मञ्जुलीतकदात्यूहान् भारद्वाजांस्तथा चषान् एतांश्चान्यांश्च सुबहून् पक्षिसंघान्मनोहरान्
त्याने मंजुलीतक, दात्यूह, भारद्वाज, चष आणि असे असंख्य सुंदर पक्ष्यांचे थवेही पाहिले.
श्वापदान्विविधाकारान् मृगांश्चैव महामृगान् व्याघ्रान्केसरिणः सिंहान् द्वीपिनः शरभान्वृकान्
त्याने विविध स्वरूपाची मांसाहारी जनावरे, हरिण आणि मोठे हरिण, वाघ, माने असलेले सिंह, सिंह, चित्ते, शरभ आणि कोल्हे पाहिले.
ऋक्षांस्तरक्षूंश्च बहून् गोलाङ्गूलान् सवानरान् शशलोमान् सकादम्बान् मार्जारान् वायुवेगिनः
त्याने अनेक अस्वले, तरस, लांब शेपटीचे माकडे, माकडे, सश, कादंब पक्षी, मांजरे आणि वाऱ्यासारखे वेगवान प्राणी पाहिले.
मूषकान्नकुलान् कावान् सिंहान् द्रुममनोहरान् तथा मत्तांश्च मातंगान् महिषान् गवयान् वृषान् चमरान् सृमरांश्चैव तथा गौरखरानपि
त्याने उंदीर, मुंगूस, कोल्हे, झाडांमध्ये रमणारे सिंह, मदमस्त हत्ती, म्हशी, गवे, बैल, उंट, हरिण आणि गौर, गाढवे हे सर्व प्राणीही पाहिले.
उरभ्रांश्च तथा मेषान् सारङ्गानथ कूकुरान् नीलांश्चैव महानालान् करालान्मृगमातृकान्
तिथे मेंढे, मेंढरे, हरिण, कुत्रे, निळ्या रंगाचे प्राणी, मोठे साप, भयंकर मृगमातांही होत्या.
सदंष्ट्रारामसरभान् क्रौञ्चाकारकशम्बरान् करालान्कृतमालांश्च कालपुच्छांश्च तोरणान्
तिथे सुळ्यांचे डुकरे, सरभ नावाचे प्राणी, बगळे, काशांबरासारखे पक्षी, भयंकर आणि माळ घातलेले, काळ्या शेपटीचे आणि कमानीसारखे प्राणी होते.
दंष्ट्रान्खड्गान्वराहांश्च तुरंगान्खरगर्दभान् एतान् अद्विष्टान्मद्रेशो विरुद्धांश्च परस्परम्
तिथे सुळ्यांचे प्राणी, गेंडे, डुकरे, घोडे, खच्चर, गाढवे — हे सर्व, हे मद्रराजा, एकमेकांचे शत्रू असूनही, तिथे एकत्र शांतपणे राहत होते.
अविरुद्धान्वने दृष्ट्वा विस्मयं परमं ययौ तच्चाश्रमपदं पुण्यं बभूवात्रेः पुरा नृपम्
वनात हे नेहमी भांडणारे प्राणी एकत्र शांतपणे राहताना पाहून त्याला मोठा आश्चर्य वाटला; ते पुण्याचे आश्रमस्थान पूर्वी अत्री ऋषींचे निवासस्थान होते.
तत्प्रसादात्प्रभायुक्तं स्थावरैर्जङ्गमैस्तथा हिंसन्ति हि न चान्योन्यं हिंसकास्तु परस्परम्
त्याच्या कृपेने ते ठिकाण तेजाने उजळले होते, तिथे स्थावर आणि जंगम दोन्ही प्रकारचे जीव होते; ते एकमेकांना त्रास देत नव्हते, जरी त्यांच्या स्वभावाने ते एकमेकांचे वैरी होते.
