सर्वधातुमयस्तत्र सुमहान्वैद्युतो गिरिः तस्य पादे महद्दिव्यं मानसं सिद्धसेवितम्
तेथे सर्व धातूंनी बनलेला, वीजेसारखा तेजस्वी असा एक मोठा डोंगर आहे. त्या डोंगराच्या पायथ्याशी मोठे, दिव्य आणि सिद्धांनी वास केलेले मानस सरोवर आहे.
तस्मात्प्रभवते पुण्या सरयूर्लोकपावनी यस्यास्तीरे वनं दिव्यं वैभ्राजं नाम विश्रुतम्
त्याच्यापासून लोकांना पावन करणारी, पुण्यशाली सरयू नदी उगम पावते. तिच्या काठी वैभ्राज नावाचे प्रसिद्ध आणि दिव्य असे वन आहे.
कुबेरानुचरस्तस्मिन् प्रहेतितनयो वशी ब्रह्मधाता निवसति राक्षसो ऽनन्तविक्रमः
त्याठिकाणी प्रहेतिताचा पुत्र, कुबेराचा सेवक, ब्रह्मधाता नावाचा, अत्यंत सामर्थ्यशाली आणि संयमी राक्षस वास करतो.
कैलासात्पश्चिमामाशां दिव्यः सर्वौषधिगिरिः वरुणः पर्वतश्रेष्ठो रुक्मधातुविभूषितः
कैलासाच्या पश्चिमेला सर्व औषधींनी युक्त असा दिव्य वरुण पर्वत आहे. तो पर्वतांमध्ये श्रेष्ठ असून, सोन्याच्या शिरांनी सुशोभित आहे.
भवस्य दयितः श्रीमान् पर्वतो हैमसंनिभः शातकौम्भमयैर्दिव्यैः शिलाजालैः समाचितः
भवाचा प्रिय, तेजस्वी आणि सोन्यासारखा चमकणारा तो पर्वत, शुद्ध सोन्याच्या आणि दिव्य अशा खडकांनी भरलेला आहे.
शतसङ्ख्यैस् तापनीयैः शृङ्गैर्दिवमिवोल्लिखन् शृङ्गवान्सुमहादिव्यो दुर्गः शैलो महाचितः
शेकडो तळपत्या सोन्याच्या शिखरांनी, जणू आकाशाला भेदणारा, अत्यंत दिव्य आणि दुर्गम असा शृंगवान पर्वत उभा आहे.
तस्मिन्गिरौ निवसति गिरिशो धूम्रलोहितः तस्य पादात्प्रभवति शैलोदं नाम तत्सरः
त्या डोंगरावर धूम्रलोहित नावाचा गिरिश वास करतो. त्या पर्वताच्या पायथ्याशी शैलोद नावाचे सरोवर उत्पन्न झाले आहे.
तस्मात्प्रभवते पुण्या नदी शैलोदका शुभा सा चक्षुसी तयोर्मध्ये प्रविष्टा पश्चिमोदधिम्
त्या सरोवरातून पुण्यशाली आणि शुभ अशी शैलोदका नदी वाहते. त्या दोन पर्वतांच्या मध्ये प्रवेश करून, चक्षुषी नदी पश्चिम समुद्राकडे जाते.
अस्त्युत्तरेण कैलासाच् छिवः सर्वौषधो गिरिः गौरं तु पर्वतश्रेष्ठं हरितालमयं प्रति
कैलासाच्या उत्तरेला सर्व औषधींनी भरलेला पवित्र डोंगर आहे. त्याच्या समोर, पांढरा आणि हरिताळाने बनलेला पर्वतांमध्ये श्रेष्ठ असा डोंगर आहे.
हिरण्यशृङ्गः सुमहादिव्यौषधिमयो गिरिः तस्य पादे महद्दिव्यं सरः काञ्चनवालुकम्
हिरण्यशृंग नावाचा, अत्यंत दिव्य आणि औषधींनी युक्त असा मोठा पर्वत आहे. त्याच्या पायथ्याशी सोन्याच्या वाळूने भरलेले मोठे आणि दिव्य सरोवर आहे.
