिणापथे
हे महान पर्वत दक्षिणेकडील समुद्राकडे पसरले आहेत; चक्र आणि मेनाका यांच्या मध्ये, दक्षिण मार्गात, हे आकाशात उभे आहेत.
तत्र संवर्तको नाम सो ऽग्निः पिबति तज्जलम् अग्निः समुद्रवासस्तु और्वो ऽसौ वडवामुखः
तेथे संवार्तक नावाचा अग्नी त्या पाण्याचा उपभोग करतो; समुद्रात वास करणारा अग्नी म्हणजे और्व, जो वडवामुख म्हणून ओळखला जातो.
इत्येते पर्वताविष्टाश् चत्वारो लवणोदधिम् छिद्यमानेषु पक्षेषु पुरा इन्द्रस्य वै भयात्
अशा प्रकारे हे चार पर्वत खाऱ्या समुद्रात स्थित आहेत; चंद्राच्या पक्षांच्या वेळी, पूर्वी इंद्राच्या भीतीने हे झाले.
तेषां तु दृश्यते चन्द्रे शुक्ले कृष्णे समाप्लुतिः ते भारतस्य वर्षस्य भेदा येन प्रकीर्तिताः
त्यांमध्ये, शुक्ल आणि कृष्ण पक्षात चंद्रात बुडणे दिसते; हेच भारताच्या प्रदेशाचे विभाग आहेत, जे सांगितले गेले आहेत.
इहोदितस्य दृश्यन्ते अन्ये त्वन्यत्र चोदिताः उत्तरोत्तरमेतेषां वर्षम् उद्रिच्यते गुणैः
येथे काही सांगितल्याप्रमाणे दिसतात, तर काही इतरत्र; प्रत्येक ठिकाणी त्यांच्या गुणांनुसार पाऊस वाढत जातो.
आरोग्यायुःप्रमाणाभ्यां धर्मतः कामतो ऽर्थतः समन्वितानि भूतानि तेषु वर्षेषु भागशः
त्या प्रदेशांमध्ये, जीवांना आरोग्य, आयुष्य, धर्म, काम आणि अर्थ यांचे भाग मिळतात.
वसन्ति नानाजातीनि तेषु सर्वेषु तानि वै इत्येतद्धारयद्विश्वं पृथ्वी जगदिदं स्थिता
त्या सर्व प्रदेशांत विविध जातींची जीवसृष्टी वास करते; अशा प्रकारे हे संपूर्ण विश्व, ही पृथ्वी स्थिर आहे.
शाकद्वीपस्य वक्ष्यामि यथावदिह निश्चयम् कथ्यमानं निबोध त्वं शाकं द्वीपं द्विजोत्तमाः
शाकद्वीपाविषयी येथे जशी निश्चित माहिती आहे, ती मी सांगतो; हे श्रेष्ठ द्विजांनो, तुम्ही शाकद्वीपाचे वर्णन ऐका.
जम्बूद्वीपस्य विस्ताराद् द्विगुणस्तस्य विस्तरः विस्तारात्त्रिगुणश्चापि परिणाहः समन्ततः
त्याचा विस्तार जांबूद्वीपाच्या दुप्पट आहे; आणि त्याची परिघाची लांबी सर्व बाजूंनी विस्ताराच्या तिप्पट आहे.
तेनावृतः समुद्रो ऽयं द्वीपेन लवणोदधिः तत्र पुण्या जनपदाश् चिराच्च म्रियते जनः
तो द्वीप खाऱ्या समुद्राने वेढलेला आहे; तेथे लोक पुण्यवान आहेत आणि त्यांना फार उशिरा मृत्यू येतो.