क्रव्यादाः प्राणिनस्तत्र सर्वे क्षीरफलाशनाः निर्मितास्तत्र चात्यर्थम् अत्रिणा सुमहात्मना
तिथे सर्व मांसाहारी प्राणी दूध आणि फळे खात होते; हे सर्व महान आत्मा अत्री यांनी असंच निर्माण केले होते.
शैलानितम्बदेशेषु न्यवसच्च स्वयं नृपः पयः क्षरन्ति ते दिव्यम् अमृतस्वादुकण्टकम्
डोंगराच्या उतारावर आणि दऱ्यांत तो राजा स्वतः राहत होता; त्या दगडांतून दिव्य, अमृतासारखे गोड आणि काटेरी नसलेले दूध वाहत होते.
क्वचिद्राजन्महिष्यश्च क्वचिदाजाश्च सर्वशः शिलाः क्षीरेण सम्पूर्णा दध्ना चान्यत्र वा बहिः
कधी तिथे म्हशी, कधी बकऱ्या सर्वत्र दिसत; त्या दगडांत दूध भरलेले असे, तर कुठे दही किंवा बाहेरही असे.
संपश्यन्परमां प्रीतिम् अवाप वसुधाधिपः सरांसि तत्र दिव्यानि नद्यश्च विमलोदकाः
हे सर्व पाहून पृथ्वीचा स्वामी अत्यंत आनंदी झाला; तिथे दिव्य सरोवरे आणि स्वच्छ पाण्याच्या नद्या होत्या.
प्रणालिकानि चोष्णानि शीतलानि च भागशः कन्दराणि च शैलस्य सुसेव्यानि पदे पदे
तिथे काही ठिकाणी उबदार, काही ठिकाणी गार पाण्याच्या नाल्या होत्या; डोंगराच्या गुहा प्रत्येक पावलावर रम्य वाटत.
हिमपातो न तत्रास्ति समन्तात्पञ्चयोजनम् उपत्यका सुशैलस्य शिखरस्य न विद्यते
त्या सुंदर डोंगरशिखराच्या पाच योजन परिसरात कुठेही हिमवृष्टी नव्हती; उतारांवर बर्फाचा मागमूसही नव्हता.
तत्रास्ति राजञ्छिखरं पर्वतेन्द्रस्य पाण्डुरम् हिमपातं घना यत्र कुर्वन्ति सहिताः सदा
हे राजन, तिथे पर्वतराजाचे एक पांढरे शिखर आहे, जिथे मेघ नेहमी एकत्र येऊन हिमवृष्टी करतात.
तत्रास्ति चापरं शृङ्गं यत्र तोयघना घनाः नित्यमेवाभिवर्षन्ति शिलाभिः शिखरं वरम्
तिथे दुसरेही एक शिखर आहे, जिथे पावसाचे मेघ नेहमीच दगडांसह त्या उत्तम शिखरावर पाऊस पाडतात.
तदाश्रमं मनोहारि यत्र कामधरा धरा सुरमुख्योपयोगित्वाच् छाखिनां सफलाः फलाः
ते आश्रमस्थान मनोहारी होते, जिथे इच्छापूर्ती करणाऱ्या धारांनी प्रवाह वाहत, आणि झाडांची फळे नेहमीच देवांना योग्य अशी मिळत.
सदोपगीतभ्रमरसुरस्त्रीसेवितं परम् सर्वपापक्षयकरं शैलस्येव प्रहारकम्
तेथे सतत भ्रमर गात, दिव्य स्त्रिया सेवा करत, आणि त्या आश्रमाचे गुणगान होत असे; ते सर्व पापांचा नाश करणारे आणि डोंगरासारखे प्रभावी होते.
वानरैः क्रीडमानैश्च देशाद्देशान्नराधिप हिमपुञ्जाः कृतास्तत्र चन्द्रबिम्बसमप्रभाः
तिथे वानर जागोजागी खेळत, हे नराधिपा; तिथे चंद्रासारख्या तेजस्वी हिमाचे ढग तयार केले जात.