रम्यं बिन्दुसरो नाम यत्र राजा भगीरथः गङ्गार्थे स तु राजर्षिर् उवास बहुलाः समाः
तेथे रम्य असे बिंदुसर नावाचे सरोवर आहे. तेथेच गंगेसाठी राजा भगीरथाने अनेक वर्षे तपश्चर्या केली.
दिवं यास्यन्तु मे पूर्वे गङ्गातोयाप्लुतास्थिकाः तत्र त्रिपथगा देवी प्रथमं तु प्रतिष्ठिता
माझ्या पूर्वजांची जी हाडे गंगेच्या पाण्याने धुतली गेली, ते सर्व स्वर्गात गेले. तेथेच त्रिपथगा देवी प्रथम अवतरली.
सोमपादात्प्रसूता सा सप्तधा प्रविभज्यते यूपा मणिमयास्तत्र विमानाश्च हिरण्मयाः
सोमाच्या पायथ्यापासून ती जन्मली आणि सात प्रवाहात विभागली गेली. तेथे मणींचे यूप आणि सोन्याची विमानं आहेत.
तत्रेष्ट्वा क्रतुभिः सिद्धः शक्रः सुरगणैः सह दिव्यश्छायापथस् तत्र नक्षत्राणां तु मण्डलम्
तेथे इंद्राने देवांसह यज्ञ करून सिद्धी प्राप्त केली. तिथेच छायापथ आणि नक्षत्रांचा मंडल आहे.
दृश्यते भासुरा रात्रौ देवी त्रिपथगा तु सा अन्तरिक्षं दिवं चैव भावयित्वा भुवं गता
रात्री तेथे तेजस्वी त्रिपथगा देवी दिसते. आकाश आणि स्वर्ग पार करून ती पृथ्वीवर आली.
भवोत्तमाङ्गे पतिता संरुद्धा योगमायया तस्या ये बिन्दवः केचित् क्रुद्धायाः पतिता भुवि
भवाच्या शिरावर पडल्यावर, योगमायेने ती अडवली गेली. तिचे काही थेंब, रागाने पडल्यामुळे, पृथ्वीवर आले.
कृतं तु तैर्बहुसरस् ततो बिन्दुसरः स्मृतम् ततस्तस्या निरुद्धाया भवेन सहसा रुषा
त्या थेंबांनी अनेक सरोवरे निर्माण झाली, म्हणून त्याला बिंदुसर म्हणतात. त्यानंतर भवाच्या अचानक रागामुळे ती अडवली गेली.
ज्ञात्वा तस्या ह्यभिप्रायं क्रूरं देव्याश्चिकीर्षितम् भित्त्वा विशामि पातालं स्रोतसा गृह्य शंकरम्
देवीच्या कठोर हेतूचा आणि तिच्या मनसुब्याचा मला पत्ता लागला. मग मी प्रवाहासह शंकराला घेऊन पाताळात प्रवेश केला.
अथावलेपं तं ज्ञात्वा तस्याः क्रुद्धस्तु शंकरः तिरोभावयितुं बुद्धिर् आसीदङ्गेषु तां नदीम्
मग तिचा गर्व लक्षात आल्यावर शंकरांना राग आला आणि त्यांनी आपल्या अंगांमधून ती नदी नाहीशी करायचं ठरवलं.
एतस्मिन्नेव काले तु दृष्ट्वा राजानमग्रतः धमनीसंततं क्षीणं क्षुधाव्याकुलितेन्द्रियम्
त्याच वेळी, समोर उभा असलेला राजा, ज्याच्या नसांमध्ये रक्त कमी झालं होतं आणि उपासेने त्याची इंद्रिये व्याकुळ झाली होती, हे पाहिलं—
अनेन तोषितश्चाहं नद्यर्थे पूर्वमेव तु बुद्ध्वाऽस्य वरदानं तु ततः कोपं न्ययच्छत
माझं समाधान या राजाने आधीच केलं आहे, नदीसाठी त्याने केलेल्या तपामुळे मी खूश झालो आहे, हे जाणून मी आपला राग आवरला आणि वर दिला.
ब्रह्मणो वचनं श्रुत्वा यदुक्तं धारयन्नदीम् ततो विसर्जयामास संरुद्धां स्वेन तेजसा
ब्रह्मदेवांनी सांगितलेलं वचन आठवून, शंकरांनी आपल्या तेजाने धरून ठेवलेली ती नदी सोडून दिली.
नदीं भगीरथस्यार्थे तपसोग्रेण तोषितः ततो विसर्जयामास सप्त स्रोतांसि गङ्गया
भागीरथाच्या हेतूसाठी, त्याच्या कठोर तपामुळे संतुष्ट होऊन, त्यांनी गंगेला सात प्रवाहांनी सोडून दिलं.
त्रीणि प्राचीमभिमुखं प्रतीचीं त्रीण्यथैव तु स्रोतांसि त्रिपथायास्तु प्रत्यपद्यन्त सप्तधा
त्यातील तीन प्रवाह पूर्वेकडे गेले, तीन पश्चिमेकडे गेले; अशा रीतीने ती त्रिपथगामिनी सात भागांत विभागली गेली.
नलिनी ह्लादिनी चैव पावनी चैव प्राच्यगा सीता चक्षुश्च सिन्धुश्च तिस्रस्ता वै प्रतीच्यगाः
नलिनी, ह्लादिनी आणि पावनी हे पूर्वेकडे वाहू लागले; सीता, चक्षु आणि सिंधू हे तीन प्रवाह पश्चिमेकडे गेले.
सप्तमी त्वनुगा तासां दक्षिणेन भगीरथम् तस्माद्भागीरथी सा वै प्रविष्टा दक्षिणोदधिम्
सातवा प्रवाह अनुग म्हणून भागीरथाच्या मागे दक्षिणेकडे गेला; म्हणून भागीरथी दक्षिण समुद्रात प्रवेशली.
सप्त चैताः प्लावयन्ति वर्षं तु हिमसाह्वयम् प्रसूताः सप्त नद्यस्तु शुभा बिन्दुसरोद्भवाः
ही सातही नद्या हिमालय नावाच्या प्रदेशाला पावसाळ्यात पूर आणतात; त्या सात शुभ नद्या बिंदुसर या सरोवरातून उत्पन्न झाल्या.
तान्देशान्प्लावयन्ति स्म म्लेच्छप्रायांश्च सर्वशः सशैलान्कुकुरान्रौध्रान् बर्बरान्यवनान्खसान्
त्या प्रदेशात, जेथे बहुतेक म्लेच्छ लोक राहतात, तसेच तिथल्या पर्वतांसह, कुकुर, रौध्र, बर्बर, यवन आणि खास लोकांच्याही प्रदेशात पूर आला.
पुलिकांश्च कुलत्थांश्च अङ्गलोक्यान्वरांश्च यान् कृत्वा द्विधा हिमवन्तं प्रविष्टा दक्षिणोदधिम्
पुलिक, कुलत्थ, अंगलोक्य आणि इतर लोकांच्याही प्रदेशात पूर आणून, ती नदी हिमालयातून विभागून दक्षिण समुद्रात प्रवेशली.
अथ वीरमरूंश्चैव कालिकांश्चैव शूलिकान् तुकरान्बर्बराकारान् पह्लवान्पारदाञ्छकान्
नंतर वीरमरू, कालिक, शूलिक, तुकर, बर्बर, पहलव, पारद आणि शक या लोकांच्याही प्रदेशातून ती वाहू लागली.