तदाश्रमं समन्ताच्च हिमसंरुद्धकन्दरैः शैलवाटैः परिवृतम् अगम्यं मनुजैः सदा
तो आश्रम सर्व बाजूंनी हिमाने भरलेल्या गुहा आणि डोंगराच्या कुंपणांनी वेढलेला होता, नेहमीच माणसांसाठी दुर्गम होता.
पूर्वाराधितभावो ऽसौ महाराजः पुरूरवाः तदाश्रमपदं प्राप्तो देवदेवप्रसादतः
पूर्वीपासून भक्तीने ओतप्रोत असलेला तो महान राजा पुरूरवा, देवाधिदेवांच्या कृपेने त्या आश्रमात पोहोचला.
तदाश्रमं श्रमशमनं मनोहरं मनोहरैः कुसुमशतैरलंकृतम् कृतं स्वयं रुचिरमथात्रिणा शुभं शुभावहं च हि ददृशे स मद्रराट्
तेव्हा त्या आश्रमाचे सौंदर्य, श्रम दूर करणारे आणि मन मोहून टाकणारे होते. शेकडो सुंदर फुलांनी सजवलेले, स्वतः अत्रींनी सुंदरपणे मांडलेले, मंगलमय आणि शुभ फल देणारे असे ते आश्रम मद्रराजाच्या नजरेस पडले.
तत्र यौ तौ महाशृङ्गौ महावर्णौ महाहिमौ तृतीयं तु तयोर्मध्ये शृङ्गमत्यन्तमुच्छ्रितम्
तेथे दोन मोठे शिखरे, भव्य रंगाचे आणि बर्फाने आच्छादलेले होती. त्यांच्या मध्ये एक तिसरे शिखर अतिशय उंच उठलेले होते.
नित्यातप्तशिलाजातं सदाभ्रपरिवर्जितम् तस्याधस्ताद्वृक्षगणे दिशां भागे च पश्चिमे
सदैव तापलेल्या दगडांनी बनलेले, कायम ढगांपासून दूर, त्या शिखराखाली, झाडांच्या समूहात आणि पश्चिम दिशेला होते.
जातीलतापरिक्षिप्तं विवरं चारुदर्शनम् दृष्ट्वैव कौतुकाविष्टस् तं विवेश महीपतिः
जाईच्या वेलींनी वेढलेली, सुंदर दिसणारी एक गुहा दिसली; ती पाहून कुतूहलाने भरलेला राजा त्या गुहेत शिरला.
तमसा चातिनिबिडं नल्वमात्रं सुसंकटम् नल्वमात्रमतिक्रम्य स्वप्रभाभरणोज्ज्वलम्
ती गुहा अतिशय गडद अंधाराने भरलेली, नळवाच्या रुंदीइतकी अरुंद होती. नळवाच्या लांबीएवढी पुढे गेल्यावर, ती स्वतःच्या तेजाने उजळून निघाली.
तम् उच्छ्रितम् अथात्यन्तं गम्भीरं परिवर्तुलम् न तत्र सूर्यस्तपति न विराजति चन्द्रमाः
ती जागा फार उंच, खोल आणि वळणदार होती. तिथे ना सूर्यप्रकाश असतो, ना चंद्राचा उजेड.
तथापि दिवसाकारं प्रकाशं तदहर्निशम् क्रोशाधिकपरीमाणं सरसा च विराजितम्
तरीसुद्धा, ती जागा नेहमीच दिवसासारखी भासत होती, दिवसरात्र प्रकाशमान होती, एक कोसाहून अधिक लांब, आणि एका सुंदर सरोवराने शोभलेली होती.
समन्तात्सरसस्तस्य शैललग्ना तु वेदिका सौवर्णै राजतैर्वृक्षैर् विद्रुमैरुपशोभितम्
त्या सरोवराभोवती, डोंगराला लागून सुंदर वेदिका होत्या, सोन्याच्या, चांदीच्या आणि प्रवाळाच्या झाडांनी सजवलेल्या.